Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Суицид және өзін-өзі жою мінез-құлқының ғылыми зерттеуі
Scientific study of suicide and self destructive behaviors
Суицидология – суицидтік мінез-құлықты, суицидке итермелейтін себептерді және суицидтің алдын алу шараларын ғылыми тұрғыдан зерттейтін сала. Жыл сайын шамамен миллион адам суицид жасап, осыдан 100 мың адамға 16 адам немесе әр 40 секунд сайын бір адам қаза болады. Суицидологтар суицидті тиісті шаралар қолдану арқылы, суицид туралы білімді арттыру және қоғамның суицидке деген көзқарасын өзгерту арқылы, оны ашық талқылауға мүмкіндік беру арқылы алдын алуға болады деп санайды. Суицидологиямен байланысты көптеген салалар мен ғылымдар бар, олардың ең бастылары – психология және социология.
Suicidology is the scientific study of suicidal behaviour, the causes of suicidalness and suicide prevention. Every year, about one million people die by suicide, which is a mortality rate of sixteen per 100,000 or one death every forty seconds. Suicidologists believe that suicide is largely preventable with the right actions, knowledge about suicide, and a change in society's view of suicide to make it more acceptable to talk about suicide. There are many different fields and disciplines involved with suicidology, the two primary ones being psychology and sociology.
Қысқаша тарихы
Суицидтанушылардың көпшілігі суицид тарихын соттар, шіркеу, баспасөз, мораль және қоғам тұрғысынан қарастырады. Ежелгі Грецияда суицидке қатысты түрлі пікірлер болған. Патрицийлер (генералдар мен философтар) жасаған жағдайда, оған төзеу көрсетілген, тіпті мақтаған, бірақ плебейлер (қара халық) немесе құлдар жасаған жағдайда айыпталған. Римде суицидке бейтарап, тіпті жағымды көзқараспен қараған, себебі өмірге құн аз берілген. Христианствоның алғашқы кезеңінде, шектен тыс шейіттік пен суицидке бейімділік шіркеу басшыларын қатты қорқытып, олар оны тоқтатуға күшті шаралар қолданды. Суицид өкініш мүмкіндігін жоққа шығарғандықтан және «Өлтірме» деген алтыншы қағиданы бұзғандықтан қылмыс деп есептелді. Сол кезде Әулие Фома Аквинский суицидтің өлімге әкелетін ауыр күнә екенін, себебі ол Құдайдың адамның өмірі мен өліміне билігін бұзуға алып келеді деп баса көрсетті. Бұл сенім қалыптасып, содан кейін жүздеген жылдар бойы Батыс әлемінде суицидке қатысты көзқарастың қалыптасуына үлкен әсер етті. Соңғы 200 жылда суицидтің алдын алу шараларының негізгі бағыты діни сенімге сүйенуден (ол қазіргі заманғы, зайырлы қоғамда әрқашан адамдарды ынталандырмайды) суицидке әкелетін психологиялық және әлеуметтік факторларды түсінуге және олардың алдын алуға қарай жылжыды.
Most suicidologists think about the history of suicide in terms of courts, church, press, morals, and society. In Ancient Greece, there were several opinions about suicide. It was tolerated and even lauded when committed by patricians (generals and philosophers) but condemned if committed by plebeians (common people) or slaves. In Rome, suicide was viewed rather neutrally, even positively because life was held cheaply. During early Christianity, excessive martyrdom and a penchant toward suicide frightened church elders sufficiently for them to introduce a serious deterrent. Suicide was thought of as a crime because it precluded possibility of repentance, and it violated the sixth commandment which is Thou shall not kill. During this time, St. Thomas Aquinas emphasized that suicide was a mortal sin because it disrupted God's power over man's life and death. This belief took hold and for hundreds of years thereafter played an important part in the Western view of suicide. Over the last 200 years, the main focus of interventions to prevent suicide has moved from appeals to religious beliefs (which do not always motivate people in contemporary society, which is more secular) to effort at understanding, and preventing the psychological and social influences that lead to suicide.
Қатысушылар
Суицидологияны зерттеуге алғашқылардың бірі Эдвин С. Шнайдман болды. Шнайдман суицидологияның әкесі саналады. Шнайдманның өзін-өзі өлтіру туралы анықтамасы – бұл өзін-өзі жоюдың саналы әрекеті, ең жақсы шешім ретінде қабылданатын мәселені анықтайтын, мұқтаж адамның көп өлшемді қайғысы ретінде түсіндіріледі. Ол өзін-өзі өлтіруді психологиялық ауыртпалық немесе төзе алмас психологиялық азап деп санады. Суицидология саласындағы тағы бір белгілі тұлға – Эмиль Дюркгейм. Дюркгейм үшін суицид сөзі құрбанның өзінен тікелей немесе жанама түрде осы нәтижеге әкелетінін білетін, оң немесе теріс әрекеттерден туындаған барлық өлім жағдайларына қолданылады. Ол, негізінен, өзін-өзі өлтіруді жеке психопатологиядан тәуелсіз, сыртқы және шектеуші әлеуметтік құбылыс ретінде қарастырды. Дэвид Дж. Мейоның анықтамасында өзін-өзі өлтірудің төрт элементі бар:
One of the first to contribute to the study of suicidology is Edwin S. Shneidman. Shneidman is considered to be the father of suicidology. Shneidman's definition of suicide is a conscious act of self induced annihilation, best understood as a multidimensional malaise in a needful individual who defines an issue for which suicide is perceived as the best solution. He thought of suicide as psychache or intolerable psychological pain. Another notable person in the field of suicidology is Emile Durkheim. To Durkheim the word suicide is applied to all cases of death resulting directly or indirectly from a positive or negative act of the victim himself, which he knows will produce this result. Basically he saw suicide as an external and constraining social fact independent of individual psychopathology. In David J. Mayo's definition there were four elements to suicide:
Өлім орын алған жағдайда ғана суицид болды деуге болады. Өлім өз қолынан болуы керек. Суицид әрекеті белсенді немесе пассивті болуы мүмкін. Бұл өз өмірін қасақана аяқтауды білдіреді. Зигмунд Фрейд пен Карл Меннингердің өзін-өзі өлтіруге қатысты көзқарастары ұқсас болды. Олардың анықтамалары үш түрлі аспектіні қамтиды. Бірі – жек көру немесе өлтіру ниетінен туындаған кісі өлтіру. Екіншісі – өзін-өзі өлтіру, көбінесе кінә сезімімен немесе өлтіруді тілеумен байланысты. Үшіншісі – өлімге ұмтылу. Олар өзін-өзі өлтіруді өз өзіне бұрылған, өлімге ұмтылу ретінде қарастырды. Фрейд сондай-ақ, адамда өмір (эрос) және өлім (танатос) деп аталатын екі қарсы инстинкт бар екенін, ал барлық инстинкттер шиеленісті азайтуға ұмтылады деп сенді. Ол сонымен қатар, жыныстық және агрессивті энергияны басуды қажет ететін дамыған цивилизацияларда өзін-өзі өлтіру ықтималдығы жоғары деп санды. Жан Бахлер өзін-өзі өлтіруді былай анықтады: өмірге қол сұқу арқылы өмірлік мәселенің шешімін іздеу және табу – бұл өзін-өзі өлтіру. Суицидология саласында жұмыс істеген тағы бір маман – Джозеф Х. Дэвис. Ол өзін-өзі өлтіруді өмір сүруге ниеті жоқ, өлімге әкелетін, қасақана, өз-өзіне жасалған, өмірге қауіп төндіретін әрекет деп түсіндірді; оның негізгі екі компоненті – өлім және ниет. Альберт Камю де осы салада зерттеу жүргізді. Ол адамның өмір сүре алатыны немесе өмір сүруді таңдайтыны – ғана философиялық мәселенің ең маңыздысы деп сенді. Ол сондай-ақ, адам өзін-өзі өлтіруге қарсы тұрып өмір сүру үшін құдайды жаратты және адамның жалғыз бостандығы – өліммен келісу екенін айтты. Ол өз іліміне дарвиндік ойларды енгізді.
A suicide has taken place only if a death has occurred. The death must be of one's own doing. The agency of suicide can be active or passive. It implies intentionally ending one's own life. Sigmund Freud and Karl Menninger had similar views on suicide. Their definition of suicide had three different aspects. One was a murder involving hatred or the wish to kill. The second one was a murder by the self often involving guilt or the wish to be killed. The last one is the wish to die. They thought of suicide being a murderous death wish that was turned back upon one's own self. Freud also believed that we had two opposing basic instincts—life (eros) and death (thanatos)—and all instincts sought tension reduction. He also believed that suicide is more likely in advanced civilizations requiring greater repression of sexual and aggressive energy. Jean Baechler's definition of suicide was that suicide denotes all behavior that seeks and finds the solution to an existential problem by making an attempt on the life of the subject. Another worker in the field of suicidology was Joseph H. Davis. The definition he gave for suicide is a fatal willful self inflicted life threatening act without apparent desire to live; implicit are two basic components lethality and intent. Albert Camus also did some work in this field. He believed that whether one can live or chooses to live is the only truly serious philosophical problem. He also claimed that man created a god in order to be able to live without a wish to kill himself and that the only human liberty is to come to terms with death. He introduced Darwinian thought into his teachings.