Захарий Палиашвили: Грузин композиторының өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Грузия композиторы (1871–1933)

Захария Петрес ұлы Палиашвили (Захария Палиашвили, Захарий Петрович Палиашви́ли, Zacharij Petrovič Paliašvili; 16 тамыз 1871 – 6 қазан 1933), грузин композиторы. Грузин классикалық музыкасының негізін қалаушылардың бірі саналады, оның шығармалары 19 ғасырдың романтикалық классикалық үлгілерімен халық әндері мен әңгімелерінің есімді бірігіп, ерекшеленеді. Ол Грузия филармония қоғамын құрған және кейін Тбилиси мемлекеттік консерваториясына жетекшілік еткен. 1937 жылы Тбилисидегі Грузия Ұлттық опера және балет театры оның құрметіне аталды. Ерекше айта кетерлік жайт, Палиашвилидің музыкасы Грузияның мемлекеттік әнұранының негізі болып табылады. Палиашвили симфониялық оркестрге арналған шығармалар жазғанмен (мысалы, «Халық тақырыптарындағы грузин сюитасы»), ол көбінесе вокалдық музыкасымен танымал, оның ішінде «Абесалом мен Этери» («Этериани» халық ертегісі негізінде), «Даиси» (Кешкі шам) және «Латавра» опералары бар.

Отбасы және жастар

Палиашвили 1871 жылғы 16 тамызда Кутаисиде, Кутаиси грузин католик шіркеуінің үлгілі ақсақалы, әкесі Петре Иванес дze Палиашвилидің (1838–1913) отбасында дүниеге келді. Захарияның анасы – Мария Павлесқызы Месаркишвили (1851–1916). Захария отбасының он сегіз баласының (он үш ұл, бес қыз) үшіншісі болды. Жеті бала бала кезінде қайтыс болды. Захарияның ата-анасы кәсіби музыкант болмаса да, балалары анасының ән айтқанын жақсы есте сақтады. Өзінің өмірбаяндық жазбаларында Захария Палиашвили былай деп жазады: «Біздің үлкен отбасымызда, менің жақын ағаларым мен апаларым өте ерте жасынан музыкаға қабілетті екенін көрсетті. Менің ойымша, мұның себебі біз католиктер болғандықтан шіркеуге барып, органның әдемі үнін тыңдайтынбыз, ол ғана емес, жақсы құлақ дамытуға да көмектеседі. Біз шіркеуде көп уақыт өткізіп, біртіндеп жақсы құлаққа ие болдық». Вано он бір жасқа келгенде шіркеу органшысының көмекшісі болып тағайындалды, ал сегіз жасар Захария шіркеу хорына қабылданды. Декан И. Антонишвилидің көмегімен кішкентай Захария «Иисусқа арналған жұбату» әнін үйреніп, Рождество түнінде оны үлкен жетістікпен орындады. Алайда Кутаиси кезеңі болашақ композитордың өміріне терең із қалдырды. Ол музыкамен алғаш рет сол жерде танысты, сонымен қатар өмірін музыкаға арнаған кәсіби көзқарасының негізі де сол жерде қалыптасты. Захария өмір бойы Грузияның ұлы мұраларына, Баграт патшасы III (1003 жылы салынған, 1631 жылы түріктер бұзып, тонаған) Баграт шіркеуінің қираған қалдықтарына, ортағасырлық Грузияның білім, философия және әдебиеттің маңызды орталықтарының бірі болған Гелатиге (1106–1125) және туған қаласының ерекше сұлулығына деген махаббатын сақтап қалды. Кейін Палиашвили Кутаисиді көп еске алды, оның айтуынша, ол «шынайы грузин рухымен» сіңген. Екі жылдық шіркеу мектебін бітіргеннен кейін Иван мен Захария бауырлар органшы және пианист Феликс Мизандариден фортепиано сабақтарын алды. Мизандари Палиашвили отбасының жағдайының қиын екенін білгендіктен, сабақтары үшін ақы алмады. Біраз уақыттан соң қала тұрғындары екі дарынды және еңбекқор жас музыкант туралы білді. Бұл хабар Тбилисидегі Грузия католик шіркеуінің деканы Альфонсо Хитаришвилиге жетті. Әкелерінің келісімімен Хитаришвили Иван мен Захария Палиашвилиді Тбилисиге алып келді. Бұл 1887 жылдың көктемінде болды. Үлкен ағасы органшы болып тағайындалды, ал Захария ағасының көмекшісі және хорға қабылданды. Біраз уақыттан соң Петре Палиашвилидің бүкіл отбасы Тбилисиге көшіп келді.

Paliashvili was born on 16 August 1871 in Kutaisi in the family of Petre Ivanes dze Paliashvili (1838–1913), an elder at the Kutaisi Georgian Catholic Church, who was said to be a model father and husband. Zacharia's mother was Maria Pavles asuli Mesarkishvili (1851–1916). Zacharia was the third child in a family of eighteen children (thirteen sons and five daughters). Seven children died in infancy. Although Zacharia's parents were not professional musicians, their children remembered their mother's singing. In his autobiographical notes Zacharia Paliashvili writes: " in our big family, my beloved brothers and sisters displayed a natural gift of music even in their early age. To my mind the explanation of this should be sought in the fact that we, being catholics attended the church where the sweet sounds of organ music are not only enjoyable but help develop a good ear we spend much time in the church and gradually developed a good ear "

The first to display considerable musical abilities was the eldest son Ivane (Vano) Paliashvili (1868–1934) who subsequently became an outstanding conductor. When Vano was eleven years old he was made assistant to the church organist, and the eight year old Zacharia was admitted as a chorister to the church choir. With the help of the dean, Father I. Antonishvili, little Zacharia studied "Lullaby for Jesus" and sang it with great success on Christmas night. The Kutaisi period, however, left a deep impression on the life of the future composer. It was the place of his first contact with music, and the basis of his professional attitude to his life's dedication – music – had developed there, too. All his life Zacharia had retained his youthful love for the relics of Georgia's magnificence, the ruins of the Church of Bagrat (built by Georgia's King Bagrat III in 1003, ruined and plundered by the Turks in 1631), Gelati (1106–1125), one of the most important centres of education, philosophy and literature in medieval Georgia and the extraordinary beauty of his home town. Subsequently, Paliashvili recalled Kutaisi many times, permeated, he said, with a "truly Georgian spirit". Upon leaving the two year parish school, brothers Ivan and Zacharia began to play the piano under tutorship of Felix Mizandari, an organist and pianist. Mizandari did not charge the family for the lessons for he was aware that Paliashvili family was of very modest means. Shortly afterwards, people in the town learned of the two talented and exceptionally persevering young musicians. The news reached father Alfonso Khitarishvili, dean of Tbilisi Georgian Catholic Church of the assumption. With the parents' consent Khitarishvili took Ivan and Zacharia Paliashvili to Tbilisi. This was in the spring of 1887. The elder brother was appointed to the post of the organist and Zacharia was made his brother's assistant and a choirboy. A short time after, the entire family of Petre Paliashvili moved to Tbilisi.

Тифлиске көшіп , Мәскеуде уақыт өткізді

Тбилисидегі католик шіркеуіндегі жұмыс, аз болғасын да қажетті жалақыны қамтамасыз етуден бөлек, Захария Палиашвилиге Палестрина, Лассус, Бах, Гендель, Моцарт және басқа да ұлы композиторлармен танысып, музыкалық білімін кеңейтуге мүмкіндік берді. Белгілі қоғам қайраткері Ладо Агняшвилидің бастамасымен және материалдық қолдауымен құрылған грузин этнографиялық хорының тұңғыш қойылымы 1886 жылы Тбилисиде өтті. Кейіннен осы хордың концерттерін тумысынан чех болған Джозеф Ратил (Навратил) жүргізді, ол өмірін Грузиямен байланыстырып өтті. Агняшвили хорының концерттері патриоттық көзқарасты ұстайтын грузин жұртшылығынан жылы пікірлер алды. Вано мен Палиашвили 1887–1889 жылдары осы хорда ән шырқады, бұл болашақ композитор үшін маңызды тәжірибе болды. 1874 жылы әнші Харламфи Саванели, пианиношы Алоизи Мизандари және Константин Алихановтың бастамасымен Тбилисиде Грузиядағы алғашқы музыкалық мектеп ашылды. Тбилиси музыка мектебі Ресей патшалық музыка қоғамының Тбилиси филиалы болып қайта ұйымдастырылды және музыка колледжінің мәртебесін алды. Бұл Михаил Михайлович Ипполитов-Ивановтың, белгілі орыс композиторы, дирижері және педагогінің белсенді көмегімен жүзеге асырылды, ол 1882–1893 жылдары Тбилисиде жұмыс істеді. Палиашвилидің асыл арманы 1891 жылы Ф. Ф. Паризектің француз мүйізінен сабақ алғанда орындалды. Бір жылдан кейін Паризек мектепті тастап кеткен соң, Палиашвили А. И. Москодан білім алды. Ол 1895 жылы француз мүйізі класын бітірді және сол жылы Николай Семенович Кленовскийдің, орыс дирижері, композиторы және педагогінің басшылығымен музыкалық теория класына қабылданды. Палиашвили сонымен қатар Ипполитов-Ивановтан және музыка сыншысы Василий Давидович Коргановтан да сабақ алды. Кленовскийдің класында оқыған кезінде Палиашвили бірнеше шығарма жазды, бұл оның композиторлық қабілетін оятып, одан әрі дамытуға ықпал етті. Палиашвили 1899 жылдың көктемінде мектепті үздік дипломмен бітірді. Оқу жылдарында ол фабрика және кеңсе қызметкерлерінен аралас хор құрды, ол жұмысшылар үшін грузин және орыс халық әндерін орындады. 1898 жылы Палиашвили Гянджада хорына дирижерлік етіп, зор табысқа жетті. Ресей композиторы және педагогі Сергей Иванович Танеевпен хат алмасып, Палиашвили 1900 жылдың тамыз айының соңында Мәскеуге бағытталды. Кіру емтихандарын тапсырғаннан кейін ол Мәскеу консерваториясының контрапункт класына қабылданды. Полифония шебері профессор Танеевпен үш жылдық оқу Палиашвилиге негізгі білім берді және оның кәсіби композитор ретінде қалыптасуына көмектесті.

The work at the Catholic Church in Tbilisi, besides providing a small but badly needed salary also gave Zacharia Paliashvili the opportunity to broaden his musical knowledge by getting acquainted with the composers of Palestrina, Lassus, Bach, Handel, Mozart and other great composers of the past. The first performance of a Georgian Ethnographic choir, established of the initiative and with the material support of Lado Agniashvili, a well known public personality, took place in Tbilisi in 1886. Later the concerts of this choir were conducted by Joseph Ratil (Navratil), who though Czech by birth had forever associated his life with Georgia. The concerts of Agniashvili's choir evoked favourable comments from the patriotically minded Georgian public. Vano and Paliashvili sang in this choir in 1887–1889 and this fact was of importance for the future composer. in 1874 on the initiative of singer Kharlamphy Savaneli, pianists Aloizy Mizandari and Konstantin Alikhanov, the first musical school in Georgia was founded in Tbilisi. The Tbilisi Musical School was reorganised into the Tbilisi Branch of the Russian Royal Musical Society with the statue of a musical college. This was carried out with the active assistance of Mikhail Mikhailovich Ippolitov Ivanov, a well known Russian composer, conductor and educationalist who worked in Tbilisi in (1882–1893). Paliashvili's cherished dream came true only in 1891 when he was admitted to the french horn class under F. F. Parizek. A year later, when Parizek left the school, Paliashvili continued to study under A. I. Mosko. He graduated from the French horn class in 1895 and in the same year was admitted to the musical theory class which was conducted by Nikolai Semenovich Klenovsky, a Russian conductor, composer and teacher. Paliashvili also studied with Ippolitov Ivanov and music critic Vasili Davidovich Korganov. While studying in Klenovsky's class, Paliashvili wrote several pieces and this aroused in him a desire for further composition. Paliashvili graduated from the school with honours in the spring of 1899. During his school years he had founded a mixed choir of factory and office workers who performed Georgian and Russian folk songs for workers. In 1898 Paliashvili conducted his choir in Gyandja and had tremendous success. Following an exchange of letters with Sergei Ivanovich Taneyev (1856–1915), a Russian composer and teacher, Paliashvili went to Moscow towards the end of August 1900. After taking his entry examinations he became a pupil in the class of counterpoint at the Moscow Conservatorie. Three years of study with Professor Taneyev, an expert in polyphony, enriched Paliashvili with fundamental knowledge and facilitated his maturing into a professional composer.

Грузияға қайта оралу

1903 жылдың маусым айының соңында Палиашвили Танеевтің басшылығымен оқуын аяқтады. Жас әйелі Юлия Михайловна Уткинамен бірге ол Ресейде алған білімін іс жүзіге асыру үшін Грузияға оралды. 1903 жылдың күзінде Палиашвили Тбилиси ақсүйектер гимназиясында сабақ беруді бастады, онда ән сабағы болды, сонымен қатар ол өзі құрған хор мен оркестрді басқарды. Палиашвили қатал және келісімсіз ұстаз еді. Ол хорындағы немесе оркестрдегі әрбір оқушыдан интонация мен ырғақтың абсолюттік дәлдігін талап етті. Ол осы салада үлкен жетістіктерге қол жеткізді, сондықтан мектеп хоры мен оркестрі көп ұзамай қоғамдық концерттер бере бастады. Баспасөз бұл "дарынды маэстроның жеңісі" деп атады және "хор мен оркестр тіпті музыкалық мектеп үшін де үлгілі деңгейге жеткізілді" деді. Кейіннен Грузияның совет музыка мәдениетінде ерекше көзге түскен бірқатар тұлғалар (Композиторлар: И. Туская, Г. Киладзе, С. Тактакишвили, В. Гокели, А. Андриашвили; музыка сыншылары: С. Асланишвили, Г. Чхиквадзе; скрипкашы Л. Яшвили және т.б.) осы мектепте музыкамен алғашқы шабыттандырарлық байланысқа түсті, З. Палиашвилидің сабағына қатысты. Скрипкашы Андрей Карашвили мен композитор Захария Чхиквадзе бір гимназияда жұмыс істеді, онда олар музыкалық сабақтар жүргізді. 1904 жылы Палиашвили Тбилиси музыкалық колледжінде теориялық пәндерді оқытуды басқаруға шақырылды. Солфеггио, гармония және оркестрлеу сабақтарын оқытумен қатар, ол оқушылардың хоры мен оркестрін басқарды, олардың қоғамдық өнерлеуі әрдайым сәтті өтті. 1906 жылы А. Карашвилидің ("Сазандары") фортепианолық шығармасын негізге ала отырып, Палиашвили бүкіл Грузияда танымал болған "Самшобло" патриоттық әнін жазды. Революцияға дейінгі прогрессивті грузиндер фольклорлық материалдарды жинау, жазу және өңдеуді ұлттың рухани өміріне үлес қосатын маңызды элемент деп есептеді. Практикалық қолданудан басқа – фольклорлық материалды әдеби және музыкалық шығармалардың негізі ретінде пайдалану – көрнекті халық поэзиясы мен әндерін насихаттау грузин халқының патриоттық сезімдерін оятудың маңызды құралы болды. Палиашвилидің көптеген замандастары фольклорлық жұмыстармен айналысты, соның ішінде Мелитон Баланчивадзе (танымал совет композиторы Андрия Баланчивадзе мен американдық хореограф Джордж Баланчиннің әкесі), Дмитрий Аракишвили, Филимон Коридзе, Захария Чхиквадзе, Коте Потсхвершашвили. 1903 жылдың жазында Палиашвили мен Мәскеу университетінің профессоры, грузин әдебиетінің тарихын зерттейтін А. С. Хахашвили (Хаханов) Сванетияға (Батыс Грузияның биік таулы аймағы) сапар шегіп, онда сирек кездесетін ескі грузин халық әндерін жазды. Палиашвили өзінің сүйікті ұстазы С. И. Танеевке сапар туралы айтып берді. 1903–1908 жылдары осы мақсатта Палиашвили Рача сияқты аудандарда гастрольде болып, жергілікті халық әншілерін, әсіресе мествире (сыбызғышыны); Гурия (Озургети), Имерети, Картли және Кахетияны жазды. Палиашвили жазған кейбір әндер 1910 жылы Грузин филармониясының қаржыландыруымен Мәскеуде жинақ ретінде басылып шықты. Бұл З. Палиашвили жазған қырық грузин халық әні және хор мен оркестр үшін жазылған сегіз халық әні. Алайда Палиашвили оған қанағаттанбады. Ол мүмкіндік болған кезде өзі өңдеген халық әндерін хорларының концерттік бағдарламасына қосты. Украиналық музыкатанушы, этнограф Климент Квитка және танымал украин ақыны Леся Украинканың күйеуі осы хорлардың бірінде ән шырқады. Палиашвили Украина халқының осы дарынды қызымен және оның күйеуі Леся Украиньинкамен өмірінің соңына дейін жақын дос болды. 1908 жылы оның бастамасымен филармония жанында музыка мектебі ашылды. Қоғамның қаржысы жеткіліксіз болғандықтан, Палиашвили бірнеше жыл бойы мектепті жалақысыз басқарды. Теориялық пәндерді Палиашвилидің жақын достарының бірі және Мәскеу консерваториясының түлегі Георгий Натадзе оқытты. Белгілі музыкант, әнші және композитор Илья (Иа) Каргаретели грузин тілінде опералар қою қауымдастығын құрды, ол көп ұзамай Грузин филармониясы қоғамының демеушілігімен жұмыс істей бастады. Каргаретели, Палиашвили және Нико Картвелишвилидің күш-жігері Тбилиси опера театрында Гунноның "Фауст", Антон Рубинштейннің "Демон", Россинидің "Севильский шаштараз", Вердидің "Аида" және Бизенің "Кармен" операларының грузин тіліндегі алғашқы қойылымдарына әкелді. Дирижерлері З. Палиашвили мен Н. Картвелишвили болды. 1917 жылдың мамыр айында Тбилиси музыкалық колледжі Тбилиси консерваториясына қайта құрылды. Директор лауазымына пианист және ұстаз Н. Николаев, ал инспектор лауазымына З. Палиашвили тағайындалды. 1918 жылы Николаев Грузияны тастап кеткен кезде Палиашвили консерваторияның директоры болды. 1919 жылы оған профессор ғылымының дәрежесі берілді. Палиашвили консерваторияда теориялық пәндерді оқытуды жалғастырды. Ғасырдың басында Палиашвили өзінің алғашқы операсы "Абесалом да Этери" жұмысын бастады. Оған "Этерияны" халық аңы шабыттандырды, ол "Паскунжи" журналында (1908 жылғы "Отты құс") жарияланған және замандас педагог, жазушы және қоғам қайраткері Петре Мирианашвилимен опера либреттосы түрінде берілген. Операның сюжеті әдемі ауыл қызына ғашық болған ханзаденің оқиғасына негізделген. Абесаломның сезіміне сенген Этери оған тұрмысқа шығады. Сонымен қатар, ханзаденің жақын досы және визирі Мурман да Этериге ғашық болады. Мурмандың қастандықтары нәтижесінде жас жұбайдың бақыты жойылды. Этериден айырылған Абесалом ауырып қайтыс болады. Этери Абесаломсыз өмір сүргісі келмейді және өзін пышақтап өлтіреді. Операның тұңғыш қойылымы 1919 жылдың 21 ақпанында өтті. Оны А. Цуцунава қойды, ал дирижерлік жасаған өзі болды. Басты рөлдерді Б. Заплиски (Абесалом), ол көп ұзамай Вано Саражишвилимен ауыстырылды; О. Бакуташвили Шулгина (Этери) және Сандро Инашвили (Мурман) орындады. Оның алғашқы операсының сәттілігі Палиашвилиді тағы бір опера – лирикалық драма "Даиси" ("Сумерек" немесе "Күн бату") шығаруға шабыттандырды, ол Валериан Гунияның либреттосына негізделген, ол сахна өнеріндегі тұлға, актер және драматур болды. "Даисидегі" махаббат пен қызғанау драмасы ұлттық тұрмыстың фондық суретінде көрсетілген. Әдемі жас қыз Маро ата-анасының қалауынша батыл және амбициялы Киазоға беріледі, бірақ ол балалық шағынан бергі досы, жас жауынгер Малхазды жақсы көреді. Ауыл клоуны Цангал Киазоға осы туралы айтады, ол Малхазға күреске шақырады. Осы уақытта ел жаулардың шабуылына ұшырайды. Халық алаңдап, бірақ жауға қарсы күресуге тиіс болғандарына қарамастан, екеуі де жекпе-жекке түседі және Малхаз қаза табады. Халық елге қиын жағдайда адал болмаған адамды қатты айыптайды. Маро сүйіктісінің өліміне қайғырады. Осылайша, үш жас адамның өміріне ерте сумерек түседі. Палиашвили осы туынды өзінің жалғыз ұлы Ираклийге арнады, оның ерте қайтысына қатты қайғырды. "Даисидің" тұңғыш көрсетілімі 1923 жылдың 19 желтоқсанында өтті. Оны Котэ Марджанишвили қойды, декорацияларын Валериан Сидамон Эристави жасады, ал дирижерлік жасаған Иван Палиашвили болды. Басты рөлдерді В. Саражишвили (Малхаз), Е. Попова (Маро) және Кржижановский (Киазо) орындады. Саражишвилидің 1924 жылдың қараша айында қайтыс болуынан кейін Малхаз рөлін бірқатар көрнекті әншілер орындады: Н. Кумсиашвили, Д. Андгуладзе, Д. Бадридзе және М. Кварелашвили. Палиашвилидің үшінші операсы "Латавра" Сандро Шаншиашвилидің либреттосына негізделген (алғашқы көрсетілімі 1928 жылдың 16 наурызында болды). Кейінгі өңдеулер (әсіресе 1950 жылы) байқалды...

Towards the end of June 1903 Paliashvili completed his studies under Taneyev. With his young wife Julia Mikhailovna Utkina, he returned to Georgia to put into practice the knowledge he had gained in Russia. In autumn of 1903, Paliashvili began teaching at the Tbilisi High School for the nobility, where he had a singing class and also conducted the choir and orchestra, founded by him. Paliashvili was a strict and uncompromising teacher. He demanded full accuracy of intonation and precision of rhythm for every pupil member of his choir or orchestra. He made such big progress in this field, that the school choir and orchestra soon began giving public concerts. The press called this "a triumph of the gifted maestro" and said, that the "choir and orchestra were brought to an evinous standard even for a musical school". A number of personalities who later on distinguished themselves in the Georgian Soviet musical culture (Composers: I. Tuskia, G Kiladze, S. Taktakishvili, V. Gokiely, A. Andriashvili; music critics: S. Aslanishvili, G. Chkhikvadze; Violinist L. Yashvili and others) had their first inspiring contact with music in this school, attending Z. Paliashvili's class. Violinist Andrei Karashvili and composer Zacharia Chkhikvadze worked at the same high school, where they conducted musical classes. In 1904 Paliashvili was invited to head the teaching of theoretical subjects at the Tbilisi Musical College. Besides instructing classes in solfeggio, harmony and orchestration, he conducted the pupils' choir and orchestra, the public performances of which were invariably successful. In 1906, using a piano piece by A. Karashvili ("Sazandary") as a point of departure, Paliashvili composed a profoundly patriotic song, "Samshoblo", which became popular throughout Georgia. Progressive Georgians before the revolution had regarded collecting, recording and elaboration of folklore material as an essential element, contributing to the spiritual life of the nation. Apart from the practical application – the use of folklore material as the basis of literary fand musical work – a large scale propaganda of remarkable folk poetry and songs formed a major instrument for stimulating the Georgian people's patriotic sentiments. Many contemporaries of Paliashvili were engaged in folklorist work, including Meliton Balanchivadze (father of well known Soviet composer Andria Balanchivadze and of George Balanchine, an American choreographer), Dimitri Arakishvili, Filimon Koridze, Zacharia Chkhikvadze, Kote Potskhverashvili. In the summer of 1903, Paliashvili and A. S. Khakhashvili (Khakhanov), professor at the University of Moscow and specialist in the history of Georgian literature, made a tour of Svanetia (a high altitude area in western Georgia), where they recorded some rare old Georgian folk songs. Paliashvili described the trip to his favourite teacher, S. I. Taneyev. In 1903–1908 with the same goal in view Paliashvili toured such districts as Racha, where he recorded local folk singers, and in particular a mestvire (Bag piper); Guria (Ozurgeti), Imereti, Kartli and Kakheti. Some of the songs recorded by Paliashvili were published in Moscow as a collection in 1910, financed by the Georgian Philharmonic Society. These are Forty Georgian Folk Songs recorded by Z. Paliashvili and Eight Folk songs rendered for choir and orchestra. Paliashvili, however, did not rest content. Whenever he had the least opportunity, he included folk songs elaborated by him in the concert programme of his choirs. Kliment Kvitka, Ukrainian musicologist and ethnographer, and the husband of Lesya Ukrainka, a distinguished Ukrainian poet, sang in one of these choirs. Paliashvili was a good friend of this talented daughter of the Ukrainian people and of her husband till Lesya Ukraininka's death. In 1908, on his initiative, a music school was opened under the Philharmonic Society. As the Society was short of funds, Paliashvili headed the school for several years without receiving any payment. Theoretical subjects were taught by Giorgi Natadze, one of Paliashvili's closest friends and a graduate of Moscow Conservatorie. Ilya (Ia) Kargareteli, a prominent musician, singer and composer, initiated an association of staging operas in Georgian, which soon began to work under the patronage of the Georgian Philharmonic Society. The efforts of Kargareteli, Paliashvili and Niko Kartvelishvili led to the first ever Georgian language performances of Gounod's Faust, Anton Rubinstein's Demon, Rossini's The Barber of Seville, Verdi's Aida and Bizet's Carmen in the Tbilisi opera house. The conductors were Z. Paliashvili and N. Kartvelishvili. In May 1917, the Tbilisi Musical College was reorganised into the Tbilisi Conservatory. The post of director was offered to pianist and teacher N. Nikolayev, and that of inspector to Z. Paliashvili. In 1918, when Nikolayev left Georgia, Paliashvili became the director of the Conservatorie. in 1919 he was awarded a professor's degree. Paliashvili continued to conduct classes in theoretical subjects at the Conservatorie. At the turn of the century, Paliashvili commenced working on his first opera "Abesalom da Etery". He was inspired in this by a folk legend, "Eteriany", which had been published in the Paskunji magazine (the fire bird, 1908) and rendered in the form of an opera libretto by Petre Mirianashvili, a teacher, writer and public personality of the time. The plot of the opera is based on a story of a prince who falls in love with a beautiful village girl. Believing in the sincerity of Absalom's feelings Etery marries him. At the same time, Murman, the closest friend of the prince and his visier also falls in love with Etery. Through malicious intrigues Murman destroys the happiness of the young couple. Parted from Etery Absalom falls ill and dies. Etery does not wish to live without Absalom and stabs herself to death. The opening night of this opera took place on February 21, 1919. It was produced by A. Tsutsunava and conducted by the author. The leading parts were performed by B. Zapliski (Absalom), who was soon substituted by Vano Sarajishvili; O. Bakutashvili Shulgina (Etery) and Sandro Inashvili (Murman). The rousing success of his first opera had inspired Paliashvili to compose another – the lyrical drama Daisi ("Twilight" or "Sunset") founded on the libretto by Valerian Gunia, a stage art personality, actor and playwright. The drama of love and jealousy in Daisi is shown against the background of national genre scenes. Maro, a beautiful young girl, is betrothed by the will of her parents to Kiazo, who is brave and ambitious. The girl, however, loves her childhood friend Malkhaz, a young warrior. Tsangal, the village jester, tells Kiazo about this, and the latter challenges Malkhaz. At this time the country is attacked by enemies. The people are alarmed, but the adversaries, forgetting their duty to their Motherland, continue duelling and Malkhaz is mortally wounded. The people sternly censure the man who failed to restrain his passions on the day of trial to the country. Maro grieves over the death of her sweetheart. Thus, twilight falls prematurely on the life of the three young people. Paliashvili dedicated this work to his only son Irakly, whose untimely death he had suffered deeply. The first showing of Daisi was held on December 19, 1923. It was produced and directed by Kote Marjanishvili, the sets were designed by Valerian Sidamon Eristavi, the conductor was Ivane Paliashvili. The leading parts were performed by V. Sarajishvili (Malkhaz), E. Popova (Maro) and Krzhizhanovsky (Kiazko). When Sarajishvili died in November 1924 the part of Malkhaz was performed by a number of remarkable singers: N. Kumsiashvili, D. Andguladze, D. Badridze and M. Kvarelashvili. Paliashvili's third opera, Latavra, after the libretto by Sandro Shanshiashvili, appeared five years later (the first showing was on March 16, 1928). Subsequent revisions (in 1950, particularly) noticeably improved the shortcomings of this opera which were mainly of an ideological character. "Daisi" and Latavra", a romance "who do I love?" to words by Ilia Chavchavadze and "lullaby" to the words of Mikhail Lermontov and several chamber pieces were dedicated to Nadejda Ivanovna Buzogly (Abashidze), a close friend of the composer, a merited artist of the Georgian Republic, professor of the Chair of Solo Singing of the Tbilisi Conservatorie, and candidate of sciences (arts). The "Collection of Ten Georgian and Russian folk songs" was dedicated by Paliashvili to Buzogly's sons Mikhail and Alexy. Paliashvili always enjoyed real friendship and respect of his talent in the family of the well known civil engineer Mikhail Buzogly and his wife.

Кеңес дәуірі

1929 жылдың басында Палиашвили Украинаға шақырылып, сол кездегі Украина Кеңестік Республикасының астанасы Харьков қаласында грузин музыкасының екі концертін өткізді. Концерттер 28 және 29 қаңтарда өтті және үлкен табысқа ие болды. Украинаның музыкалық ортасы ұлы грузин композиторын жылы күтіп алды. Палиашвилидің құрметіне өткен қабылдауға украиналық мәдениетінің көрнекті өкілдері, сондай-ақ сол кезде Кеңес Одағына сапармен келген француз жазушысы Анри Барбус қатысты. Ол Захария Палиашвилиге эстетикалық ләззат пен "музыкалық Грузияның жаңа әлемін" ашқаны үшін шын жүректен алғыс айтты. Осы жерде Харьковта "Абсалом мен Этери", ал Тбилисиде Николай Лысенконың украиналық классикалық операсы "Тарас Булбаны" қою туралы идея туды. Екеуі де ұсынылғандай қойылды: біріншісі 1931 жылдың 18 қазанында Харьковта (режиссері – А. Пагава, декораторы – С. Надареишвили), екіншісі 1933 жылдың қысында Тбилисиде. "Абсалом мен Этери" операсын талантты заңгер және композитордың жақын досы Константин Цагарели, О. Варавамен бірлесіп украин тілінде қойды. 1929 жылдың жазында Палиашвили Әзірбайжанға екінші рет сапар жасады. Республиканың астанасы Баку қаласында 23 және 24 шілдеде екі симфониялық концерт өтті. Бағдарламада Палиашвилидің шығармалары орындалды, ал автор оркестрді жетекшілік етті.

Ауру және өлім

1930 жылдардың басынан бері Палиашвили жиі ауырып жүрді. Адренал безінің саркомасы диагнозы қойылғаннан кейін, композиторды Ленинградқа, әйгілі совет грузин хирургы, досы Юстин Жанелидзеге апарды. Жанелидзе Палиашвилиге операция жасады, бірақ хирургиялық араласудың нәтижесі болмайтынын түсінген соң, операцияны тоқтатып, жараны тігіп қойды. Оның болжамы бойынша, Палиашвилиге тағы бірнеше ай ғана уақыт қалған еді. Палиашвили 1933 жылдың жаз айларында төсекке жатып, денсаулығы нашарлай берді, ал Тбилиси опера театрында жаңа маусым басталған болатын. Өліміне бірнеше күн қалғанда, Палиашвили өзінің "Абессалом да Этери" операсын соңғы рет тыңдағысы келгенін айтқан. Радио қосылып, Палиашвили мұқият тыңдады, бастапқыда қуанды, бірақ жақын арада қатты ауыру сезіміне тап болды. 1933 жылғы 6 қазанда сағат 17:00-де Палиашвили қайтыс болды. Ол 10 қазанда опера театрының бағында, досы, "Грузияның бұлбұл" атанған Иване "Вано" Сараджишвилидің қабірінің жанына жерленді. Совет Грузия үкіметінің қаулысымен Тбилисидің екінші музыкалық мектебі, Тбилисидің он жылдық музыкалық мектебі, Батуми музыкалық мектебі және Тбилисидегі бір көшеге композитордың құрметіне ат қойылды. Кейін Мәскеуде де бір көше оның есімімен аталды. 1959 жылы Палиашвили 1915 жылдан 1933 жылға дейін тұрған Барнов көшесіндегі 10-шы үйдің екінші қабаты композитордың үй-мұражайы ретінде бөлінді, онда оның өмірі мен шығармашылығына қатысты құнды материалдар сақталған. 1962 жылғы 8 қазанда осы мұражайда тұрақты көрме ашылды. Композитордың балалық және жастық шағына арналған тағы бір тұрақты көрме Кутаисиде, оның туған үйінде ашылды. Палиашвилидің өмірі мен шығармашылығына арналған арнайы көрмелер Мәскеудегі М.И. Глинка атындағы КСРО-ның Бүкілодақтық музыкалық мәдениет мұражайында ұйымдастырылған.