Кіріспе

Антонио Посевино (Antonius Possevinus) (10 шілде 1533 – 26 ақпан 1611) – папаның дипломаты және Контрреформацияның белсенді қайраткері, езуиттік даушы, энциклопедист және библиограф. 1578 мен 1586 жылдар аралығында жақсы құжатталған папалық миссиялар барысында ол Мәскеу, Швеция, Дания, Ливония, Венгрия, Померания және Саксонияны зерттеген алғашқы иезуит болды, онда XIII Грегорий папаның белсенді саясатын қолдады.

Мантуя, Рим және Феррара: Қайта өрлеу дәуірінің гуманисі және мұғалімі

Соңғы зерттеулер Антонио Посевиноның отбасын Ренессанс Мантуясының және оның Гонзага герцогтарының сарайындағы білімді топтарға қабылданған жаңа христиандар ретінде анықтады. Оның әкесі Астиден, Пьемонттан шыққан және Мантуяға көшіп келді, онда ол алтын шеберлер гильдиясына қосылды. Отбасының тегі Кальянодан (Калиано) өзгертілді және үш ұлы болды: Джованни Баттиста, Антонио және Джорджио. 1533 жылы анасы Мантуя герцогы Франческо III Гонзагамен бірге ұлы Антонионы күтіп бақты. Оның ағасы Джованни Баттиста Посевино (1522–1552) 1540 жылдардың ортасында Пауль III Фарнезедің Рим қаласына келді, алдымен Мантуялық реформатор кардинал Грегорио Кортезеге, содан кейін Папаның «кардинал немересі» Алессандро Фарнезеге (кардинал) және соңында кардинал Ипполито II д’Эстеге қызмет етті. 1549 жылы он жеті жасында Антонио ағасымен бірге Римге оқуға келді және Жюлиус III (1550–1555) папасының, Джованни Пьерлуиджи да Палестринаның қамқоршысы және Вилла Джулияның құрылысшысы болған Ренессанс сарайының жетекші зиялыларымен танысты. Олардың арасында Фулвио Орсини және Паулюс Манутиус болды. 1553 жылы ол Джованни Баттистаның, отызға толмай қайтыс болған «Диалог дель’Оноре» еңбегін қайтыс болғаннан кейін жариялады. Римде ол Лелио Капилупи есімімен жарық көрген «Centones ex Vergilio» туындысын француз ақыны Иоахим Дю Беллеге арнады, ал 1556 жылы «Due Discorsi» еңбегінде ағасын плагиат айыбынан қорғады және Джованни Баттиста Жиральдидің жазбаларын қорғады. Оның зеректігі мен әдеби шеберлігі жас гуманисті көп сұранысқа ие етті. Римнен кеткеннен кейін ол кардинал Эрколе Гонзагаға қызмет етіп, ағасы Ферранте Гонзаганың ұлдары Франческо Гонзага мен Джан Винченцо Гонзагаға, болашақ кардиналдарға тәрбиеші болды. Ол олармен бірге Италияның әдеби астанасы – Эсте әулеті билеген Феррара қаласына көшті. Поссевино Франциск Робортелло мен Винченцо Маггимен (1498–1564) байланысты Аристотельдік қайта жанданумен байланысты болды, бұл әдеби және сарайлық мәселелер бойынша көптеген трактаттарды тудырды, оның ішінде оның бауырының «Диалог дель’Оноре» және оның ерте еңбектері де бар. 1551–1559 жылдардағы Италия соғысы салдарынан Феррарадағы университет жабылған кезде Антонио Падуаға көшті. Осы уақытта Дон Ферранте, оның тәрбиеленушілерінің әкесі, Сент-Квентин шайқасынан кейін қайтыс болды (1557). Поссевино ханзадаларды тарихи оқытуда сарапшы болды және Савой герцогы Эммануэле Филибертоның жеңісін жырлап, осы шайқасқа қатысты түсініктемелер жазды. Бұл Пьемонт комендаторын тудырды, одан ол иезуит болу үшін бас тартуға мәжбүр болды, бұл оның отбасы үшін ауыр қиындық болды, өйткені оның ағасы Джорджио түрмеде отырды және ол өзінің немере інілері Джованни Баттиста Бернардино Посевино мен Антонио Посевиноны асырады, екеуі де болашақ аудармашылар мен авторлар еді.

Франция мен Савойя; Лион: Контрреформация иезуит

Бірақ Падуа мен Неапольде ол Иса қоғамымен байланысқа түсіп, 1559 жылы осы орденге қосылды. 1560 жылы Посьевино иезуит генерал Диего Лайнезбен бірге Эммануэле Филибертоның Савойясына барды, онда ол католик шіркеуін еретиктерге қарсы нығайтты және Чембери, Мондови және Туринде иезуит мектептерін құрды. Қатаң ұстанымын сақтап қалған вальденстерді өздеріне тартуға тырысып, Кальвиннің итальяндық реформаланған қауымға жіберген өкілі Сципионе Лентоломен (1525–1599) пікір таласты. Кальвиннің Женевасының ықпалына қарсы күресте ол Францияға көбірек бейімделді. Бұл дін соғыстарының басталған кезінде болды, онда ол Лион католиктерін иезуит уағыздаушысы Эдмонд Аугермен біріктіруге тырысты. Ол 1563 жылы "Иль жертвоприношение алтарь" ("Алтарь құрбаны") атты месса туралы трактат жариялады және Пьер Вирет пен итальяндық кальвинист Николо Балбани сияқты Женева реформаторларымен дебат жүргізді. Лиондағы итальяндық саудагерлер қауымына Пётр Канизийдің катехизисі және итальян тіліндегі басқа да бірнеше кітаптарды ұсынды. Осы кезеңде ол түрмеге қамалып, ықпалды жандардың көмегімен гугеноттардан құтқарылды. 1565 жылы ол Байондағы жиында өзінің орденін жас король Карл IX және болашақ король Генри IV алдында сәтті қорғады, олар өмір бойына дос болып қалды. 1569 жылы ол Рим папасы Пьос V үшін "Il Soldato cristiano" ("Христиан әскері") атты еңбек жазды, ол Римде басылып, Лепанто шайқасындағы папалық әскерге таратылды. Ол Авиньон және Лион иезуит колледжінің ректоры қызметін атқарды, онда 1571 жылы Испаниядан Римге сапарлаған иезуит генерал Франциск Борджияны қабылдады. Ол Сент-Бартоломей күні қырғыны кезінде сонда болды. Осы соғыс жылдарында ол өзінің Контрреформациялық библиографиялық еңбектерінің жоспарын ойлап тапты, оны "Bibliotheca selecta" кіріспесінде айтқандай.

Рим: иезуиттердің хатшысы; Швеция, Польша, Ресей: Апостольдық нунций

Борджия қайтыс болғаннан кейін, Посевино үшінші иезуиттердің бас жиналысына қатысу үшін Римге оралды және 1572 жылдан 1578 жылға дейін иезуиттердің генералы Эверард Меркурианның латын хатшысы болып қызмет етті. Папа Григорий XIII оны Ливон соғысының бағытын өзгерту үшін Швеция королі Иоанн III сарайына жіберді. Осы он жылдық ішінде Балтық және Шығыс Еуропаны аралап саяхаттай келе, Посевино лютеран Давид Хитрай, кальвинист Андреас Волан және унитарий Франциск Давид сияқты протестант қарсыластарына қарсы бірнеше трактат жазды. Швеция мен Польшадан кейін Посевино Иван Қорқыныштың Ресей астанасына барып, 1582 жылғы Ям-Запольский шартында оның және Стефан Баторидің арасында делдалдық жасауға көмектесті. Ол Мәскеу патшалығы туралы жазған хатында өзінің нунциатурасы туралы құнды мәліметтер қалдырды. Одан бөлек, ол Трансильвания және Ливониядағы саяхаттары туралы естеліктер жазды. Осы жылдары ол Пиотр Скаргамен бірлесіп Вильнюс иезуит университетін, сондай-ақ Браниево, Оломуц және Клуж қалаларындағы иезуит академиялары мен семинарияларын құруға көмектесті, олардың тарихи байланысы қазіргі заманғы білім беру мекемелерімен сақталған. Посевиноның Баторидің қолдауымен Польшадағы католиктерді күшейтуге жасаған тырысы Габсбургтер сарайында Рудольф II-нің иезуит дипломатына деген қарсылығын тудырды, бұл наразылық Рим папасының сарайында да көрінді.

Падуа мен Рим: иезуит энциклопедисі және библиограф

1586 жылдың соңында оның қорғаушысы Батори қайтыс болғаннан кейін, Посевино иезуит генерал Клаудио Аквавиваның бұйрығымен дипломатиялық қызметтен шеттетілді. Ол тым саяси болғандықтан Римге кіруіне тыйым салынды және Венеция аумағына жер аударылды. Падуада Посевино Игнатий рухани жаттығуларын өткізуді жалғастырды, осы арқылы заң студенті болған епископ және әулие Франциск Сальскінің шақыруына ықпал етті. Соңында, Падуада Папа Климент VIII және Сигизмунд III Васаға арналған "Bibliotheca selecta" (1593) жинағындағы ортодоксалды католик білімінің кітапханасын жинау және ұйымдастыру жөніндегі ғылыми жоба басталды. Оның бөлімдері Рим колледжінің жетекші профессорлары, оның ішінде Кристофер Клаввиус және Роберт Беллармин тарапынан мұқият тексерілді. Одан кейін ол Венецияға жеткізген "Apparatus Sacer" атты қысқаша теологиялық анықтамалық еңбекті дайындауға кірісті. 1590 жылдары библиограф ретінде жұмыс істеген кезінде ол сонымен қатар туған жері Мантуяда және герцог Винченцо Гонзаганың сарайында пасторлық қызметпен айналысты. Франциядағы иезуиттердің мәртебесі жөніндегі екі миссия оны жақында кальвинизмге өткен король Генри IV-пен қайтадан байланыстырды.

Венеция мен Феррара: иезуит айтыскері

Венецияда оның зор "Аппаратус Сачер" (1603-06) еңбегі жарық көрген кезде Посевино, сервит тарихшысы Паоло Сарпи басқаратын антипаптық "giovani" топтарына қарсы дәстүрлі "vecchi" иезуиттерінің жетекшісі болды. Ол бұл жерде Джеймс I-нің елшісі сэр Генри Воттон және өзінің ескі танысы Генрих IV-нің Венециядағы елшісі қатысқан таныс дипломатиялық ортадағы "кітаптар шайқасы" деп аталатын діни пікір таласын жүргізді. 1606 жылы Папа Павел V Венецияға қарсы тыйым салғаннан кейін, Посевино Иса қоғамымен бірге Венеция Республикасынан қуылды. Ол жақын орналасқан Феррараға салыстырмалы түрде беймәлімдікке жіберілді, онда ол католик болып белгілі жалған Дмитрий I, Венецияға салған тыйым және басқа да даулы мәселелер туралы түрлі псевдонимдермен бірнеше poleмикалық трактаттар жазды. Контрреформация кезіндегі саяси иезуит зиялысы ретіндегі рөлін толық орындаған ол 1611 жылы қайтыс болды.

Әдебиетте

Поссевино Элисон Маклиодтың "Патшайымның тұтқыны" тарихи романының басындағы тарауларда кездеседі, онда ол басты кейіпкердің жақын және құрметтейтін ұстазы болып бейнеленеді.