Кіріспе

Хульхумеедху (Дхивехи: ހުޅުމީދޫ) немесе Хульхудху Меедху – Адду қаласының солтүстік-шығыс ұшында орналасқан арал. Бұл Мальдив аралдарындағы бесінші ірі арал. Хульхумеедху географиялық тұрғыдан бір арал болғанымен, ол Адду қаласының Медху және Хульхудху деп аталатын екі әкімшілік құрамына бөлінген, олар Хульхумеедхудың шамамен солтүстік және оңтүстік жартысын құрайды. "Хульхумеедху" атауы Хульхудху және Медху аттарының қосылуынан пайда болған.

Медху

Медху (Дивехи: މީދޫ) – Аду атолындағы ең көне қоныстанған арал, б.з. дейінгі 1000-500 жылдар аралығында қоныстанған. Атауының шығу тегі түпкілікті Үнді-Арий қоныс салушыларына байланысты, «дху» сөзі санскрит тілінен келген «двипа» сөзінен шыққан, ол «арал» дегенді білдіреді, ал «ми» сөзінің мағынасы белгісіз. Медху көбінесе Хульхумедхудың солтүстік бөлігі деп есептеледі, оның ауданы 1,827 км² және 2017 жылғы мәлімет бойынша халқы 2 953 адамды құрайды.

Құлағым !

Хульхудху (Дхивехи:ހުޅުދޫ) – Аду атоллындағы халық саны бойынша үшінші арал. Ол атолдың солтүстік-шығыс жағында, Медху аралына солтүстік жақтан іргелес орналасқан. Арал Мальдив Республикасының астанасы Мале қаласынан оңтүстікке қарай шамамен 530 км қашықтықта жатыр. Хульхудхудың халқы 3 687 адамды құрайды (2017 жылғы мәлімет). Аралды екі сайлау округіне бөлетін шамалы анықталған шекарада Хульхудху – Хульхумеедхудың оңтүстік жартысы болып табылады. Хульхудху «кішкентай арал» деген мағынаны білдіреді, мұндағы «хульху» сөзі ежелгі дивехи тіліндегі «сулху» сөзінің қазіргі түрі, ол «кішкентай» дегенді білдіреді. Хульхудхудың ауданы шамамен 1,054 км²-ге жетеді. Хульхудхудың ландшафты басқа аралдар сияқты көбінесе пальма ағаштарымен және тығыз тропикалық өсімдіктермен жабылған. Арал кішкентай жолдардан, тар көшелерден, жақын-жақын салынған көптеген үйлерден тұрады, олардың тек бірнешеуінде ғана екінші қабат бар. Тұрғын үйлердің көп бөлігін жасыл өсімдіктер, әсіресе банан ағаштары қоршап тұрады, ал кейбір үйлердің аулаларында тіпті таро (އަލަ) егістіктері де кездеседі. Бұл өсімдіктер шаруалық өнімнің бір бөлігі саналады және көбінесе Мале қаласына жергілікті нарыққа жіберіледі. Хульхудхудың оңтүстігінде Хератхера орналасқан – Хульхудху лагунасының оңтүстігіндегі, адам тұрмайтын бөлігі. Бұл арал Хульхудхумен көпір арқылы байланысқан. Хульхудхудың оңтүстігінде орналасқан Маафиши аралы да Хульхудхумен байланысты. Қазір Хератхера Канарриф аралдық курорты ретінде дамып келеді.

География

Хулхумеедхудің пішіні шамамен D әрпіне немесе тіпті арфаға ұқсайды. Бұл арал Аду қаласының солтүстік-шығыстағы ең шеткі аралы болып табылады, сондықтан ол солтүстік-шығысқа қарай 40 шақырым қашықтықта орналасқан Фувахмулаға ең жақын арал. Аралға ең жақын орналасқан Хитхаду, Марадху, Мардху Фейдху және Фейдху (Аду қаласының негізгі бөлігі) аралдары 15 шақырымнан аспайды, оларға жылдам қайықпен шамамен 20 минутта жетуге болады.

Тарих

Бастапқы қоныстанушылар арий тегінен шыққан дивехи халқы болды. Араб саяхатшысы Юсуф Найб Мальдив аралдарының қалған бөлігі ислам дінін қабылдаудан көп бұрын аралға ислам дінін әкеліп, елдегі алғашқы мешітті салды. Содан бері арал білім беру және ислам діни білімінің орталығы ретінде белгілі. Медхудағы 900 жылдық Коганну зираты – Мальдив аралдарындағы ең көне зират. Елдегі ең үлкен қабір тасы да осы зиратта табылады. Ол 18 ғасырға жатады және Мальдив аралдарының әйел немесе ер патшасына тиесілі деп саналады.

Білім

Хульхумеедхудағы мектептерге Асрия балабақшасы, Шарифи балабақшасы, Насрия балабақшасы және Сеену атолл мектебі жатады. Сеену атолл мектебі аралдағы жалғыз жоғары мектеп.

Көрнекті орындар

Халхумеедху Мальдив аралдарындағы ең ежелгі халық қоныстанған аралдардың бірі болып табылады. Онда Екінші дүниежүзілік соғыстың іздері және тіпті ғасырларға соққан ежелгі жәдігерлер де бар. Ежелгі артефакттардың көп бөлігі елдегі ең көне бейіт – Коганну бейітінде табылады, онда көптеген ежелгі мешіттер мен қабірлер орналасқан. Аралда RAF Gan базасында орналасқан британдықтардың Осі күштеріне қарсы қорғаныс мақсатында аралдың шығыс жағалауында салған Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңінің қалдықтары, мысалы, жағалау қорғаныс артиллериясы және бекіністер (Dhé Badi Dheythere) сақталған.

Жағажайлар

Аралдағы танымал жағажайлардың ішінде Эдигамул жағажайы, Коганну жағажайы, Калхибих, Бомаа Фанну, Вейраандо және Хера Бурикедетан (Исмехелаа Хера) бар. Аралдың оңтүстігінде бұрынғы Хератера аталған Канарриф аралы курорты орналасқан, ол Хульхумеедхуоның оңтүстік бөлігінен құрылған және курорт салу үшін жекелендірілген. Солтүстікте де осыған ұқсас арал – Исмехелаа Хера бар, ол да курорт салу мақсатында Хульхумеедхудан бөлініп алынған. Бұл курорт, «Оңтүстік Палм Мальдив» деп аталады және қазір құрылыс жүріп жатыр.

Медхембандаро

Медхебандхаро (މެދެބަނދަރޮ), сонымен қатар Фасгандо (ފަސްގަނޑޮ) деп те аталады, аралдың орталық порты болып табылады. Мұнда MTCC Хулхумеедху паром терминалы және Адду балық шаруашылығы кешені орналасқан.

Килхи

Хүлхумедху Килхи немесе Матикили немесе жай ғана Килхи (ކިޅި) – шамамен 50 гектар аумақты алып жатқан, Хүлхумедху аралының орталығында орналасқан үлкен, батпақты шалғынды алқап. Бұл жерде "Килхи" батпақты білдіргенімен, Дивехи тілінің Адду диалектісінде көл немесе су толы жерді де білдіреді. Көлдерде Greenstripe Barb (Puntius vittatus) және бір түрлі батпақ шабағы сияқты бірнеше тұщы су балықтары бар екені белгілі. "Матикили Эко-бақшасы" аталған көл салынғаннан бері Килхи күннен-күнге танымал болып келеді. Осыдан кейін ол аралдың символы мен айқын белгісіне айналды.

Жабайы өрттер

Жыл сайын құрғақ, ашық батпақта бірнеше рет өрттер болады. Өрттің басталу себебі көбінесе қасақана немесе тіпті жағдайға байланысты туындаған өрттерге байланысты, бірақ табиғи тұтану мүмкіндігі де бар. 2018 жылы Кили аймағындағы өрт жақын жердегі WAMCO нысанына, аралдың қалдықтарды басқару кеңсесіне зиян келтірді.