Кіріспе

Абдул Захир (عبدالظاهر; 1972 жылы туған) – Ауғанстан азаматы, қазіргі уақытта Кубадағы АҚШ-тың Гуантанамо тұтқындау лагерінде соттан тыс қамауда ұсталып тұр. Жоғарғы Сот Президенттің әскери комиссия құруға конституциялық құқығы жоқ деген шешім қабылдағаннан кейін, АҚШ Конгресі 2006 жылғы Әскери комиссиялар туралы заңды қабылдады. Ол бұл жүйе бойынша айыпталған жоқ. Захирді ауыстыруға 2016 жылдың 11 шілдесінде келісім берілді. 2017 жылдың 17 қаңтарында, Дональд Трамптың қызметке кіруіне төрт күн қалғанда, Гуантанамодан он адам ауыстырылды. АҚШ және Оманның ресми өкілдері олардың кім екенін атаудан бас тартты. Захирдің адвокаты Associated Press ақпарат агенттігіне, ол босатылғанын мәлімдеді. Захирге қастандық жасау, жауға көмектесу және гранатамен шабуыл жасап, канадалық журналист Кэтлин Кеннаны жарақаттау айыбы тағылды. Кенна Абдул Захирдің соты туралы пікірін 2009 жылдың 27 желтоқсанында жариялады. Ол өзінің және серіктерінің кек қайтаруға мүдделі еместігін жазды. Ол Абдул Захирдің шынайы әділ сотталуын күтетінін жазды. Ол өзінің және серіктерінің шабуыл жасағандарды анықтай алмағанын жазды. Тарихшы және "Гуантанамолық файлдар" кітабының авторы Энди Уортингтонның пікірінше, Кеннаның жариялаған мәлімдемесі АҚШ үкіметін ұятқа салуы керек еді. 2004 жылы АҚШ Жоғарғы Соты Расул Бушқа қарсы істе Гуантанамодағы тұтқындардың оларды ұстауды негіздеген айыптаулар туралы хабардар болуға және оларды жоққа шығаруға құқылы екенін шешті.

Ұсталған жау жауынгерлерін әкімшілік тексеру жөніндегі басқарма

Жоғарғы соттың шешімінен кейін Қорғаныс министрлігі тұтқындалған жау жауынгерлерін әкімшілік тұрғыдан қарау жөніндегі басқарманы құрды. "The New York Times" газетінің "Гуантанамо тізімі" мәліметінше, Захирдың мәртебесі 2004 және 2007 жылдары жыл сайын қарастырылды. Абдул Захир әскери комиссия алдында айыпталған тұтқындардың бірі болып тізілген. Ол лагерьде азаптау тоқтатылатынына уәде берді. Ол жаңа қарау жүйесін енгізуге уәде берді. Бұл жаңа қарау жүйесі алты ведомстводан құралған шенеуніктерден тұрды, ал OARDEC қараулары Қорғаныс министрлігі тарапынан толығымен жүзеге асырылды. Бір жыл өткен соң, Бірлескен қарау тобы кейбір адамдарды Гуантанамодан шығаруға тым қауіпті деп сақтады, тіпті оларға қарсы айыптауға негіз болатын ешқандай дәлел болмаса да. 2013 жылдың 9 сәуірінде бұл құжат ақпараттық бостандық туралы заңға сәйкес жасалған сұраныс бойынша жарияланды. Абдул Захир айыптауға жеткілікті кінәсіз, бірақ босатуға тым қауіпті деп танылған 71 адамның бірі болды. Обама айыптауға жеткілікті кінәсіз, бірақ босатуға тым қауіпті деп танылғандардың барлығына мерзімдік қараудан өтуге мүмкіндік берілетінін уәде бергенімен, ер адамдардың төрттен бірінен де азы ғана қараудан өтті.

Бұрын құпия болған Гуантанамодағы бірлескен жұмыс тобының бағалауы

2011 жылдың 25 сәуірінде WikiLeaks ұйымы Гуантанамодағы бірлескен жұмыс тобының сарапшылары жасаған бұрынғы құпия есептерді жариялады. Гуантанамодағы бірлескен жұмыс тобы 2008 жылдың 19 қарашасында 12 беттік есеп дайындады. Захирге жасалған есеп оны Қорғаныс министрлігінің бақылауында ұстауды ұсынды және оған лагерь командирі Дэвид М. Томас кіші қол қойды.

Әскери комиссия алдында айып тағылды

Захирге қастандық жасау, жауға көмектесу және граната шабуылы салдарынан канадалық журналист Кэтлин Кеннаны жарақаттау фактісі бойынша айып тағылды. Кенна Абдул Захирдің соты туралы өз пікірін 2009 жылдың 27 желтоқсанында жариялады. Әскери комиссиялар ережелері күдіктіге қарсы қойылған айыптаманың көшірмесін олар түсінетін тілде беруді талап етеді, бірақ Захирге аударма ұсынылмады. Захирге не болып жатқанын түсінуі үшін, шенеуніктер фарсы тіліндегі аудармашыны жалдамай сот отырысын неге шақырғанын түсіндіре алмады. ACLU-дың Адам құқықтары бағдарламасының директоры Жамил Даквардың айтуынша, Захирдің 5 сәуірдегі отырысында бақылаушы болған әскери комиссия жүйесі "заңдық және процедуралық мәселелерге толы кемшіктік жүйе" болып табылады. Даквар "соғыс қылмыстарын жасау үшін сөз байласу" деген айыптың халықаралық құқық бойынша қылмыс ретінде танылмайтынын атап өтті. Захирдің екінші отырысы 2006 жылдың 17 мамырында өтті. Бұл отырыс Захирдің жалғыз қорғаушы адвокаты, подполковник Томас Богар, төраға полковник Роберт Честердің өздігінен кінәлі екендігіне байланысты өзінен бас тартуы керек пе деген мәселе бойынша өтініш бергендіктен шақырылды. Богар өтінішін кері алып, кейін журналистерге Честер мен қазылар алқасынан алған жауаптарына қанағаттанғанын мәлімдеді.

Оманға көшіру

2017 жылдың 17 қаңтарында Оман Гуантанамодан он адамды қабылдады.