Кіріспе

Германия Императорлық Әскери-теңіз флотының жеңіл крейсері

SMS Frauenlob («Оның Салтанатты Шаңырағының Кемесі Frauenlob») 1890-шы жылдардың соңы мен 1900-шы жылдардың басында Германия Императорлық Әскери-теңіз флоты үшін салынған он жеңіл крейсердің сегізінші кемесі болды. Газель класы – бұрынғы қорғалмаған крейсерлер мен авизолардың жетістігі. Ол екі типтің де ең жақсы қасиеттерін біріктіріп, Император флотының болашақ жеңіл крейсерлерінің бастауы болды. Неміс флотының негізгі күштерімен және отарлық крейсер ретінде қызмет ету үшін салынған, ол он зеңбірекпен қаруланды. Frauenlob Газель дизайнының жетілдірілген нұсқасы болып табылды, оған жақсартылған броня және ұзақ қашықтықтағы саяхат үшін қосымша көмір сақтағыштары қосылды. 1903 жылдың басында қолданысқа енгізілгеннен кейін, Frauenlob негізгі неміс флотының барлау күштерінде қызмет етті. Осы кезеңде ол реттік жаттығуларға, шетелдік порттарға сапарларға және оқу круиздеріне, соның ішінде 1903 жылы Испанияға жасалған саяхатқа қатысты. Оның экипажы 1906 және 1907 жылдары флоттың крейсерлері арасында үздік ату үшін жүлде алды, алғашқы жүлде крейсерлерге сол жылы табысталды. 1908 жылдың қаңтарында кеме қызметтен босатылып, келесі алты жылға резервке қойылды. Кеме 1914 жылдың тамызында Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін қайта қолданысқа енгізілді және 28 тамызда Хелиголанд шығанағы шайқасында қатысты. Онда ол және крейсері британдық крейсерін ауыр зақымдады. Келесі екі жыл бойы ол флот операцияларына қатысты, оның шеңберінде 1916 жылдың 31 мамырында Ютланд шайқасы болды. Шарасының алғашқы кезеңдерінде ол аз әрекет етті, бірақ немістер үйге қайтуға тырысқан түнгі шайқастардың бірінде Frauenlob крейсерден ұшырылған торпедаға түсті, нәтижесінде кеме құлап, экипажының көп бөлігімен бірге батып кетті. Ыдырауы 2000 жылы табылған, және теңіз түбінде тік тұрған, өте жақсы сақталған.

Дизайн

Германияның Императорлық теңіз флоты үшін қорғалмаған крейсерлер мен aviso-ның құрылысы аяқталғаннан кейін, Рейхсмаринеаттың құрылыс бөлімі екі кеме түрінің де ең жақсы қасиеттерін біріктіретін жаңа шағын крейсердің жобасын дайындады. Жобалаушылар флотының операциялары үшін қажетті жылдамдық, қару-жарақ және тұрақтылықтың оңтайлы үйлесіміне ие, сонымен қатар Германияның колониялық империясындағы шет елдік станцияларда жұмыс істеуге қабілетті броньдық қорғанысы бар шағын крейсерді жобалауға тиіс болды. Нәтижесінде Газель дизайны 1914 жылы дайындалған соңғы ресми жобаларға дейін неміс флоты салған барлық жеңіл крейсерлердің негізін құрады. Алғашқы жеті кеме салынғаннан кейін немесе құрылысы жүріп жатқанда, Құрылыс бөлімі конструкцияны сәл жақсартты, басқару мұнарасының бронясын күшейтіп, кеменің енін арттырды, бұл көмір сақтауға көбірек орын берді, демек, ұзақ жүзу радиусы болды. Бұл өзгерістер сыныптың соңғы үш кемесіне қолданылды: Фрауенлоб, Фрауенлобтың жалпы ұзындығы және ені болды, ал алдыңғы бөлігіндегі сусыру тереңдігі болды. Ол қалыпты жағдайда және толық жауынгерлік жүктемеде қозғалды. Оның қозғалтқыш жүйесі AG Weser компаниясы өндірген екі үш кеңейімді бу машинасынан тұрды. Олар ең жоғары жылдамдыққа жету үшін жобаланды. Машиналар сегіз көмірмен жұмыс істейтін теңіздік типтегі су түтік қазандықтарымен жабдықталған. Фрауенлоб кемесі көмір тасыды, бұл оған жылдамдығында қашықтықты қамтамасыз етті. Оның экипажы 14 офицер мен 256 сарбазды құрады. Кемеде он SK L/40 зеңбірегі орнатылған, олар жеке орналасқан. Екеуі алдыңғы бөлігіндегі палубада, алтауы ортаңғы бөлігінде, әр жағынан үштен, және екеуі артқы бөлігіндегі палубада орналасқан. Зеңбіректер мақсаттарды дейін атқылай алатын, оларға 1500 оқ-дәрі, әр зеңбірекке 150 снаряд берілді. Сонымен қатар, кемеде бес торпедасы бар екі торпедалық түтік орнатылған. Олар бортындағы су астында орналасқан. Кеме қалыңдығы бар броньдық палубамен қорғалған. Басқару мұнарасының қабырғалары қалың, ал зеңбіректер қалың қалқанмен қорғалған.

Ерте мансап

"Фрауенлоб" кемесі "G" шарты бойынша тапсырыс берілді және 1901 жылдың ортасында Бремендегі AG Weser кеме жасаушылығында салынды. 1902 жылдың 22 наурызында суға түсірілді. Кеңістік шектеулеріне байланысты, ол емес, бүйірінен суға түсірілді. Вице-адмирал Вильгельм Бюхсель суға түсіру кезінде сөз сөйледі, ал жаңа кемені Столберг-Вернигероде ханшайымы Анна Рёсс бауыздады. Ол 1853 жылы суға түсірілген және неміс жерлерінен келген әйелдердің қайырымдылықтарының есебінен төленген шхунаның атымен аталады; атауы "әйелдерді мақтау" дегенді білдіреді. Крейсер 1903 жылдың 17 ақпанында корвет капитаны Йоханнес Никельдің басқаруымен теңіз сынақтарына жіберілді. Скагеррак, Каттегат және Дания бұғаздары арқылы үш күндік сынақтан өткеннен кейін "Фрауенлоб" Кильге келді, онда ол I эскадрильяның барлау күштеріне бекітілді. 23 сәуірге дейін бастапқы сынақтарды жалғастырып, 7 мамырда Испанияға 10 маусымға дейін созылған саяхатқа қатысты. Шілдеде Норвегия суларына оқу саяхаты жасалды, ал қыркүйекте кеме жөндеу және техникалық қызмет көрсету үшін Вильгельмсхавенде құрғақ докқа қойылды. Қараша және желтоқсан айларында Солтүстік және Балтық теңіздерінде қысқы оқу-жаттығу сапарына флоттың линкорларымен бірге қосылды. 1904 жылдың қаңтарында "Фрауенлоб" Скагерракта тағы бір қысқы оқу-жаттығу сапарына қатысты, ал наурыз айында флоттың барлау крейсерлері Солтүстік теңізде оқу-жаттығу сапарынан өтті. Флот мамыр және маусым айларында Солтүстік және Балтық теңіздерінде оқу-жаттығуларын өткізді, олар Ұлыбритания королі Эдуард VII-нің сапары құрметіне өткізілген теңіз парадымен аяқталды. Неміс флоты шілде және тамыз айларында Ұлыбритания, Нидерланды және Норвегияға сапар шекті. Тамыз айында Германияға оралғаннан кейін кемелер флоттық маневрлер жасады. Қараша және желтоқсан айларында Балтық теңізінде тағы бір қысқы сапар болды. 1905 жыл оқу-жаттығулары мен шетелдегі сапарлар бойынша өткен жылға ұқсас болды. 2 мамырда ол Бремерхавеннен шығарда жерге отырып, рульге зақым келтірді. 26-28 тамыз аралығында ол Свинөмүндені бару жолындағы британдық канал флотымен бірге Балтық теңізінде саяхат жасады. Жылдық флоттық маневрлерден кейін ол Вильгельмсхавенде күрделі жөндеуге жіберілді, ал қазан айында КК Роберт Мишке кемеге қолбасшылықты алды. Желтоқсан айында ол қайтадан докқа қойылды, кемеге келген зақымды тексеру үшін кеме қабығы мұқият тексерілді. 1906 жыл "Фрауенлоб" үшін ерекше оқиғасыз өтті. Ол күзгі флоттық маневрлер аяқталғаннан кейін қыркүйек айында өткізілген ірі теңіз парадына қатысты; парад жыл соңында зейнетке шығатын гросс-адмирал Ханс фон Костердің құрметіне өткізілді. "Фрауенлоб" сол жылғы маневрлер кезінде өте жақсы артиллериялық дағдылары үшін кайзер Вильгельм II-нің "Атыс сыйлығын" жеңіп алды; осы уақытқа дейін ол флоттың жауынгерлік эскадрильяларының әрқайсысына бір сыйлық ғана берген. Торпедалық жаттығулар кезінде ол өздігінен торпедамен құлатып, суға батып кеткен. Жыл бойындағы оқу-жаттығулармен қатар, "Фрауенлоб" 1907 жылы кеме жүргізуші офицерлерді Дания бұғаздарының тар су жолдарымен таныстыру үшін оқу саяхатын жасады. Сол жылы ол крейсерлер үшін "Атыс сыйлығын" қайта жеңіп алды. Қазан айында КК Фридрих Боедикер Мишке орнына кеме капитаны болды. 1908 жылға қарай ол өзінің класындағы белсенді қызметтегі жалғыз кеме болды, және 19 қаңтарда ол да Вильгельмсхавенде қызметтен босатылды. Келесі алты жылды ол резервте өткізді, бірақ 1912 жылдың ортасынан бастап ол толығымен жөндеуден өтті және оның 10,4 см-лік төрт зеңбірегі оқу мақсатында он зеңбіректі орнату үшін алынып тасталды, бірақ ол осы рөлге белсендірілмеді.

Хелиголанд шығанағы шайқасы

Фрауенлоб 1914 жылғы 2 тамызда Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін қайтадан флотқа қосылды. Ол бастапқыда III скаутингтік тобына тағайындалды, кейін 25 тамызда жаңа құрылған IV скаутингтік тобына ауыстырылды. 28 тамызда британдықтар Гельголанд шығанағындағы неміс қорғаныс патрульдеріне шабуыл жасағанда, Гельголанд шығанағы шайқасында Фрауенлоб Хельголандтан қашықтықта патрульдік желіге қолдау көрсету үшін бекітілді. Британдық "Харвич" күші екі жеңіл крейсер және 33 эсминецтен тұрды, оларды коммодор Реджинальд Тирвит басқарды. Фрауенлоб шабуыл туралы сағат 08:00-де қайтып келген дозорлық қайықтардан хабар алды. Сағат 09:00 шамасында Фрауенлоб пен жеңіл крейсер қоршауға алынған неміс патрульдерін күшейту үшін жіберілді. Бірден Фрауенлоб пен Штеттин британдық крейсерге және шамамен алты эсминецке кездесіп, сағат 09:09-да оқ ашуға кірісті. Кемелер тез арада қашықтықты анықтап, британдық кемені шамамен 25-35 рет соқты, оның барлық қаруларынан біреуін істен шығарып, ауыр зақым келтірді. Бір снаряд кордит зарядын жарып, Аретузаны өртеп жіберді. Кеменің машина бөлімі суға батып, жылдамдығы төмендеді. Ол жазалау оғынан қашу үшін оңға бұрылды, бірақ Фрауенлоб ауыр зақымдалған британдық крейсерді тұманға сіңгенше қууды жалғастырды. Қайта, Фрауенлоб он рет соққыға ұшырады, бірақ ауыр зақым алмады; барлығы бес адам қаза тауып, тағы отыз екі адам жарақат алды. Шайқас аяқталғаннан кейін Фрауенлоб пен торпедалық қайық қатты зақымдалған мина тазартқышты сүйретіп алып, оны Хельголандқа қайтарып, содан кейін Вильгельмшафенге бет бұрды. Жөндеу жұмыстары аяқталғаннан кейін Фрауенлоб 3-4 қарашада Ярмутқа жасалған шабуыл кезінде I скаутингтік тобының ұрыс крейсерлеріне қолдау көрсету үшін Ашық теңіз флотына қосылды. 15-16 желтоқсанда Скарборо, Хартлпул және Уитбиге шабуыл жасалды, бұл осыған ұқсас операция болды. Ол 1915 жылғы наурыз, сәуір, мамыр, қыркүйек және қазан айларында флоттың әскери сапқа шығуына қатысты; бұл операциялардың ешқайсысы британдық соғыс кемелерімен қақтығысуға әкелмеді. 17-18 мамырдағы операция кезінде ол британдық мина орнатушылардың орналастырған теңіз миналарын жою үшін флоттың алдында жүзіп өтті. Қазан айының соңында ол күрделі жөндеуге жіберілді, осы уақытта оның экипажы крейсерді басқаруға жіберілді. Фрауенлоб 1916 жылғы 23 наурызда тағы бір флоттық операцияға қатысу үшін қызметке оралды, бірақ жау күштерімен кездеспеді.

Ютландия шайқасы

Мамыр айының соңында неміс флотының қолбасшысы вице-адмирал Рейнхард Шер тағы бір флот операциясын жоспарлады. Жоспар бойынша, шайқас крейсерлері эскадрильясы ағылшын флотының бір бөлігін соққыға түсіру және оны Шердің күтіп тұрған шайқас кемелерімен жою мақсатында Скагерракқа қарай солтүстікке бағытталды. Немістердің табельінде 16 дредноут, 6 пре-дредноут, 5 шайқас крейсері, сондай-ақ көптеген крейсерлер мен торпедалық катерлер болды. 30 мамырдың таңертеңгі сағаттарында неміс флоты жолға шықты. Фрауенлоб операция үшін IV-ші барлау тобымен бірге қалды, ол сол кезде коммодор Людвиг фон Ройтердің басқаруында болды және Ашық теңіз флотын қорғауға міндеттелген. Немістердің білмегені, Корольдік теңіз күштерінің 40-шы бөлімі операция жоспарларын қамтитын неміс радиохабарламаларын ұстап алып, шифрлап берді. Адмиралтейство 28 дредноуттан және 9 шайқас крейсерінен тұратын Ұлы флотқа түнді күтіп, Ашық теңіз флотын кесіп, жоюға бұйрық берді. Алғашқы шайқас негізінен британдық және неміс шайқас крейсерлерінің құрамында түстен кейін болды, бірақ сағат 18:00-ге қарай Ұлы флот оқиға орнына жетті және екі негізгі шайқас флоты қақтығысты. Фрауенлоб 31 мамыр күні кешке дейін шайқасқа тікелей қатыспады; шамамен сағат 21:15-те IV-ші барлау тобы британдық 3-ші жеңіл крейсерлік эскадрильясымен кездесіп, қысқаша атысты жүргізді, бірақ нашар көріну жағдайында тек Штеттин ұзаққа соққы берді, бірақ нәтижесіз болды. Кейіннен, түнгі шайқас кезінде, шайқас крейсерлері Штеттиннің алдынан тым жақын өтіп кетті, бұл IV-ші барлау тобының барлық кемелерін саптан шығарып, оларды 2-ші жеңіл крейсерлік эскадрильямен байланысқа түсірді. Одан кейін қатыгез атыс басталды, Фрауенлоб және IV-ші барлау тобының қалған бөлігі де атысқа қатысты. Жауап ретінде Саутгемптон Фрауенлобқа торпеда жіберді, ол сағат 22:35 шамасында жарылып, қуатын жойып, ауыр су басуға себеп болды. Британдық артиллериялық оқтар палубаны өртеп жіберді, ал зардап шеккен крейсер тез суға батып, көптеген адамның өміне қиындық тудырды. Джон Кэмпбелл суға батқанда 12 офицер мен 308 саяхатшы қаза болғанын хабарлады, ал Ханс Хильдебранд, Альберт Рёхр және Ханс Отто Штайнмец Фрауенлоб суға батқанда 324 адам қаза тапқанын мәлімдеді. Екеуі де оның экипажынан бар болғаны 9 адамның ғана аман қалғанын, шайқастан кейін голланд бу кемесімен құтқарылып, соғыстың соңына дейін Нидерландыда тұтқынға алынғанын айтады.

Қалдық

2000 жылы кеме апатын даниялық су астында жүзушілер (дайверлер) тапты. Британдық теңіз археологы Иннес Маккартни одан кейін сүңгіп барып, кеме апатының теңіз түбінде тік тұрғанын және көбінесе зақымдалмағанын растады. Кеменің экипажының қаңқа қалдықтары батып кеткен крейсердің төңірегіне шашырап жатыр. 2001 жылы Маккартнидің командасы кеме қоңырауын тауып алғанда, кеме нақты анықталды, және олар оны Киль қаласының жанындағы Laboe Әскери-теңіз ескерткішіне (Мемориалына) табыс етті, қазір ол қоңырау онда көрмеге қойылған.