Кіріспе

Ерте христиандықтағы шейіттер мен қасиеттілер Төрт тәжді шейіт немесе Төрт қасиетті тәжділер (латынша Sancti Quatuor Coronati) – ерте христиандықтың шейіттері мен қасиеттілері ретінде құрметтелген тоғыз адам. Тоғыз қасиетті екі топқа бөлінеді:

Север (немесе Секунд), Севериан, Карпофор, Викторин (Викторий, Витторий)
Клавдий, Касторий, Симфориан, Никострат және Симплиций. Алтын аңызға сәйкес, бірінші топтың мүшелерінің есімдері олар өлген кезде белгілі болмаған, «бірақ көп жылдар өткен соң, Раббының аян арқылы білген». Олар «Төрт тәжді шейіттер» деп аталды, себебі олардың есімдері белгісіз болған («тәж» шейіттік тәжді білдіреді). Бірінші топ – Север (немесе Секунд), Севериан, Карпофор және Викторин христиан дәстүріне сәйкес Римде немесе Кастра Альбанада шейіт болды. Әйіптеуші Себастьянның азап шегуі бойынша, төрт қасиетті – солдаттар (нақтырақ айтқанда, корникуларийлер, немесе полктің барлық жазбалары мен құжаттарына жауапты хатшылар), олар Эскулапийге құрбандық шалудан бас тартқандықтан, император Диоклетианның (284–305) бұйрығымен өлтірілді. Бұл оқиға бес мүсіншінің өлімінен екі жыл өткен соң болды. Шейіттердің денелерін Папа Мильтиад және Әйіптеуші Себастьян (оның бас сүйегі шіркеуде сақталған) Лабикана жолының төртінші миліндегі Санти Марчеллино е Пьетро зиратына жерледі. Екінші топ христиан дәстүріне сәйкес, Панонияда қаза тапқан Сирмиумнан келген мүсіншілерден тұрады. Олар император Диоклетиан үшін түркі құдайға мүсін жасаудан немесе римдік құдайларға құрбандық шалудан бас тартты. Император оларды тірідей қорғасын сандықтарға салып, 287 жылы Сава өзеніне лақтыруға бұйырды. Симплиций олармен бірге өлтірілді. Шейіттердің азаптау туралы мәтініндегі порфир тастарының қазылуы мен «порфириттік тау» орналасқан жерге жасалған сілтемелер оқиғаның орны дұрыс емес екенін көрсетеді; Паннонияда порфир тастарының қазылған жерлері жоқ, ал ежелгі әлемде жұмыс істеген жалғыз порфир тасының қазылған жері Мысырда. Монс Порфириті императордың құрылыс жұмыстары мен мүсіндері үшін сирек кездесетін және қымбат императорлық порфирді жеткізу үшін қазылған. Монс Порфириті – Тбеадада орналасқан, ол ерте антикалық дәуірдегі христиандық усағаттардың орталығы болды. Император Диоклетиан өзінің көптеген құрылыс жобаларында порфирді кеңінен қолдануды тапсырды. Диоклетиан өзінің билігі кезінде Тбеадаға да сапар шекті, бірақ ол көбінесе Балқанмен байланысты болған, бұл оқиғаның орны Паннонияға қалай ауысқандығын түсіндіруге болады. Бірлескен құрметтеу Бірінші топтың есімдері белгілі болған соң, оларды екінші топпен бірге еске алу туралы шешім қабылданды. Алайда, Католик энциклопедиясында айтылғандай, «бұл хабардың тарихи негізі жоқ. Бұл тек Quatuor Coronati атауының болжамды түсіндірілуі, бұл атау Марцеллин мен Пьетроның катакомбасында жерленген және құрметтелген нақты шейіттер тобына берілген, бірақ оның нақты шығу тегі белгісіз. Олар Паннонияның бес шейітімен сыртқы байланыста болды». Бұл шейіттердің тарихилығын анықтауда қиындықтар туындайды, себебі бір топта төрт есімнен гөрі бес есім бар. Албан Батлер Римдік мартирология мен Бревиарда төрт тәжді шейіттер ретінде ашылған бірінші топтың төрт есімі Альбано Лациале епархиясының мартирологиясынан алынған, олардың мейрамы 8 қарашада, 8 тамызда емес деп сенді. Санти Кварто Коронати базиликасы Төртінші және бесінші ғасырларда осы шейіттердің құрметіне Келиан төбесінде базилика салынды және бағышталды, бұл олардың жазаланған жеріне жақын болды. Бұл Римнің титулдық шіркеулерінің бірі болды және бірнеше рет қайта жаңартылды. Құрметтеу Төрт тәжді шейіттер Англияда ертеден құрметтелді, Беда Кентербериде оларға арналған шіркеу бар екенін атап өтті. Бұл құрметтеуді, бәлкім, Кентерберийлік Августин Римдегі Санти-Кварто-Коронати базиликасының жанындағы монастырдан келгендігімен немесе олардың реликвиялары 601 жылы Англияға жіберілгендігімен түсіндіруге болады. Passio sanctorum quatuor coronatorum Төрт тәжді шейіттердің Келиан төбесіндегі шіркеуге ауысуы Рим папасы Лео IV-тің Liber Pontificalis (847–855) кітабында жазылған. Негізгі биографиялық дереккөз – латын тіліндегі Passio sanctorum quatuor coronatorum («Төрт тәжді шейіттің азаптаулары») – Адо Виенннің (875 ж. қайтыс болған) мартирологиясында, содан кейін Узуардың (876/877 ж. қайтыс болған) қысқаша нұсқасында айтылған.

Суреттер

1385 жылы оларды Николо ди Пьетро Герини бейнеледі. Содан кейін, шамамен 1415 жылы Нанни ди Банко тас және ағаш шеберлері гильдиясы – Maestri di Pietra e Legname-нің тапсырысымен шейіттердің мүсін топтамасын жасады, ол гильдияның мүшесі болған. Бұл қасиеттілер гильдияның қасиетті қамқорлары еді. Бұл туынды Флоренциядағы Орсанмихеледе сақталады. Соңында, оларды Филиппо Аббиати де бейнеледі.