Христиандар мен еврейлердің ынтымақтастығы: Британия тарихындағы діни келісім мен төзімділік

Кіріспе

Христиандар мен яһудилер кеңесі (CCJ) – Ұлыбританиядағы ерікті ұйым. Ол Британиядағы антисемитизм мен басқа да түрлі төзімсіздікке қарсы күресу үшін бірлесіп жұмыс істейтін христиандар мен яһудилерден құралған. Олардың қамқоршысы Елизавета II патшайым болды. CCJ 1942 жылы бас раввин Джозеф Х. Герц және архиепископ Уильям Темпл толыққанды соғыс және нацистердің яһудилерді қудалау кезінде құрылған. 1954 жылдың соңында Ватикан, сол дәуірдің діни көзқарастарын ескере отырып, ағылшын католиктерінің басшысына CCJ-дан оның бейтараптығына байланысты кетуді бұйырды, ал католиктер Екінші Ватикан Кеңесі жүзеге асырған реформаларға дейін қайта оралмады.

Өмірбаян

Христиандар мен яһудилер кеңесі құрылғанға дейін бірқатар бастамалар орын алды. 1904 жылы құрылған Лондон діндерді зерттеу қоғамы құрамына яһудилер де кірді. 1924 жылы Англия Пресвитериан шіркеуінің Бас ассамблеясы яһудилер мен христиандар арасындағы түсініспеушілікті талқылау үшін кіші комитет құруға келісті. Комитет дін аударудан бас тартып, оның орнына өзара ынтымақтастық әдістерін қолдауға ниеттенді. 1925 жылы Кембридж университетінің еврей ғалымы Герберт Лоу Бас ассамблея алдында алғаш рет сөз сөйледі. «Құдайға деген махаббат пен адамзатқа деген махаббат – біздің де, сіздердің де сенімдеріңіздің негізі. Бізге ортақ зор мұра бар. Біз бір-бірімізге қызмет ету үшін жер бетіне келгенімізді мойындаймыз. Сенімдеріміздің негізін қарастырғанда, өмірге деген көзқарасымыздың ұқсас болуы таңқаларлық емес, керісінше, осы ұқсастықты қалай көп уақытқа дейін байқамағанымыз таңғаларлық. Ғасырлар бойы білімсіздік пен жеккөрушілік арамызда кедергі болғанына қайран қаламыз. Мен осыған сенемін: біздің қысым мен әділетсіздікке, нәсілдік жеккөрушілікке қарсы күрестегі серіктестігіміз сәтті болады, және егер біз бір-біріміздің ұстанымдарымызды құрметтеуді үйренбесек, біздің күш-жігеріміз ешқашан қадірленбес». 1924 жылы Либералды еврей синагогасының әлеуметтік қызмет комитеті еврейлер мен христиандардың ортақ идеалдары негізінде және сенімдерінің айырмашылықтарына өзара құрметпен қарап, бірлесіп кеңесу үшін жиын өткізді. Осыдан 1927 жылы белгілі спикерлерді шақыратын Яһудилер мен христиандар қоғамы құрылды. Соғыс аралық жылдар христиан ғалымдарының еврей дінін қайта қарауымен ерекшеленді. 1930 жылы Джеймс Паркс «Еврей және оның көршісі» атты еңбегін жариялап, антисемитизмнің себептерін және оның христиандық тамырларын ашты. Нацистік антисемитизмнің күшеюімен бірнеше христиандар қарсылық білдірді. 1934 жылы Шотландия шіркеуінің Бас ассамблеясы «еврей халқының ғасырлар бойы кешірген азаптарын» атап өтті және «антисемиттік фанатизмнің қазіргі өрбуі» кезінде еврей халқына «шынайы көңілден жаны ашып, олардың қазіргі жағдайына қарсылық білдірді». 1934 жылы еврей-христиандық қатынастар жөніндегі жастар кеңесі құрылды, оған бірнеше христиандық ұйымдар кірді, ал 1940 жылы еврей ұйымдары да қосылды. Онжылдықтың ортасына қарай еврейлер мен христиандардан құралған түрлі топтар Германиядан келген еврей босқындарына көмек көрсетуге қатысты, олардың саны «Кристалл түнінен» кейін күрт өсті. Босқындарды қорғау қозғалысы еврей баласын христиан отбасына орналастырғанда, оның дін аударуға ұшырамайтынына және жақын жердегі раввинмен байланыс орнатылатынына қадағалау жасады.6 7</ref> 1938 жылы Нюрнберг заңдары қабылданғаннан кейін Англикан, еркін шіркеу және Рим-католик шіркеулері бірігіп, босқындар үшін христиан кеңесін құрды. Кеңестің хатшысы – В. В. Симпсон, методист пасторы, ол өмірін яһуди-христиан қарым-қатынастарын жақсартуға арнады. Оның 1939 жылы жарық көрген «Христиандық және еврейлік мәселе» атты памфлетінде христиандықтың еврей халқының азаптарына қатысы бар екендігі, соның ішінде құдайды өлтіру, крест жорықтары, геттолар, инквизиция және олардың қазіргі қудалауға тигізген әсері талданды.

Prior to the foundation of the Council of Christians and Jews a number of initiatives had already taken place. The London Society for the Study of Religions, founded in 1904, included Jews in its membership. In 1924 the Presbyterian Church of England General Assembly agreed to form a sub committee to discuss the lack of understanding between Jews and Christians. The committee wished to abandon proselytising and instead promote cooperative methods of action. In 1925 Herbert Lowe, a Jewish Cambridge scholar, addressed the General Assembly for the first time. "The love of God and love of man are the foundations of our faith and of yours. We have a vast heritage in common We recognise that we are put on earth to serve each other When we consider the framework on which our creeds are built the wonder is not that our views of life are similar, but that we should have been so long in discovering the similarity, the wonder is that centuries of ignorance and hatred should have intervened between us I am convinced that our partnership in the fight against oppression and injustice and race hatred can be successful, and our efforts can never be blessed until we learn to respect the standpoint of each other." In 1924 the Social Service Committee of the Liberal Jewish Synagogue convened a meeting for Jews and Christians to confer together on the basis of their common ideals and with mutual respect for differences of belief'. From this developed the Society of Jews and Christians in 1927 that provided a platform for a number of notable speakers. The inter war years was marked by a reappraisal by Christian scholars of Jewish religion. In 1930 James Parkes published 'The Jew and his neighbour', setting out the causes of anti Semitism and its Christian roots., p4</ref> Parkes would later be placed on Hitler's list of those he wanted killed. With the rise of Nazi anti Semitism a few Christians did speak out. In 1934 The General Assembly of the Church of Scotland noted the 'age long sufferings of the Jewish people' and that during 'the present outbreaks of anti Semitic fanaticism', declared its 'heart felt sympathy for the Jewish people' and deplored their present treatment as being 'abhorrent'. A Youth Council on Jewish Christian Relations was formed in 1934 that included several Christian organisations and by 1940 also included Jewish groups. By the middle of the decade various groups made up of Jews and Christians were involved in giving aid to Jewish refugees from Germany, whose number rose sharply after Kristallnacht. The Refugee Children's Movement took care to ensure that whenever a Jewish child was placed in a Christian home the child would not be subject to proselytisation and that contact was established with the nearest Rabbi.6 7</ref>

Anglican, Free church and Roman Catholic Churches came together in 1938 to form a Christian Council for Refugees following the passing of the Nuremberg Decrees. The council's secretary was W. W. Simpson, a Methodist minister, who would dedicate his life to the improvement of Christian Jewish relations. His 1939 pamphlet 'The Christian and the Jewish Problem' recognised the part of Christianity in Jewish suffering, involving factors such deicide, the Crusades, the ghettos, the Inquisition and their influence on present day persecution.

Құрылу

1930 жылдары еврей-христиандық диалог пен көмекті дамытқан әртүрлі топтардың ішінде ұлттық желіге негізделген ұйым құру туралы ұсыныс таратылды. 1941 жылы Йорк архиепискобы Уильям Темпл әртүрлі қауымдардың басшыларын осы ұсыныстарды талқылауға шақырды. Темпл болашақта Христиандар мен Яһудилер Кеңесі болатын ұйымның миссиясын баяндады. Кеңес дискриминацияның барлық түрлеріне қарсы күресіп, «Яһудилік пен Христиандық діндерге ортақ жатқан негізгі этикалық ұстанымдарды» ілгерілетуі керек еді. Бас раввин, доктор Джозеф Герц осы көзқараспен келісіп, антисемитизмнің өркениетке төндіретін қаупін, сондай-ақ христиандардың еврейлермен кеңесе отырып, осы елде оның таралуын болдырмау үшін қандай қадамдар жасауы мүмкін екенін басты мәселе ретінде атап өтті. Сондай-ақ, Пій XI жақында «Антисемитизм – біз, христиандардың қатысы жоқ қозғалыс. Рухани тұрғыдан біз семиттерміз» дегенді мәлімдеген еді. Герц яһудилер мен христиандар өзара араласпай, өз діни ілімдеріне өздері жауапты екенін нақтылады. 1942 жылдың 20 наурызында Уильям Темпл төрағалық еткен, қазір Кантербери архиепискобы болып тағайындалған отырыста Христиандар мен Яһудилер Кеңесін құру туралы келісімге қол жеткізілді. Кеңестің мақсаттары былай белгіленді:
(а) Діни және нәсілдік төзімсіздікті тексеру және оған қарсы күресу. (б) Қоғамның барлық салаларында, әсіресе соғыс салдарынан туындаған мәселелерге байланысты христиандар мен яһудилер арасындағы өзара түсіністік пен жақсы қарым-қатынасты дамыту. (в) Білім беру және мәдени шараларда христиан және яһуди жастар ұйымдары арасындағы әріптестікті нығайту. (г) Соғыстан кейінгі жаңаруға бағытталған зерттеулер мен қызметтерде христиандар мен яһудилердің ынтымақтастығын дамыту. CCJ-ның алғашқы құрамы христиандық және яһуди ұйымдарының басшыларынан тұрды. Рим-католик шіркеуінің прелаты, кардинал Хинсли, кез келген мәлімдеме жарияланбас бұрын оның мақұлдауынан өтуі шартты, бірлескен президент болуға келісті. CCJ құрылғаны туралы 1942 жылдың 1 қазанында радио мен баспасөз арқылы хабарланды.

Out of the diverse groups that marked Jewish Christian dialogue and aid during the 1930s a proposal was circulated with a view to forming an organization built on a national network. The Archbishop of York, William Temple, invited leaders of various communities to discuss these proposals in 1941. Temple outlined the mission of what was to become the Council of Christians and Jews. The Council would work against all forms of discrimination and promote the 'fundamental ethical teachings which are common to Judaism and Christianity' The Chief Rabbi, DrJoseph Hertz, agreed with this approach and highlighted the central point as being 'the danger to civilisation involved in antisemitism, as well as the steps that might be taken by Christians, working in consultation with Jews, to prevent its spread in this country', noting also how Pius XI had recently affirmed that 'Anti semitism is a movement in which we Christians can have no part whatsoever. Spiritually we are Semites'. Hertz made it clear that Jews and Christians would be responsible for their own religious teaching without mutual interference. At a meeting chaired by William Temple, now the nominated Archbishop of Canterbury, on 20 March 1942 the formation of the Council of Christians and Jews was agreed. The aims of the council were specified as:
(a) To check and combat religious and racial intolerance. (b) To promote mutual understanding and goodwill between Christians and Jews in all sections of the community, especially in connection with problems arising from conditions created by the war. (c) To promote fellowship between Christian and Jewish youth organisations in educational and cultural activities. (d) To foster co operation of Christians and Jews in study and service directed to post war reconstruction. The initial membership of the CCJ was composed of leaders of Christian and Jewish organisations. The Roman Catholic prelate, Cardinal Hinsley, agreed to be a Joint President subject to the condition that any statements be approved by him prior to publication. The formation of the CCJ was announced on radio and in the press on 1 October 1942.

Халықаралық христиандар мен яһудилер кеңесі

1942 жылы британдық кейбір христиандар мен яһудилер Лондонға келген американдық Ұлттық Христиандар мен Яһудилер Конференциясының (NCCJ) мүшелерімен кездесті. Соғыстан кейін еврей-христиан қарым-қатынастары саласында белсенді жұмыс істейтін барлық ұйымдар үшін халықаралық конференция өткізу керек деп келісілді. Америкалық топ Лондондағыдай яһудилерге қарсы шабуылдарға қарсы құрылмаған, егер католик Аль Смит президенттікке үміткер болған кезде Ку-Клукс-Кланның католицизмге қарсы агитациясынан туындаған. АҚШ-тағы яһуди және протестант көшбасшылары оған жауап ретінде әрекет етті, бұл католиктердің оларға қосылуына әкелді. Конференция 1946 жылы Оксфордта өтті, онда он бес елден жүзден астам делегат қатысты. Конференция алдында өткен қоғамдық жиынға Кентербери архиепискобы, Рейнхольд Нибур, Р.А. Батлер және Терезиенштадт концлагерінен аман қалған раввин Лео Бек шақырылды. Әртүрлі комиссиялар құрылды, Париж бейбітшілік конференциясына қарар жіберілді, Еуропадағы антисемитизм мәселесін қарастыру үшін шұғыл конференция өткізуге келісімге келді, сондай-ақ христиандар мен яһудилердің халықаралық кеңесін құру мүмкіндігін зерттеу үшін комитет құрылуы керек болды. Жак Маритен АҚШ-тан доктор МакКраккен және Рединг маркизімен бірге ұсынылып отырған Халықаралық Христиандар мен Яһудилер Кеңесінің басқармасына төрағалық етуге сайланды. 1947 жылы Швейцарияның Зеелисберг қаласында шұғыл конференция өтті. Конференцияда келісілген «Зеелисбергтің он қағидасы» болашақта әртүрлі шіркеулердің иудаизмге қатысты жаңа көзқарастарына сілтеме ретінде пайда болды. Соғыс кезінде еврейлер тұтқындалған итальяндық лагерьлерде жұмыс істеген Пьер де Лопинит құжатты Ватиканға алып барды, нәтижесінде *nihil obstat* мақұлдауы алынды. Кардинал Гриффитс жоспарға қарсы болды, бірақ уақыт өте келе он қағида Ватикан II-нің діни бостандыққа қатысты декларациясына (*Nostra aetate*) әсер еткен болуы мүмкін. Христиандар мен яһудилердің халықаралық кеңесін құру жоспары 1974 жылға дейін жүзеге аспады, себебі оны қалай іске асыру керек екендігіне қатысты келіспеушіліктер болды. Эверетт Клинчи NCCJ күшін «Әлемдік бауырластыққа» жұмсады, ал христиандар мен яһудилер үшін Халықаралық кеңес құру жоспарлары тоқтап қалды. Халықаралық ұйымға деген ынта Рим-католик көзқарасынан діни бейтараптыққа қатысты қорқыныш пен басымды протестанттық теологиялық ахуалда дінаралық түсіністікке деген ықыластың болмауына байланысты шектелді. 1950 жылдардың басында Ватикан барлық ұлттық католик иерархияларына Халықаралық Христиандар мен Яһудилер Кеңесіне қатыспау туралы ескерту жіберді, себебі ол діни бейтараптыққа ұмтылуы мүмкін деп қорқынышты. Кардинал Гриффин бұл Британдық Кеңесіне де қатысты ма деп сұрады, екі жылдан кейін Ватикан оны қолдайтынын мәлімдеді және барлық католик мүшелеріне қатысуын тоқтатуға бұйрық берді. Бұл басқа еш жерде болған жоқ, ал Уильям Симпсон кардинал Гриффитс сұрақ қоймағанда ешқандай қиындық болмас еді деп ойлады. 1962 жылдың қаңтарында Франкфуртта өткен кездесуде Христиандық-Яһуди ынтымақтастығы ұйымдарының халықаралық консультативтік комитеті құрылды. Олар 1966 жылы конференция өткізді, онда Ватикан II-нің *Nostra aetate* декларациясы, ДБК-нің Нью-Делидегі христиандық-яһуди қарым-қатынастары туралы мәлімдемесі сынға алынды және диалогтың анықтамасы берілді: Диалог – бұл негізінен адамдар арасындағы әңгіме, өмірге деген көзқарас, жай ғана техника емес. Тәжірибе көрсеткендей, бұл барлық қатысушылардың рухани өмірін тереңдетуге қабілетті қарым-қатынас, өйткені әрқайсысы өз ұстанымын толық еркіндікпен білдіруге мүмкіндік алады. Бұл сенімді яһудилер мен христиандар үшін Құдайға деген сенімін нығайтты және байытты, сондай-ақ әрқайсысының басқасының сенімдері мен амалдары туралы көптеген түсініспеушіліктерін жойды. Біз бұл шіркеу мен синагогаға деген адалдығымызға қайшы емес деп сенеміз, сонымен қатар біздің өзгеретін әлеміміздің проблемалары мен қажеттіліктеріне бірге бетпе-бет келгенде дінаралық келісімді арттырады. 1974 жылы NCCJ қосылды және олардың ұсынысы бойынша ұйымның атауы Халықаралық Христиандар мен Яһудилер Кеңесі (ICCJ) болып өзгертілді. 1975 жылы ICCJ Гамбургте кездесті, ал мұндай конференциялар «Дін қару ретінде қолданылған кезде – Ұлттық және негізгі құндылықтарды қорғауда діннің қолданылуы мен теріс пайдаланылуы» (1991) сияқты белгілі бір тақырыптарға бағытталған жылдық іс-шараға айналды. Алғашқы халықаралық жастар конференциясы 1977 жылы Уэльсте CCJ ұйымдастыруымен өтті.

During the blitz of 1942 some British Christians and Jews met with members of the American National Conference of Christians and Jews (NCCJ) who were visiting London. It was agreed that after the war an international conference should be held for all the bodies who were active in the field of Christian Jewish relationships. The American group had not been formed to counterattacks on Jews, as was the case in London, but rather through anti Catholicism agitation stirred up by the Ku Klux Klan at the time when Catholic Al Smith was standing for president. Jewish and Protestant leaders in the United States reacted and this led Catholics to join them in solidarity. The conference was held in Oxford in 1946 and over one hundred delegates from fifteen countries attended. A public meeting held on the eve of the conference included as guest speakers the Archbishop of Canterbury, Reinhold Niebuhr, R. A. Butler and Rabbi Leo Baeck, a survivor of Theresienstadt concentration camp. Various commissions were set up, a resolution was sent to the Paris Peace Conference, an agreement reached to hold an emergency conference dealing with anti Semitism in Europe, and that a committee should research the possibility of forming an International Council of Christians and Jews which would bring together all the various national bodies. Jacques Maritain was elected to serve as co Chairman with Dr. MacCracken of U. S. A. and the Marquess of Reading on the board of the proposed International Council of Christians and Jews. An emergency conference took place in Seelisberg Switzerland in 1947. "The Ten Points of Seelisberg" agreed at the conference became a reference for many future statements by various Churches regarding new approaches to Judaism. Pere de Lopinit who had worked in Italian camps in which Jews had been interned during the war took the document back to the Vatican and a form of nihil obstat was received. Cardinal Griffiths was dismissive of the plan but in time the ten points may have been a formative influence in the declaration on religious liberty of Vatican II (Nostra aetate) The plan for an International Council of Christians and Jews did not come to fruition until 1974 due to differences regarding how it should be implemented
British, French German and Swiss representatives agreed a constitution for the proposed International Council in 1948 but the American NCCJ didn't as it felt that the use of "Christian" in the organisations title would be a barrier to some people through the use of the word by some European political parties in their titles. Everett Clinchy of the NCCJ now directed his efforts into the "World Brotherhood" and the plans for an International Council for Christians and Jews were stalled. Enthusiasm for an international organization was also limited through fears of religious indifferentism from a Roman Catholic perspective and a lack of sympathy to interfaith understanding in the prevailing Protestant theological climate. In the early 1950s a directive was sent to all national Catholic hierarchies from the Vatican warning against involvement in the International Council of Christians and Jews for fear that it was tending towards religious indifferentism see following section. Cardinal Griffin asked if it also applied to the British Council and two years later the Vatican advised that it did and all Catholic members were told to withdraw. It did not happen anywhere else and William Simpson was of the opinion that if Cardinal Griffiths had not asked the question there would have been no trouble. An International Consultative Committee of Organizations for Christian Jewish Cooperation was finally established, without NCCJ participation, in January 1962 at a meeting in Frankfurt. They held a conference in 1966 which issued a critique of the Vatican II Declaration Nostra aetate, the WCC's New Delhi statement on Christian Jewish relations and a definition of dialogue:
The dialogue is essentially a dialogue between persons, an attitude to life and not a mere technique. It is a relationship which has been found in experience to be capable of deepening the spiritual life of all the participants alike, for each is given in dialogue full opportunity to express his position in all freedom. It has proved and enrichment of their faith in God to committed Jews and Christians, and has dispelled many misunderstandings of each about the faith and practice of the other. We believe that it is not only consistent with our several loyalties to Church and Synagogue, but that it also increases interreligious harmony as we face together the problems and needs of our changing world. In 1974 the NCCJ did join and at their suggestion the name of the organisation was changed to the International Council of Christians and Jews (ICCJ). In 1975 the ICCJ met in Hamburg and such conferences developed into an annual event focussed on certain themes such as "When Religion is Used as a Weapon The Use and Misuse of Religion in Defence of National and Fundamental Values" (1991) The first international youth conference was hosted by the CCJ in Wales in 1977.

Кейінгі жылдар

CCJ 1956 жылы Роберт Уэйли Коэнге және Кеңеске қызметіне көрсеткен құрметі үшін Роберт Уэйли Коэн атындағы естелік лекциясын құрды. Жыл сайын лекция оқығандардың арасында Исайя Берлин («Джон Стюарт Милль және өмір мақсаты», 1959), Абба Эбан («Соңғы шешім», 1961), доктор Майкл Рамсей («Адам құқығының дағдарысы», 1962), Генри Чадвик («Адамгершілік туралы ойлар: грек, еврей және христиан», 1968), Грегори Баум («Аушвицтен кейінгі христиан теологиясы», 1976) болды. 1979 жылы CCJ христиан-еврей қарым-қатынастарын жақсартуға үлес қосқан тұлғаларға жыл сайын берілетін Зигмунд Штернберг сыйлығын тағайындады. CCJ құрылған кезде жергілікті кеңестерге қолдау көрсетілді, бірақ демократиялық құрылымның болмауынан жергілікті және ұлттық кеңестер арасындағы қарым-қатынас әрдайым оңай болған жоқ. Бұл мәселе 1990 жылы жаңартылған конституцияда шешілді. 1991 жылға қарай CCJ-нің Ұлыбританияда 47 филиалы болды. CCJ ұлттық филиалдарының тізімі осы жерде келтірілген.