Виценті Ковальски: Польша сардарының өмірі мен әскери жолы

Кіріспе

Винсент Ковальский (1892–1984) – поляк әскери қолбасшысы және Польша армиясының генералы. Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстардың қатысушысы, ол Польшаның соғыстар аралық кезеңдегі барлық қақтығыстарында күресті. 1939 жылғы Польшаға жасалған шабуыл кезінде ол Польшаның 1-ші легиондық жаяу әскер дивизиясына басшылық етті.

Өмірбаян

Винсент Ковальский 1892 жылдың 11 қыркүйегінде Варшавада қарапайым жұмысшы отбасында дүниеге келген. Станислав Конарскийдің лицейін бітіргеннен кейін, ол Варшавадағы поляк тілін (ашық түрде болмаса да) рұқсат еткен жалғыз жоғары оқу орны – Гиполит Вавельберг орта мектебінде оқыды. Кейін ол Бельгияның Льеж қаласына көшіп, политехникалық институттың машина жасау факультетін бітірді. Сол кезде ол Польшаны азат етуге бағытталған болашақ антиресейлік көтеріліске кадрларды дайындаған құпия поляк патшаға қарсы ұйымы Związek Walki Czynnej-ге қосылды. Сонымен қатар ол Związek Strzelecki (ZS) ұйымының мүшесі және оқытушысы болды. 1912-1913 жылдары Ресей армиясына шақырылып, Смоленсктегі офицерлік артиллерия мектебінде оқыды. Содан кейін ол Австрия-Мажарстанның Галициясына көшіп, Краковта тұрып қалды. Сол жерде ол әскери дайындығын ZS-тің сержанттар мен офицерлер мектебінде жалғастырды. Ұлы соғыстың басталуынан кейін, 1914 жылдың тамызында ол Польша легиондарына қосылды. Бастапқыда ол 1-ші кадрлық ротаның мүшесі болды, уақыт өте келе 1-ші легиондық жаяу әскер полкінің батальон командирі болды. 1917 жылғы Ант дағдарысынан кейін ол ресми ресейлік азаматтығы бар легионерлердің көпшілігімен бірге Бениаминовта тұтқындалды. 1918 жылдың қарашасында Польша тәуелсіздігін алғаннан кейін ол жаңадан құрылған Польша армиясына қосылды және бірінші лейтенант дәрежесіне көтерілді. Армияға қосылған алғашқы тәжірибелі офицерлердің бірі ретінде ол дереу Львовқа жіберілді, онда ол сол қала үшін шайқасқа және Польша-Украина соғысына қатысты. Ол сондай-ақ Польша большевиктер соғысында да ерекшелікпен күресті, ол үшін капитан (1919 жылы), содан кейін майор (1920 жылы) дәрежесіне көтерілді. Рига бейбітшілігінен кейін де белсенді қызметте болды. Бастапқыда Рембертовтегі жаяу әскерді даярлау орталығында ұстаз және студент болды, уақыт өте келе ол Варшавадағы Жоғары соғыс мектебінің профессорларының бірі болды. Оқуын аяқтаған соң 1922 жылы подполковник, ал 1928 жылы полковник атағына көтерілді. Содан кейін ол желілік бөлімшелерде белсенді қызметке оралды және Вильно мен Модлинде орналасқан бірқатар жасақтарда қызмет етті, олардың ішінде Вильно бекіністі лагері (1932 жылдан бастап). 1937-1938 жылдары ол 8-ші жаяу әскер дивизиясының, кейін Модлин бекінісінің гарнизонының командирі болды. Сол кездегі ең білікті поляк офицерлерінің бірі ретінде 1939 жылдың 19 наурызында ол бригадир генерал дәрежесіне көтеріліп, беделді поляк 1-ші легионының және оның айналасында құрылған Вишков операциялық тобының командирі болды. 1939 жылы Польшаға шабуыл басталғаннан кейін, Екінші дүниежүзілік соғыстың алғашқы кезеңдерінде Ковальски сол кездегі Польша армиясының ең табысты командалық офицерлерінің бірі екенін дәлелдеді. Оның қолбасшылығындағы бөлімшелер 4 қыркүйекте Варшаваның солтүстігіндегі Длугосиодло ормандарында жаумен байланысқа түсті. Неміс күштерін Нарев бойымен және Розан маңында бірнеше шайқастар мен шайқастарда кешіктіріп, Ковальскийдің бөлімшелері жауынгерлік дайындықтың көп бөлігін сақтап қалды. Пультуск шайқасынан кейін 7 қыркүйекте поляктар 3:1 есебімен жеңілді және оңтүстікке қарай шегінуді бұйырды. Жолда генерал Ковальски өз күштерінің көпшілігін кері қайтаруға ғана емес, сонымен қатар Вишковтағы көпірдің жанында жиналған Модлин армиясының және Наревтің тәуелсіз операциялық тобының жеңілген күштерін жинауға да қол жеткізді. Ковальскидің әрекеті арқасында түн ішінде 2 дивизия мен (33-ші жаяу әскер және 41-ші жаяу әскер), сондай-ақ Мазовецкая кавалерия бригадасы жиналып қана қоймай, сонымен қатар Буг өзенінің екінші жағына аман-есен жеткізілді. Содан кейін Ковальски өз күштерімен Вишков пен Камиенчик аралығындағы аймаққа кері шегінді және сол жерде сәтті қорғаныс ұйымдастырды. Неміс шабуылдарын Бранщикке қарсы тартқаннан кейін, оның күштері солтүстікке қарай баяу қозғала бастады. Неміс күштері Калушин қаласын басып алғаннан кейін, Ковальскидің адамдарын Румынияның көпір басына қауіпсіз өтуден айырып тастады. 13 қыркүйекте дивизия жау желілерін бұзып, қаланы қайтадан басып алды. Польша жағында ауыр шығынға ұшырағанға қарамастан, Винсент Ковальский өз күштерінің үлкен бөлігін жинап, Влодова, Люблин және Львовқа қарай қозғалысын жалғастырды. 18 және 19 қыркүйекте Чельмге жақын жерде Ковальскидің дивизиясы (содан кейін екі апта бойы сандық және техникалық жағынан басым жаумен тұрақты күрес жүргізгеннен кейін тек полкке дейін қысқартылды) қайта ұйымдастырылды және Станислав Татар басқаратын жедел жасақпен күшейтілді. Содан кейін дивизия Томашув Любельскиге бет алды. 21 қыркүйекте неміс танктерін сәтті бұзып өтіп, келесі күні Фальков шайқасында неміс 8-ші жаяу әскер дивизиясын жеңгеннен кейін, дивизия Томашув Любельски шайқасының даласына келді. Саны жағынан кем, артиллериясы, жабдықталуы, азық-түлігі жетіспей және полктан аспайтын дивизияның Тарнаваткаға жасаған шабуылы 23 қыркүйекте тоқтатылды және жараланған генерал Ковальски немістерге тұтқынға алынды. Жарты жыл түрме ауруханасында болғаннан кейін, 1940 жылдың басында Ковальски Офлаг VII A Murnau тұтқын лагеріне жіберілді, онда ол соғыстың соңына дейін өтті. 1945 жылдың 30 сәуірінде АҚШ күштері тарапынан босатылып, Ковальски Батыстағы Польша армиясына қосылды. 1946 жылдың мамырында демобилизацияланып, ол Лондонға қоныстанды, содан кейін Нью-Йоркке көшті. Мұнда ол жергілікті поляк диаспорасының түрлі поляк ұйымдарының жұмысына белсенді қатысты. Оның ең танымал істерінің бірі – эмиграцияда қайтыс болған ең танымал поляк ақындарының бірі Ян Лехоньның қосылуы болды. Ол сондай-ақ Польшалық жауынгерлер қауымдастығының, Американың Юзеф Пилсудский институтының және АҚШ-та тұратын поляк саяси эмигранттарына көмек көрсетуге бағытталған коммерциялық емес кәсіпорын – Польшалық бауырластық көмегінің төрағасы болды. 1984 жылдың 29 қарашасында Ривер Форест қаласында кенеттен қайтыс болды. Оның соңғы өсиетіне сәйкес, 1986 жылдың 6 қыркүйегінде оның күлі оның дивизиясының қаза тапқандарының арасында Калушин соғыс зираттарына жерленді.

Wincenty Kowalski was born on 11 September 1892 in Warsaw to a family of humble workers. After graduating from a lyceum of Stanisław Konarski, he joined the high school of Hipolit Wawelberg, the only institution of higher education in Warsaw to allow Polish language (though not openly). Afterwards he moved to Liège in Belgium, where he graduated from the Machinery Building faculty of the Polytechnical Institute. During that time he joined the Związek Walki Czynnej, a secret Polish anti tsarist organization preparing the cadres for a future anti Russian uprising aimed at liberation of Poland. He was also a member and a tutor of the Związek Strzelecki (ZS). Drafted into the Russian Army, between 1912 and 1913 he studied at the Officers' School of Artillery in Smolensk. After that he moved to Austro Hungarian Galicia, where he settled in Kraków. There he continued his military training at the NCO and officers' school of the ZS. After the outbreak of the Great War, in August 1914 he joined the Polish Legions. Initially a member of the legendary 1st Cadre Company, with time he became a battalion commander within the 1st Legions Infantry Regiment. After the Oath Crisis of 1917 he was interned in Beniaminów, along with most of the Legionaries with official Russian citizenship. In November 1918, after Poland regained her independence, he joined the newly formed Polish Army and was promoted to the rank of first lieutenant. As one of the first experienced officers to join the army, he was immediately dispatched to Lwów, where he took part in the battle for that city and the Polish Ukrainian War. He also fought with distinction in the Polish Bolshevik War, for which he was promoted to the rank of captain (in 1919) and then major (1920). After the Peace of Riga he remained in active service. Initially both a tutor and a student at the Centre for Infantry Training in Rembertów, with time he became one of the professors of the Warsaw based Higher War School. After finishing his studies he was promoted to the rank of lieutenant colonel in 1922 and then to colonel in 1928. After that he returned to active service in line units and served in a number of detachments based in Wilno and Modlin, among them the Wilno Fortified Camp (since 1932). Between 1937 and 1938 he served as the commanding officer of the 8th Infantry Division and then the garrison of the Modlin Fortress. As one of the more skilled Polish officers of the time, on 19 March 1939 he was promoted to the rank of brigadier general and became the commander of both the prestigious Polish 1st Legions Infantry Division and the Wyszków Operational Group formed around it. After the outbreak of the Invasion of Poland in 1939, during the opening stages of World War II, Kowalski proved to be one of the most successful commanding officers in the Polish Army at that time. The units under his command entered in contact with the enemy on 4 September in the forests around Długosiodło, to the north of Warsaw. Delaying the German forces in a number of skirmishes and battles along the Narew and near Różan, Kowalski's units managed to retain most of their combat readiness. After the battle for Pułtusk, on 7 September, the Poles were outnumbered 3:1 and ordered to retreat southwards. On the road Gen. Kowalski managed not only to withdraw most of his forces, but also to rally the defeated forces of Modlin Army and Independent Operational Group Narew crowded near the bridge in Wyszków. Thanks to Kowalski's actions, overnight 2 divisions and (33rd Infantry and 41st Infantry), as well as the Mazowiecka Cavalry Brigade were not only rallied but also safely transported to the other side of the Bug River. Kowalski then withdrew with his forces to the area between Wyszków and Kamieńczyk, and organized a successful defence of the line there. After repelling a German assault on Brańszczyk, his forces started to slowly move southwards while performing delaying actions and keeping the combat readiness almost intact. After the German forces seized the town of Kałuszyn thus cutting out Kowalski's men from the safe passage towards the Romanian Bridgehead, on 13 September the division broke through enemy lines and retook the city in what became known as the battle of Kałuszyn. Despite heavy losses on the Polish side, Wincenty Kowalski managed to yet again rally a large part of his forces and continued his move towards Włodawa, Lublin and Lwów. Near Chełm, on September 18 and 19th Kowalski's division (then reduced to merely a regiment after two weeks of constant fights against numerically and technically superior enemy) was reorganized and reinforced with an improvised detachment under Stanisław Tatar. From there the division proceeded towards Tomaszów Lubelski. After a successful break through German panzers on 21 September and the German 8th Infantry Division in the battle of Falków the following day, the division arrived to the battlefield of the Battle of Tomaszów Lubelski. Outnumbered, lacking artillery, supplies, food and reduced to not more than a regiment, the division's assault on Tarnawatka was stopped on 23 September and wounded General Kowalski was taken prisoner of war by the Germans. After half a year in a prison hospital, in early 1940 Kowalski was transported to Oflag VII A Murnau POW camp, where he spent the entire war. Liberated by the forces of USA on 30 April 1945, Kowalski joined the Polish Army in the West. Demobilized in May 1946, he settled in London and then moved to New York. There he took active part in a variety of Polish organizations of the local Polish diaspora. Among his most notable deeds was organization of a funeral of Jan Lechoń, one of the most renowned Polish poets to die in exile. He was also the head of the Association of Polish Combatants, the Józef Piłsudski Institute of America and the head of the Polish Brotherly Help, a non profit venture aimed at helping the Polish political emigrants living in the United States. He died suddenly on 29 November 1984 in River Forest. Following his last will, on 6 September 1986 his ashes were buried at Kałuszyn war cemetery, among the fallen men of his division.