Кіріспе

Иудаизм атынан жасалған терроризм актілері – Иудаизм дініндегі экстремистер жасаған, діни терроризмді де қамтитын еврейлік экстремистік терроризм болып табылады.

І ғасырдағы құлшыныс

Марк Берджесс (Қорғаныс ақпарат орталығының зерттеушісі) пікірінше, бірінші ғасырдағы еврей саяси және діни қозғалысы – Зелоттар, еврейлердің терроризмді қолдануының алғашқы мысалдарының бірі болды. Олар Яһудея халқын Рим империясына қарсы көтеріліп, күш қолданып Израильден қуып шығуға тырысты. "Зелот" сөзі еврей тілінде "канаи" деген мағынаны білдіреді, яғни Құдай үшін ынтасы күшті адам. Зелоттардың ең радикалды топтары Сикарийлер деп аталды. Содан кейін 1980 жылдарға дейін үзіліс болды, одан кейін еврейлердің құпия ұйымының қызметі ашыққа шықты. Зерттеушілер Ами Педахзур мен Ари Перлигер еврей діни террористері мен Батыс демократияларындағы джихад желілері арасында ұқсастықтар бар екенін атап өтті: көпшілік құндылықтарынан алшақтық пен оқшаулану, бағытталған мәдениетті өздерінің қауымдастығына қауіп деп қарау; және идеологиясының тек "діни" емес, саяси, аумақтық және ұлттық мақсаттарға жетуге бағытталғаны (мысалы, Кэмп-Дэвид келісімдерін бұзу). Алайда, осы еврей топтарының жаңалары өз әрекеттерінде діни себептерге басымдық беріп, секулярлық себептерді екінші орынға қойды. Қазіргі Израильдегі еврей терроризмінде көптеген желілер оқшауланған, біртекті қауымдастықтарда тұратын діни сионистер мен ультра-ортодоксалды еврейлерден тұрады. Бірақ джихад желілерінен айырмашылығы, еврей террористері Барух Голдштейннен басқа, көптеген адамдардың қаза болуына әкеп соққан шабуылдар жасаған жоқ. "Шин Бет" Израиль үкіметі еврей экстремистерінің діни экстремизміне қатысты тым жұмсақ екеніне наразылық білдірді. Олар еврей жерін халаха, яғни еврей діни заңдарына негізделген мемлекет құруды қалайды. "Haaretz" газеті: "Шин Бет соттардың тым жұмсақ екеніне шағымданады, әсіресе Батыс Жағалаудан алыстату немесе олардың қозғалысын шектеу туралы бұйрықтарды бұзғандарға қатысты. Шин Бет Қорғаныс министрі Моше Яалонның еврей террористеріне қатысты шектеулі әкімшілік қамау қолдануды талап еткен ұстанымын қолдайды". Израильдік агенттіктер діни террористік топтарды "анархист" және "сионистікке қарсы" деп сипаттайды, олар Израиль үкіметін құлатып, халаха (еврей заңдары) бойынша жұмыс істейтін жаңа Израиль "патшалығын" құруға тырысады. Израиль Корольдігі тобы (מלכות ישראל Malkhut Yisrael) немесе Црифин құпия ұйымы 1950 жылдары Израильде белсенді болды. Бұл топ КСРО мен Чехословакияның дипломатиялық нысандарына шабуыл жасады және кейде Иерусалимдегі шекарада орналасқан иордандық әскерлерге атқылады. 1953 жылдың мамыр айында Израильдің Білім министрлігін бомбалауға тырысқан топ мүшелері Солтүстік Африкадан келген еврейлердің секуляризациясынан кейін әрекет еткенін айтты, олар мұны "дінге берілген еврейлердің өмір салтына тікелей шабуыл және Израильдегі ультра-ортодоксалды қауымдастыққа қауіп" деп қарады. Еврей құпия ұйымы (1979-1984): Израильдің саяси қозғалысы Гуш Эмуним мүшелері құрған. Бұл топ екі іс-әрекетімен танымал: біріншіден, 1980 жылдың 2 маусымында Батыс Жағалау қалаларының әкімдеріне бомбалық шабуыл жасады, екіншіден, ғибадатхана тауындағы мешіттерді жарылту жоспарынан бас тартты. Израильдік судья Цви Коэн топтың сотында үкім шығару алқасын басқарып, олардың үш себебі бар екенін айтты, "бұл міндетті түрде барлық айыпталушылармен бөліспейді. Бірінші себеп, ғибадатхана тауына қатысты құрылған құпия жоспардың негізі – діни себеп". Кешет (Квуца Шело Титпашер) (1981-1989): Тель-Авивтегі сионистікке қарсы хареди тобы адам өмірін жоғалтпай, мүлікті бомбалауға бағытталған. Тель-Авив полициясының округінің бастығы Игал Маркус бұл топты террористік топ емес, қылмыскерлер тобы деп санайтынын айтты. Израильде тыйым салынған, радикалды оңшыл партия (1971-1994 жылдары тіркелген) және оның оқшауланған тобы Кахане Чай (1991-1994) де тыйым салынды. Бүгінде екі топ та Израиль, Канада, Еуропалық Одақ және АҚШ тарапынан террористік ұйым деп танылды. Бұл топтардың негізгі мүшелері 100 адамнан кем деп есептеледі. Кахане құрған Америкадағы еврей қорғаныс лигасы да террористік деп саналады. ФБР статистикасы 1980 жылдан 1985 жылға дейін АҚШ-та JDL мүшелері 15 террористік шабуыл жасауға тырысқанын көрсетеді. ФБР-дің Мэри Доран 2004 жылы Конгресстегі куәлігінде JDL-ді "жазаланған террористік топ" деп сипаттады. Терроризмді зерттеу және оған қарсы әрекет ету жөніндегі ұлттық консорциум JDL-дің алғашқы 20 жылында "активті террористік ұйым" болғанын айтады. Террорға қарсы террор (Terror Negated Terror, "TNT"), 1975-1984 жылдары белсенді болған, палестиналық мақсаттарға қарсы бірнеше шабуылдарды қолдаған радикалды еврей әскери ұйымы. Бұл топты Мейр Каханенің "Ках" ұйымы құрған, және оның атауын Каханенің араб терроризміне еврей терроризмімен жауап беру керек деген теориясынан алған. Сикарийлер, 1989 жылы құрылған израильдік террористік ұйым, солшыл еврей саясаткерлеріне қарсы өрт қою және граффити шабуылдары жасады. Олар Палестина Азат ету ұйымымен келісімге келуге қарсы болды. "Бат Айн құпия ұйымы" немесе Бат Айн тобы. 2002 жылы Бат Айн мен Хеброннан келген төрт адам Шығыс Иерусалимдегі палестиналық қыздар мектебінің жанындағы Абу Тор мектебінің сыртында жарылғыш заттармен толтырылған тіркемемен ұсталды. Үш ер адам қастандық жасауға талпыныс жасағаны үшін сотталды. Лехава (2005 жылы құрылған), қоғамның қалай болу керектігі туралы өз көзқарастарын қорқыту арқылы жүзеге асыруға тырысатын экстремалды діни азшылық ретінде сипатталды. 2015 жылдың қаңтарында 2 арнасы Қорғаныс министрі Моше Яалон Лехаваны террористік ұйым ретінде жіктеуге дайындалуы мүмкін екенін хабарлады. Яалон "Шин Бет" пен Қорғаныс министрлігіне жіктеу үшін қажетті дәлелдерді жинауды бұйырғандығы хабарланды. Бұрынғы Әділет министрі Ципи Ливни Яалонның ассимиляцияға қарсы топ Лехаваны террористік ұйым деп атау қадамы бұрын жасалуы керек еді деп мәлімдеді. "Бұл ұйым жек көру, расизм және ұлтшылдықтан туындайды, және оның мақсаты біздің арамызда зорлық-зомбылықты күшейту", - деді ол. Израильдегі Демократия институтының (IDI) социологы және сауалнама жасаушысы Тамар Герман үкіметтің Лехаваға қарсы әрекеті "солшыл израильдіктер мен БАҚ комментаторларының ай сайынғы өтініштерінен кейін ғана жасалғанын" хабарлады. Израильдік раввин Биньямин Лау: "Лехава діни үрейдің билігін орнатуды қалайды" деп ескертті. Сикриким (2005 жылы алғаш пайда болды), Иерусалимдегі Меа Шеарим және Рамат Бейт Шемештің ультра-ортодоксалды аудандарында орналасқан, радикалды ультра-ортодоксалды еврейлер тобы. Сионистікке қарсы топта шамамен 100 белсенді мүше бар деп есептеледі. Сикриким өз талаптарына бағынбаған ультра-ортодоксалды еврей институттарына және жеке тұлғаларға жасаған зорлық-зомбылық әрекеттерімен халықаралық назар аударды. Олар шала байланысты Neturei Karta тобымен байланысты. "Қозғалыс" террористік тобы: Еврей "Қозғалысы" террористік тобының мүшелері Израильдің секулярлық мемлекетінің өмір сүруге құқығы жоқ екенін мәлімдейді; олар Израильде еврей патшалығын құруды үміттенеді, және арабтар кетпесе өлтіріледі. "Шин Бет" "Қозғалыс" тобының идеологиясы 2013 жылдың қазанында, Мейр Каханенің немересі Мейр Эттингер сияқты "төбелік жастардың" қатысуымен қалыптасқанын айтады, ол уақытша әкімшілік қамауға алынды. Дума шабуылына дейін топ мүшелері палестиналықтарға немесе христиан шіркеулеріне қарсы 11 өрт қойған. Дума шабуылдарына байланысты олардың 23 мүшесі ұсталды.

Жеке тұлғалар

Яһудилердің бірнеше зорлық әрекеттері терроризм ретінде сипатталды және діни мотивациялармен байланыстырылды. Ең танымалдары: 1994 жылы Барух Голдштейн, американдық туған израильдік дәрігер, Хеброн қаласында Патриархтар үңгіріндегі қырғынды жасады. Ол Ибрахими мешітінің ішінде (Патриархтар үңгірінің ішінде) 29 мұсылман ғибадатшысын атып өлтірді және тағы 125 адамды жарақаттады. Голдштейн тірі қалғандар тарапынан өлтірілді. Голдштейн Израиль мен Палестина аумақтарынан арабтарды шығаруды жақтаған раввин Мейр Кахане құрған «Ках» атты израильдік саяси партияның қолдаушысы болды. Голдштейннің шабуылынан кейін және «Ках» партиясының оны мақтауынан соң, Израильде «Ках» партиясы тыйым салынды. 1995 жылдың 4 қарашасында Игал Амирдің Ицхак Рабинді өлтіруі діни мотивациямен жасалған терроризм ретінде сипатталды. Амирдің «Мен жалғыз әрекет еттім және Құдайдың бұйрығымен әрекет еттім» және «Егер Рабинге қарсы біраз раввиндердің білетін халахикалық шешімі болмаса, мен үшін өлтіру өте қиын болар еді» деген сөздері келтірілді. Еврей заңын оқыған бұрынғы жауынгер Амир, премьер-министрді өлтіру туралы шешіміне жауынгерлік раввиндердің пікірлерінің әсер еткенін айтты, олар мұндай өлтіруді халахикалық дин родеф («қудалаушының жарлығы») арқылы ақтауға болады деп есептеді. Эден Натан Зада 2005 жылдың 4 тамызында төрт израильдік араб азаматын өлтірді. Оның әрекеттерін сол кездегі премьер-министр Ариэль Шарон «қанқұсты еврей террорисінің қылмысты әрекеті» деп айыптады, ал жазушы Ами Педахзур оның мотивациясын діни деп сипаттады. Америкада туған израильдік Яков Тейтель 2009 жылы Тель-Авивтегі гей-орталыққа жасалған шабуылдан кейін, шабуылды мақтаған плакаттарды іліп қойғаны үшін тұтқындалды. Тейтель гей-орталыққа жасалған шабуылға қатысқанын мойындағанымен, Израиль полициясы оның шабуылға қатысы жоқ екенін анықтады. 2009 жылы Тейтель тұтқындалды және бірнеше ішкі терроризм актілеріне қатысқандығы үшін айыпталды, атап айтқанда солшыл зиялы Зеев Стернхеллге қарсы құбырлық бомба шабуылы, 1997 жылы палестиналық такси жүргізушісі мен Батыс жағалаудағы қойшының өлтірілуі және Ариэльдегі еврей отбасының үйіне жарылғыш заттар жіберуі. Оның үйін тінткен кезде қару-жарақ пен жарылғыш құрылғыларға арналған бөлшектер табылды. 2011 жылдың қаңтарында сот ісі әлі де қаралып жатты. 2013 жылдың 16 қаңтарында Тейтель екі адамды өлтіргені, екі адамды өлтіруге талпынғаны және басқа да бірнеше айыптаулар бойынша сотталды. Мохаммед Абу Хдейрді ұрлап, өлтіру 2014 жылдың 2 шілдесінде, үш израильдік жасөспірімнің жерленгенінен кейін бір күн өткен соң болды. 16 жасар палестиналық Хдейрді Израиль қоныс аударушылары Шығыс Иерусалимдегі көшеде көлікке отырғызып алып кетті. Йосеф Бен Давид және екі кәмелетке толмаған адам осы қылмыс үшін тұтқындалды. Аутопсияның алдын ала нәтижелері оның тірі кезінде ұрып-соғылып, өртелгенін көрсетті. Ол бірнеше рет темір бұрышпен ұрылды, әр соққысы терроризм құрбандары болған яһудилердің ескерткішімен бірге айтылды. Израиль Хдейрді терроризм құрбаны деп таныды, бұл отбасына өтемақы алуға құқық берді. Бұл қылмыстар 2014 жылғы Израиль-Газа қақтығысындағы жағдайдың ушығуына себеп болды. 2015 жылдың 30 шілдесінде Иерусалимдегі гей-парадта шеруге шыққан алты адамды Ишай Шлисель тағы да пышақтап жарақаттады. Ол түрмеден шыққаннан кейін үш апта өткен соң болды. Жәбірленушілердің бірі, 16 жасар Шира Банки, үш күннен кейін, 2015 жылдың 2 тамызында, Хадасса медициналық орталығында алған жарақаттарынан қайтыс болды. Содан кейін премьер-министр Нетаньяху көңіл айтып, «Біз қылмыскерді заңның барынша күшінде жазалаймыз» деді. «Ехи Хамелех Хамашиах» – бұл Хабад-Любавич қозғалысының мессиандық қанатының ұраны, олар 1994 жылы қайтыс болған раввин Менахем Мендель Шнеерсонның «мессия екеніне және ежелгі патшалықты қайта құру үшін және әлемді құтқару үшін оралатынына» сенеді. Тергеу барысында белгілі болғандай, бұл әрекет палестиналықтардың бір ай бұрын Дума маңында жас израильдік Малахи Розенфельдті өлтіргеніне кек алу үшін жасалды. 8 тамызда Әли Давабшаның әкесі Саад Давабша шабуылдан алған күйіктен қайтыс болды. Әмирам Бен Улиел «террорлық актінің» бөлігі ретінде кісі өлтіру және өрт сөндіруге айыпты деп танылды, ал мойындаған және келісім жасаған кәмелетке толмаған адам террорлық ұйымға мүше болғаны және кісі өлтіруді жоспарлауға қатысқаны үшін айыпталды; екеуі де түрмеге қамалды.