Қытай генералы Сие Айдың тағдыры

Кіріспе

Ши Ай (301–354) — қытайдың бұрынғы Лианг мемлекетінің генералы, Чжан Чунхуаға қызмет еткен.

Әскери мансап

Шы Ай бастапқыда тек азаматтық істерде ғана қабілетті деп есептелді және, көрінеу, Чжан Чонхуаның әкесі Чжан Цзюнь билік еткен кезде азаматтық шенеунік қызметін атқарды. 346 жылы Чжан Цзюнь қайтыс болғаннан кейін және Чжан Чонхуа таққа отырғаннан соң, Кейінгі Чжао бұрынғы Лянға қарсы ірі шабуыл жасады, мақсаты – бұрынғы Лянды жою. Әскери стратегиядағы қабілетін білетін генерал Чжан Чэньнің (張耽) ұсынысымен, Чжан Чонхуа Шиді генерал етіп тағайындады және оны Ван Чжуо (王擢) мен Ма Цю (馬秋) басқаратын Кейінгі Чжао әскерлеріне қарсы шығарды. 346 жылдың соңында алғашқы жеңіске жеткеннен кейін, Чжан Чонхуа Шиді Фулу графы етіп тағайындады. 347 жылы Ма маңызды Фухан қаласын (枹罕, қазіргі Линся Хуэй автономиялық облысы, Ганьсу) қоршағанда, Чжан Чонхуа Шиді қаланы құтқаруға жіберді. Ши майданға ақ бас киіп, арбамен келді – ол азаматтық адам сияқты көрінді, сондықтан Ма оның қоршауды жеделдету қажет деп санамағанына ренжіді. Ол Шиге қарсы шабуыл жасау үшін элиталық әскерлерді жіберді, бірақ Ши тыныш жауап берді, ал Маның элиталық әскерлері тұзаққа түсіп жатырмыз деп ойлап, алға жылжуын тоқтатты. Осы уақытта Ши жіберген әскер олардың артына өтіп, шабуылға кірісті. Ши де алға жылжып, Маға ауыр үдеу келтірді. Күзде Ма бұрынғы Лянға тағы шабуыл жасады, бірақ Ши оны қайтадан жеңді. (Дегенмен, Шидің жеңістері бұрынғы Лянға Сары өзеннің оңтүстігіндегі Кейінгі Чжао шабуылдарынан жоғалған аумақтарды қайтарып алуға жеткіліксіз болды.) Бірнеше жылдан кейін, Чжан Чонхуаның кеңесшілері Чжао Чжан (趙長) мен Вэй Цзидің (尉緝) жала жапқандарынан, Чжан Чонхуа Шиді астанадан шығарып, Цзюань округінің (酒泉, қазіргі Цзюань, Ганьсу) губернаторы қызметіне жіберді. Алайда, 353 жылы Чжан Чонхуа ауыр сырқаттанғанда, ол Шиді ұлы және мұрагері Чжан Яолинге регент болуға шақыруға тырысты. Бірақ бұл бұйрық Чжао мен Чжан Чонхуаның інісі Чжан Цзуо қолға түсіп, жарияланбады. Чжан Чонхуа көп ұзамай қайтыс болды, оның орнына Чжан Яолин келді, бірақ нақты билік Чжан Цзуоның қолында болды. 354 жылдың басында Чжан Цзуо, Чжан Чонхуаның анасы, ханшайым жесір Маның (олардың арасында қарым-қатынас болған) қолдауымен, билікті өз қолына алды және Шидің бұрын Чжан Чонхуаны өзінің опасыздығы туралы ескерткеніне ашуланып, оны өлімге кестірді.

Xie Ai was initially regarded as only capable in civilian matters, and apparently served as a civilian official during the rule of Zhang Chonghua's father Zhang Jun. In 346, in light of Zhang Jun's death and succession by Zhang Chonghua, Later Zhao launched a major attack against Former Liang, with intent to destroy Former Liang. Under the recommendation of the general Zhang Chen (張耽), who knew of Xie's capabilities in military strategy, Zhang Chonghua made Xie a general and had him face the Later Zhao forces commanded by Wang Zhuo (王擢) and Ma Qiu. After an initial victory later in 346, Zhang Chonghua created Xie the Count of Fulu. In 347, as Ma sieged the important city Fuhan (枹罕, in modern Linxia Hui Autonomous Prefecture, Gansu), Zhang Chonghua sent Xie to try to relieve the city. As Xie arrived at the frontline, he was seen wearing a white cap and riding in a wagon—making him appear to be a civilian—and Ma felt insulted that Xie apparently did not consider his siege an emergency. He sent some elite soldiers to make an attack against Xie, but Xie calmly responded, and Ma's elite soldiers thought they were getting into a trap and stopped their advance. Meanwhile, an army sent by Xie had already gone behind them and started an attack. Xie then advanced as well and dealt Ma a great loss. In the fall, Ma attacked Former Liang again and was again repelled by Xie. (However, Xie's victories appeared to be insufficient for Former Liang to regain the territories lost in the initial Later Zhao attack, south of the Yellow River.) Several years later, due to defamations by Zhang Chonghua's attendants Zhao Zhang (趙長) and Wei Ji (尉緝), Zhang Chonghua sent Xie out of the capital to be the governor of Jiuquan Commandery (酒泉, roughly modern Jiuquan, Gansu). However, when Zhang Chonghua grew gravely ill in 353, he tried to recall Xie to be regent for his son and heir Zhang Yaoling. The order, however, was intercepted by Zhao and Zhang Chonghua's brother Zhang Zuo and not announced. Zhang Chonghua soon died and was succeeded by Zhang Yaoling, but real power was in Zhang Zuo's hands. In early 354, Zhang Zuo, with the support of Zhang Chonghua's mother Princess Dowager Ma (with whom he had an affair), formally took over as ruler, and he, still bearing grudge against Xie for having earlier warned Zhang Chonghua about his treachery, had Xie put to death.