Кіріспе

Көптеген дауыс – бір әлем, сондай-ақ Макбрайд баяндамасы 1980 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымының Білім, ғылым және мәдениет ұйымы (ЮНЕСКО) тарапынан, оның Халықаралық коммуникация мәселелерін зерттеу комиссиясының тапсырмасы бойынша жазылған. Макбрайд баяндамасы ирландтық Нобель сыйлығының лауреаты, бейбітшілік пен адам құқықтарын қорғаушы Шон Макбрайдтың есімімен аталады. Баяндаманың мақсаты – қазіргі қоғамдағы коммуникация мәселелерін, әсіресе бұқаралық ақпарат құралдары мен жаңалықтар саласындағы проблемаларды, жаңа технологиялардың дамуын ескере отырып талдау, сондай-ақ бейбітшілік пен адам аясындағы дамуға кедергі келтіретін факторларды азайту үшін коммуникациялық тәртіптің (Жаңа әлемдік ақпарат және коммуникация тәртібі) моделін ұсыну болды. Бұл баяндама халықаралық деңгейде кең қолдауға ие болғанымен, АҚШ пен Ұлыбритания тарапынан баспасөз бостандығына қарсы шабуыл деп қаралып, наразылық білдіре отырып, екі ел де 1984 және 1985 жылдары ЮНЕСКО-дан шықты (кейіннен 1997 және 2003 жылдары қайта қосылды).

Қорытындылар

Есепте анықталған мәселелердің арасында БАҚ-тың шоғырлануы, БАҚ-ты коммерцияландыру және ақпарат пен коммуникацияға теңсіз қол жеткізілдік болды. Комиссия коммуникацияны демократияландыруды және сыртқы көздерге тәуелділіктен аулақ болу үшін ұлттық БАҚ-ты күшейтуді ұсынды. Кейіннен, комиссия жұмысында қарастырылған интернет-технологиялары МакБрайдтің көзқарастарын ілгерілету құралы ретінде пайда болды. МакБрайд есебінде ақпарат ағынының "бір жақты" екендігі айтылды. Атап айтқанда, МакБрайд есебінде Батыс елдеріндегі жаңа дамыған елдер туралы жаңалықтар агенттіктері мен бұқаралық ақпарат құралдары қалыптастырған бейне сынға алынды, бұл елдер өте жоғары деңгейде индустрияландырылған. МакБрайд есебінде "коммуникативтік мазмұнның" сапасы ғылыми дискурста академиялық ортаны бағыттап алғанын айтуға болады. Комиссия 1978 жылдың қазан айында Парижде ЮНЕСКО-ның 20-шы жалпы конференциясында алдын ала есеп ұсынды. Комиссияның анықталған мәселелерді шешуге бағытталған жаңа технологиялар жөніндегі маңызды сессиясын 1979 жылдың наурыз айында Үндістанның Нью-Дели қаласы қабылдады. Соңғы есеп 1980 жылдың сәуірінде М’Боуға тапсырылды және Белградта өткен ЮНЕСКО-ның 21-ші жалпы конференциясында бір ауыздан бекітілді. Комиссия есепті ұсынғаннан кейін таратылды.

БҰҰ мүше мемлекеттерінің реакциясы

Кітапты айналасындағы дау-дамай мен 1980 жылдары ЮНЕСКО басшылығы оның идеяларын қолдаудан бас тартқандықтан, басылып шығару тоқтатылды және оны алу қиынға соқты. АҚШ және ЮНЕСКО тарихына арналған бір кітапқа тіпті заңдық шаралар қолданумен қорқытып, ЮНЕСКО-ның оған ешқандай қатысы жоқ екенін жаздыруға мәжбүр болды. МакБрайдтің баяндамасы ақырында Rowman and Littlefield баспасымен АҚШ-та қайта басылды және ол онлайн режимінде де еркін қолжетімді. Баяндамаға халықаралық деңгейде зор қолдау көрсетілді. Дегенмен, АҚШ пен Ұлыбритания оны баспасөз бостандығына жасалған шабуыл деп айыптады.

Ұзақ мерзімді әсері

1970-1980 жылдары МакБрайд есебінің нәтижесінде БАҚ және коммуникация саласында маңызды өзгерістер орын алды. Олар телекоммуникация нарығын либерализациялауға бағытталған саясатты іске қосты. Бұл, радио және теледидар хабар таратушыларының, сондай-ақ газет компанияларының монополиялық билігін және салыстырмалы артықшылығын немесе басымдылығын әлсіретті.