Гилфорд Айкенберри: Американдық саясаттанушы және халықаралық қатынастар теориясының маманы
John Ikenberry
Гилфорд Айкенберри – саясаттану ғылымының көрнекті маманы, халықаралық қатынастар мен АҚШ сыртқы саясатын зерттейді. Либералдық халықаралық тәртіп туралы еңбектерімен танымал.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық саясаттанушы (1954 жылы туған)
American political scientist (born 1954)
Гилфорд Джон Айкенберри (5 қазан 1954) – халықаралық қатынастар және АҚШ сыртқы саясатының теоретигі, Принстон университетінің саясат және халықаралық істер жөніндегі Альберт Г. Милбанк профессоры. Ол либералды халықаралық қатынастар теориясы бойынша, соның ішінде «After Victory» (2001) және «Liberal Leviathan» (2011) кітаптарымен танымал. Ол «либералды халықаралық тәртіптің әлемдегі жетекші ғалымы» деп есептеледі.
Gilford John Ikenberry (October 5, 1954) is a theorist of international relations and United States foreign policy, and the Albert G. Milbank Professor of Politics and International Affairs at Princeton University. He is known for his work on liberal International Relations theory, such as the books After Victory (2001) and Liberal Leviathan (2011). He has been described as "the world's leading scholar of the liberal international order."
Мансап
1985 жылы Манчестер университетінен бакалавр, Индиана университетінен магистратура, ал Чикаго университетінен докторлық диссертациясын қорғағаннан кейін, Икенберри Принстон университетінде профессор ассистенті болып жұмыс істеді және 1992 жылға дейін сол қызметте қалды. Содан кейін ол Пенсильвания университетіне ауысты, онда 1993 жылдан 1999 жылға дейін сабақ берді, 1994 жылдан 1998 жылға дейін Лаудер институтының ортақ директоры қызметін атқарды, ал 1996 жылдан бастап Италияның Милан қаласындағы Католик университетінде қонақ профессор болып табылады. 2001 жылы Джорджтаун университетіне көшіп, Эдмунд А. Уолш сыртқы істер мектебінде Геосаясат және жаһандық әділдік профессоры атанды. 2004 жылы деканы Энн Мари Слотхер шақыруымен Принстон университетіне қайта оралды, онда Вудро Вильсонның қоғамдық және халықаралық істер мектебінде саясат және халықаралық қатынастар бойынша Альберт Г. Милбанк профессоры болды. Икенберри сонымен қатар Кореяның Сеул қаласындағы Кюнг Хи университетінің Глобалдық ғалым атағын иеленеді. 2013-2014 жылдары Икенберри Оксфорд университетінің Баллиол колледжінде 72-ші Истман қонақ профессоры болып жұмыс істеді. Икенберри 1991-1992 жылдары АҚШ Мемлекеттік департаментінің Саясатты жоспарлау басқармасында қызмет етті. 1992-1993 жылдары Халықаралық бейбітшілік жөніндегі Карнеги қорының аға ғылыми қызметкері, 1998-1999 жылдары Вудро Вильсон халықаралық ғалымдар орталығының стипендиясының иегері, ал 1997-2002 жылдары Брукингс институтының штаттан тыс аға ғылыми қызметкері болды. Ол сонымен қатар Сыртқы қатынастар жөніндегі кеңестің бірнеше жобасында жұмыс істеді. 2016 жылы Икенберри Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі болып сайланды.
After receiving his BA from Manchester University, Indiana, and his PhD from the University of Chicago in 1985, Ikenberry became an assistant professor at Princeton, where he remained until 1992. He then moved to the University of Pennsylvania, where he taught from 1993 to 1999, serving as co director of the Lauder Institute from 1994 to 1998, while since 1996 he has been Visiting Professor at the Catholic University of Milan in Italy. In 2001, he moved to Georgetown University, becoming the Peter F. Krogh Professor of Geopolitics and Global Justice in the Edmund A. Walsh School of Foreign Service. He returned to Princeton in 2004, recruited by Dean Anne Marie Slaughter, becoming the Albert G. Milbank Professor of Politics and International Affairs in the Woodrow Wilson School of Public and International Affairs there. Ikenberry is also a Global Eminence Scholar at Kyung Hee University in Seoul, Korea. In 2013 2014 Ikenberry was the 72nd Eastman Visiting Professor at Balliol College, University of Oxford. Ikenberry served on the State Department's Policy Planning staff from 1991 to 1992. He was a Senior Associate at the Carnegie Endowment for International Peace from 1992 to 1993, a Fellow at the Woodrow Wilson International Center for Scholars from 1998 to 1999, and a non resident Senior Fellow at the Brookings Institution from 1997 to 2002. He has also worked for several projects of the Council on Foreign Relations. Ikenberrry was elected as a member of the American Academy of Arts and Sciences in 2016.
АҚШ саясатын сынға алу
Айкенберри Буш әкімшілігінің «неоимпериалистік стратегиясы» деп сипаттаған АҚШ-тың қатаң сынға алынғанымен белгілі. Оның сын-пікірлері негізінен прагматикалық сипатта, АҚШ-тың принципіалды түрде империализмнен бас тартуы керек деген пікірді емес, империалистік жобада сәттілікке жетуге қабілетсіз екенін көрсетеді. Оның сөзіне сүйенсек, мұндай стратегия терроризмге қарсы күресті табысты жүргізуге және халықаралық бейбітшілікті сақтауға емес, керісінше, американдық одақтастарды бөліп-жарып, халықаралық институттарды әлсіретіп, зорлық-зомбылық пен наразылыққа, соның ішінде терроризмге әкеліп соқтырады, сондай-ақ ішкі саяси тұрғыдан да тұрақсыздық тудырады. «Қытайдың күшеуі және Батыстың болашағы» деген мақаласында Айкенберри АҚШ жетекшілік ететін батыс тәртібінің қолданыстағы институттары мен ережелерін нығайтуға және қайта инвестициялауға шақырады. Оның пікірінше, АҚШ-тың бірінші кезекте батыс әлемінің негізін құрайтын жаһандық жүйенің басты қолдаушысы ретінде қайта орналасуы керек. Осы көзқарас бойынша, басқа елдер АҚШ-тың өзінің билігін қолданып, қолданыстағы ережелер мен институттарды нығайтатынын көргенде, АҚШ-тың беделі артады, себебі олар АҚШ билігімен бірлесіп жұмыс істеуге көбірек бейім болады. Екіншіден, АҚШ соғыстан кейінгі маңызды қауіпсіздік келісімдерін, мысалы, НАТО және Вашингтонның Шығыс Азиядағы одақтастығын жаңартуы керек. АҚШ қауіпсіздік қамтамасыз еткенде, АҚШ-тың одақтастары батыс тәртібінде жұмыс істейді. Үшіншіден, АҚШ көпжақты институттарға қолдау көрсетуді жаңартуы керек. Экономикалық тұрғыдан алғанда, ДСҰ келісімдеріне сүйене отырып, дамушы елдерге нарық мүмкіндіктерін кеңейту және сауданы либерализациялау мақсатындағы Доха раундындағы сауда келіссөздерін аяқтау мүмкін мысалдардың бірі. Төртіншіден, АҚШ тәртіптің барлықты қамтитынына көз жеткізуі керек, яғни басқа да күшеуші елдерге өздерінің «минилатеральды» тәртібін құруға мүмкіндік болмауы керек. Соңында, АҚШ дамушы елдерді маңызды жаһандық институттарға интеграциялауға бағытталған күш-жігерді қолдауы керек. G20 және басқа да үкіметаралық желілер сияқты ресми емес органдар дауыс беру және өкілдік етудің баламалы жолдарын ұсына алады.
Ikenberry is known for vehement criticism of what he described as the "neoimperial grand strategy" of the United States under the Bush administration. His critique is primarily a pragmatic one, arguing not that the U. S. should eschew imperialism as a matter of principle, but rather, that it is not in a position to succeed at an imperial project. He contends that such a strategy, rather than enabling a successful War on Terrorism and preserving international peace, will end up alienating American allies, weakening international institutions, and provoking violent blowback, including terrorism, internationally, as well as being politically unsustainable domestically. In a Foreign Affairs article titled "The Rise of China and the Future of the West", Ikenberry suggests strengthening and re investing in the existing institutions and rules of U. S. led western order. He argues that the first thing that U. S. must do is to reestablish itself as a foremost supporter of the global system that underpins the Western order. In this view, when other countries see the U. S. using its power to strengthen the existing rules and institutions, US authority will be strengthened because they will become more inclined to work in collaboration with U. S. power. Secondly, the U. S. should update the key post war security pacts, such as NATO and Washington's East Asian alliances. When the U. S. provides security, the U. S. allies, in return, will operate within the western order. Thirdly, the U. S. should renew its support for wide ranging multilateral institutions. Economically speaking, building on the agreements of the WTO, concluding the current Doha Round of trade talks that seek to extend market opportunities and trade liberalization to developing countries are possible examples. Fourthly, the U. S. should make sure that the order is all encompassing, meaning there shouldn't be any space left for other rising countries to build up their own “minilateral” order. Lastly, U. S. must support efforts to integrate rising developing countries into key global institutions. Less formal bodies, like G 20 and various other intergovernmental networks, can provide alternative avenues for voice and representation.
Мекемелер
Жеңіс алғаннан кейін: институттар, стратегиялық шектеу және ірі соғыстардан кейінгі тәртіпті қайта құруда Икенберри АҚШ-тың екі дүниежүзілік соғыстан кейін болашақ әлемдік тәртіпті қалыптастыру үшін гегемониясын қалай пайдаланғанын зерттейді. Екі жағдайда да АҚШ конституциялық тәртіп құру арқылы билігін институционализациялауға тырысты, осы арқылы саяси тәртіп келісілген құқықтық және саяси институттар негізінде ұйымдастырылды, олар құқықтарды бөлуге және билікті шектеуге бағытталған. Осы процесте АҚШ өз күшін институттарға және олармен байланысты ережелер мен құқықтар жиынтығына енгізу арқылы "шектеуге" келісті. Мұның АҚШ үшін бір артықшылығы – алдағы жылдарға өзінің орнын кепілдікке беру болды. Егер болашақта оның күші әлсіресе де, ол құрған институционалдық құрылым сақталады.
In After Victory: Institutions, Strategic Restraint, and the Rebuilding of Order after Major Wars, Ikenberry explores how the United States utilized its hegemony after both World Wars to shape future world order. In both cases, the U. S. attempted to institutionalize its power through the creation of a constitutional order, by which political order was organized around agreed upon legal and political institutions that operate to allocate rights and limit the exercise of power. In the process, the United States agreed to "tame" its power by placing it within institutions and the set of rules and rights with which this came. One of the advantages for the United States in doing so was locking itself into a guaranteed position for years to come. In the event that its power waned in the future, the institutional framework it created would nonetheless remain intact.
Бірінші дүниежүзілік соғыстың шешімі
Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін билік үлестірілімі АҚШ-қа қарай күрт өзгерді. Президент Вудро Вильсон бейбіт келісім шарттарын және соғыстан кейінгі жаңа тәртіпті қалыптастыру құқығына ие болды. Ол бұл шараны ұжымдық қауіпсіздікті нығайту және американдық идеалдарға негізделген Еуропа құрлығында демократиялық революцияны тудыру моделі арқылы іске асыруға тырысты. Ұлыбритания мен Франция Американың күшті ықпалынан алаңдап, АҚШ-ты Еуропаға байланыстыруға ұмтылды. Екі тарап та келісімге келуге тырысты, нәтижесінде Еуропа елдері қауіпсіздік және қаржылық жеңілдіктер алды, ал АҚШ Ұлттар Лигасы арқылы билігін институционалдық деңгейде бекітіп, құрлықта ондаған жылдар бойы сақтап қалды. Ақырында, Вудро Вильсонның көздеген тәртібіне көп кедергілер келді, соның ішінде АҚШ-тың Ұлттар Лигасына қосылмауы да бар еді. Бұған қоса, Версаль келісімі шарттары арқылы Германияға соғыс жауапкершілігін жүктеу және қатаң санкциялар салу Гитлердің билікке жол ашуына жағдай жасады.
Following World War I, the distribution of power was greatly skewed towards the United States. President Woodrow Wilson possessed the power to set the terms of peace, and the manner in which the post war order was constructed. He sought to do so through a model based on upholding collective security and sparking a democratic revolution across the European continent based on American ideals. Great Britain and France were worried about America's preponderance of power, and sought to tie the United States to the continent. Both sides attempted to meet at a middle ground, with European nations gaining security and financial considerations while the United States would institutionalize its power through the League of Nations and maintain its presence on the continent for decades to come. Ultimately, Woodrow Wilson's envisioned order encountered major obstacles, including the failure of the United States to join the League of Nations. Furthermore, the imposition of war guilt and stiff penalties on Germany through the terms set by the Treaty of Versailles set in place conditions favorable for Hitler to rise to power.
Екінші дүниежүзілік соғыстың шешімі
Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін 1945 жылы АҚШ-тың күші одан да артты. Ел әскери күштердің басымдылығына ие болды және әлемнің байлығының шамамен жартысына қол жеткізді. АҚШ басшылары осы қуатты жағдайды пайдаланып, ондаған жылдар бойы елдің мүддесіне қызмет ететін тұрақты тәртіп орнатуға тырысты. Саяси және экономикалық ашықтық осы көзделген құрылымның негізгі бөлігі болды. Соғысқа дейін болған жабық экономикалық аймақтар әлемдік депрессияға алып келді және қақтығыстың басталуына белгілі бір дәрежеде себеп болды деп есептелді. Еуропаны тұрақтандыру да маңызды міндет болды, өйткені американдық мүдделерді қорғау еуропалық тұрақтылыққа байланысты деп саналды. Аймақ сонымен қатар «суық соғыс» үшін стратегиялық алаңға айналды, ал күшті Батыс Германияны құру Кеңес Одағына қарсы тепе-теңдік сақтаудағы маңызды қадам ретінде қарастырылды. Нәтижесінде, АҚШ қауіпсіздік, экономика және қаржы саласындағы көпжақты институттар, соның ішінде НАТО және Маршалл жоспары арқылы қалаған тәртібін құрды. Батыс Германия Еуропалық Көмір және Болат қауымдастығы (кейіннен Еуропалық қауымдастықтар) арқылы демократиялық Батыс Еуропалық көршілерімен және Атлантикалық қауіпсіздік шарты арқылы АҚШ-пен байланысты болды; Жапония АҚШ-пен одақтастық серіктестігі және кеңейтілген экономикалық байланыстар арқылы байланысты болды. 1944 жылы өткен Бреттон-Вудс жүйесі әлемдік экономиканың ашылуына және одан кейінгі дамуына мүмкіндік берген ақша-кредиттік және сауда ережелерін қалыптастырды. Айкенберри демократия мен капитализмге негізделген, кең қолдауға ие, тығыз және жан-жақты ережелер мен институттар жүйесі қазіргі АҚШ басқаратын жаһандық жүйеде ынтымақтастық пен ортақ биліктің негізін қалайды деп мәлімдейді. Оның сөзіне göre, кемсітушілікке және нарық ашықтығының нормалары мен ережелеріне негізделген институттары бар бұл жүйе экономикалық қатысудың төмен кедергісін және жоғары әлеуетті пайданы қамтамасыз етеді. Алайда, маңыздысы – елдің жаһандық держава ретінде дамуына қолдау көрсету үшін осы институттарды белсенді пайдаланумен қатар, ел оның сыртында емес, ішінде жұмыс істеуі керек. Осылайша, ешбір ірі мемлекет жаһандық капиталистік жүйеге интеграцияланбастан модернизациялана алмайды.
Compared to the end of the First World War, the United States was even more powerful in 1945 following the conclusion of the Second World War. The nation possessed a preponderance of military power and close to half of the world's wealth. Once again, leaders from the United States attempted to leverage this powerful position and create a stable order that would serve to benefit their nation for decades to come. Political and economic openness was the centerpiece of this envisioned framework. It was believed that the closed economic regions which had existed before the war had led to worldwide depression and at least in part contributed to the start of the conflict. Reconstructing a stable Europe was also a priority, as safeguarding American interests was seen as being rooted in European stability. The region also became a staging ground for the Cold War, and building a strong West Germany was seen as an important step in balancing against the Soviet Union. In the end, the United States created its desired order through a series of security, economic, and financial multilateral institutions, including NATO and the Marshall Plan. West Germany was bound to its democratic Western European neighbors through the European Coal and Steel Community (later, the European Communities) and to the United States through Atlantic security pact; Japan was bound to the United States through an alliance partnership and expanding economic ties. The Bretton Woods system meeting in 1944 laid down the monetary and trade rules that facilitated the opening and subsequent flourishing of the world economy. Ikenberry asserts that the dense, encompassing, and broadly endorsed system of rules and institutions, which are rooted in and also reinforced by democracy and capitalism, laid a basis of cooperation and shared authority over the current U. S. led global system. He says that system with the institutions that were built around rules and norms of nondiscrimination and market openness, provides low barrier of economic participation and high potential benefits. However, the key point is that while making active use of these institutions to promote the country's development of global power status, the country should work within the order, rather than the outside of it. Thus, no major state can modernize without integrating into the globalized capitalist system.