1977 жылғы қытай жазу реформасының тоқтатылуы

Кіріспе

1977 жылғы тоқтатылған қытай жазуы реформасы

Қытай таңбаларын жеңілдетудің екінші кезеңі – Қытай Халық Республикасының (ҚХР) 1977 жылғы 20 желтоқсанда жариялаған, күшін жойған жазу реформасы. Ол қолданыстағы бірінші кезеңдегі жеңілдетілген таңбалардың орнын алмастыруды көздеген. Толық ұсыныста екі тізім болды. Бірінші тізімде 248 таңба жеңілдетуге ұсынылды, ал екінші тізімде 605 таңба бағалау мен талқылау үшін келтірілді. Олардың ішінде бірінші тізімнен 21 және екінші тізімнен 40 таңба басқа таңбалардың құрамдас бөлігі ретінде қолданылып, жазудың жалпы жүйесіне әсерін күшейтті. Көптеген адамдардың шатасуы мен қарсылығынан кейін, екінші кезеңдегі жеңілдету 1986 жылғы 24 маусымда Мемлекеттік кеңеспен ресми түрде тоқтатылды. Осыдан бері ҚХР бірінші кезеңдегі жеңілдетілген таңбаларды ресми жазу ретінде пайдаланады. Бірақ, одан әрі жеңілдетуге тыйым салмастан, реформаны абайсызда жасау қажеттігі туралы мәлімдеме жасалды. Бүгінгі күні кейбір екінші кезеңдегі жеңілдетілген таңбалар стандартты емес саналғанымен, бейресми қолданыста кездеседі.

Тарих

Жазба қытай және ауызша қытай тілдерінің дәстүрлі қарым-қатынасы, Ренессанс дәуіріндегі латын тілінің роман тілдерімен салыстырылды. Қазіргі заманғы жеңілдету қозғалысы, жазу тілін қолжетімді етуге жасалған күш-жігердің нәтижесінде туды, бұл 20-ғасырдың басында классикалық қытай тілін жазудағы ауызша қытай тілімен алмастыруға әкелді. 1911 жылы Цин әулетінің құлауы және классикалық жазумен байланысты беделдің жоғалтылуы осы өзгеріске көмектесті, бірақ Цян Сюаньтун сияқты реформаторлардың күш-жігеріне көмектескен бірқатар реформалар, жаңа үкімет пен зиялы қауымның консервативті элементтерімен тоқтатылды. Бұрынғы реформаторлардың жұмысын жалғастыра отырып, 1956 жылы Қытай Халық Республикасы кейіннен «Бірінші кезең» немесе «Бірінші схема» деп аталған, қытай таңбаларын жеңілдету схемасын жариялады. Жоспар келесі жылдары сәл түзетілді және 1964 жылы таңбаларды жеңілдетудің нақты тізімімен тұрақталды. Бұл Қытай мен Сингапурда қолданылатын жеңілдетілген қытай әріптері. Тайвань, Гонконг және Макаода жеңілдетулер қабылданалмады, ал сол жерлерде қолданылатын таңбалар дәстүрлі қытай таңбалары деп аталады. Сонымен қатар, 1964 жылы сауаттылықты арттыру мақсатымен одан әрі жеңілдету туралы директива шығарылды, оның мақсаты - жиі қолданылатын таңбалардың штрихтарының санын онға немесе одан да азға азайту. Бұл «жазудың және танудың (оқудың) оңайлығын» ескере отырып, біртіндеп жүзеге асырылуы керек еді. 1975 жылы Қытайдың Жазу реформасы комитеті Мемлекеттік Кеңеске бекітуге, жеңілдетудің екінші кезеңі – Екінші схеманы ұсынды. Бірінші схема сияқты, онда екі тізім болды: бірінші кесте (248 таңбадан тұратын) дереу пайдалануға, ал екінші кесте (605 таңбадан тұратын) бағалау мен талқылауға арналған. Олардың ішінде бірінші тізімдегі 21 және екінші тізімдегі 40 таңба басқа таңбалардың құрамдас бөлігі ретінде қызмет етті, бұл Екінші схемада шамамен 4500 таңбаның өзгеруіне әкелді. 1977 жылдың 20 желтоқсанында «Халық газеті» және «Гуанмин газеті» сияқты ірі газеттер өзгерістерді ыстық қолдаған редакциялық мақалалармен бірге жеңілдетудің екінші кезеңін жариялады. Екі газет те келесі күні бірінші тізімдегі таңбаларды қолдана бастады. Екінші схема нашар қабылданып, 1978 жылдың ортасында Білім министрлігі мен Орталық үгіт-насихат департаменті оқулықтардың, газеттердің және басқа да еңбектердің баспагерлерін екінші кезеңдегі жеңілдетулерді қолдануды тоқтатуды сұрады. Екінші кезеңдегі жеңілдетулер білім беру жүйесінде сәйкессіз оқытылды, ал адамдар әртүрлі ресми немесе бейресми жеңілдету кезеңдерінде таңбаларды қолданды. Осыдан кейін түсініспеушілік пен келіспеушілік туды. Екінші схема Мемлекеттік Кеңес тарапынан 1986 жылдың 24 маусымында ресми түрде қайтарылып алынды. Мемлекеттік Кеңестің кері қайтаруында қытай таңбаларын реформалау енді сақтықпен жүргізілуі керек екені және қытай таңбаларының формалары тұрақты сақталуы керек екені атап өтілді. Сол жылдың соңында 1964 жылғы тізімнің соңғы нұсқасы шағын өзгерістермен жарияланды және одан бері ешқандай өзгеріс енгізілген жоқ. Сондай-ақ, қытай жазу жүйесінің ақпараттық технология үшін тудырған қиындықтары романдық жазуға қатысты пікірталасқа жаңаша көзқарас әкелді. Бүгінде екінші кезеңдегі таңбалар ресми түрде дұрыс емес деп саналады. Алайда, кейбіреулері бейресми жағдайларда сақталды, себебі 1977-1986 жылдар аралығында мектепте оқыған адамдар білімін екінші кезеңдегі таңбаларда алды. Мысалы, базарлардағы жұмыртқалар «鸡蛋» емес, «鸡旦» деп жарнамаланады, тұрақ орындары «停车» емес, «仃车» деп белгіленуі мүмкін, ал көшедегі мейрамханалар «餐厅» емес, «歺厅» деп белгіленуі мүмкін. Тағы бір мысал – Хэбэй және Хэнань провинцияларының қолмен жазылған номерлік тақшалары, олар көбінесе 冀 және 豫 орнына 丠 және 予 қолданады. Үш жағдайда екінші кезең бір текті есімді екіге бөлді. Жеңілдетудің бірінші кезеңі бұрыннан қолданылып келген 蕭 (Xiāo; 1982 жылы 30-шы ең көп таралған) және 閻 (Yán; 50-ші) тегін 萧 және 阎 деп өзгерткен болатын. Екінші кезеңде бұл таңбалар одан әрі өзгертіліп, оларды бұрын сирек кездесетін басқа таңбалармен біріктірді: 肖 және 闫. Сол сияқты, 傅 (Fù; 36-шы) 付 болып өзгертілді. Екінші кезең қайтарылып алынғаннан кейін көптеген адамдар жаңа формаларды тегі ретінде сақтап қалды, сондықтан үш текті есім қазір алты немесе жеті түрлі жолмен жазылады.

The traditional relationship between written Chinese and vernacular Chinese varieties has been compared to that of Latin with the Romance languages in the Renaissance era. The modern simplification movement grew out of efforts to make the written language more accessible, which culminated in the replacement of Classical Chinese with written vernacular Chinese in the early 20th century. The fall of the Qing dynasty in 1911 and subsequent loss of prestige associated with classical writing helped facilitate this shift, but a series of further reforms aided by the efforts of reformers like Qian Xuantong were ultimately thwarted by conservative elements in the new government and the intellectual class. Continuing the work of previous reformers, in 1956 the People's Republic of China promulgated the Scheme of Simplified Chinese Characters, later referred to as the "First Round" or "First Scheme." The plan was adjusted slightly in the following years, eventually stabilizing in 1964 with a definitive list of character simplifications. These are the simplified Chinese characters that are used today in mainland China and Singapore. Taiwan, Hong Kong, and Macau did not adopt the simplifications, and the characters used in those places are known as traditional Chinese characters. Also released in 1964 was a directive for further simplification in order to improve literacy, with the goal of eventually reducing the number of strokes in commonly used characters to ten or fewer. This was to take place gradually, with consideration for both "ease of production [writing] and ease of recognition [reading]." In 1975, a second round of simplifications, the Second Scheme, was submitted by the Script Reform Committee of China to the State Council for approval. Like the First Scheme, it contained two lists, where the first table (comprising 248 characters) was for immediate use, and the second table (comprising 605 characters) for evaluation and discussion. Of these, 21 from the first list and 40 from the second also served as components of other characters, which caused the Second Scheme to modify some 4,500 characters. On 20 December 1977, major newspapers such as the People's Daily and the Guangming Daily published the second round simplifications along with editorials and articles strongly endorsing the changes. Both newspapers began to use the characters from the first list on the following day. The Second Scheme was received extremely poorly, and as early as mid 1978, the Ministry of Education and the Central Propaganda Department were asking publishers of textbooks, newspapers and other works to stop using the second round simplifications. Second round simplifications were taught inconsistently in the education system, and people used characters at various stages of official or unofficial simplification. Confusion and disagreement ensued. The Second Scheme was officially retracted by the State Council on 24 June 1986. The State Council's retraction also emphasized that Chinese character reform should henceforth proceed with caution, and that the forms of Chinese characters should be kept stable. Later that year, a final version of the 1964 list was published with minor changes, and no further changes have been made since. and the difficulties the Chinese writing system presents for information technology have renewed the Romanization debate. Today, second round characters are officially regarded as incorrect. However, some have survived in informal contexts; this is because some people who were in school between 1977 and 1986 received their education in second round characters. For example, eggs at markets are often advertised as "鸡旦" rather than "鸡蛋," parking venues may be marked "仃车" rather than "停车," and street side restaurants as "歺厅" rather than "餐厅." Another example is handwritten license plates from Hebei and Henan provinces, which often use 丠 and 予 as opposed to 冀 and 豫 to represent those provinces. In three cases, the second round split one family name into two. The first round of simplification had already changed the common surnames 蕭 (Xiāo; 30th most common in 1982) and 閻 (Yán; 50th) into 萧 and 阎. The second round adjusted these further and combined them with other characters previously much less common as surnames: 肖 and 闫. Similarly, 傅 (Fù; 36th) was changed to 付. Following the retraction of the second round, many people still kept the new forms as their surnames so that the three family names are now written six or seven different ways.

Техникалық ақпарат

Қытай таңбаларын кодтаудың көптеген жүйелері, Юникод және GB 18030 сияқты, екінші айналым таңбаларының бірінші тізіміне толық қолдау көрсетеді, ал екінші тізімге – ішінара ғана. Көптеген мұндай таңбалар кодталмаған немесе әлі стандартталмаған. Модзикё бірінші тізімдегі таңбаларды қолдайды. Сондай-ақ, "SongUni PUA" шрифті негізінен екінші айналым таңбаларынан құралған.