Кіріспе

Лорн шығалағы (An Linne Latharnach) – Мулл аралының оңтүстік-шығыс жағалауы мен Шотландияның материгі арасындағы теңіздің ішкі бөлігі. Онда бірнеше аралдар бар, және әртүрлі жануарлар мен өсімдіктердің мекендейтін орталарымен ерекшеленеді. 2005 жылы шығалақтың көп бөлігі Ерекше сақтау аймағы болып жарияланды.

География және геология

Фирт солтүстік-шығыста Мулл бұғазы мен Линн-оф-Лорнның қосылған жерінен басталып, оңтүстік-батысқа қарай Колонсейге дейін созылады. Солтүстік-шығыстағы тар бөлігі Ішкі Фирт, ал оңтүстік-батыстағы кең бөлігі Сыртқы Фирт деп аталады. Фирт, көршілес құрлықтағы Лорн тарихи провинциясының атымен аталған. Лорн Фирты – Ұлы Гленнің жалғасы, ал Ұлы Глен жарылысы фирттың солтүстік-батыс жағымен өтеді. Фирт жағалауының ерекше белгісі – тасты платформалар мен тік жартастар. Оларды Мулл жағалауында, Керрера аралында және құрлықта көруге болады. Олар, теңіз деңгейі қазіргіден жоғары болған кездегі теңіз эрозиясының нәтижесі деп саналады, бұл, мүмкін, соңғы мұз аралық кезеңде болған. Фирттің теңіз түбінің құрылымы эхолоттау, үлгі алу және суасты кемелерін пайдалану сияқты әртүрлі әдістермен зерттелген. Негізгі тау жыныстары – Далрадия супертобының прекамбрий дәуірінен қалған жыныстар, үстінен Old Red Sandstone жыныстары жатыр. Ерекше белгісі – Инш жарылысы, ол Инш аралының батысынан өтетін, 150 метрге дейін биіктігі бар суасты жартасын құрайды. Лорн Фирты күшті таяудағы ағыстармен белгілі, әсіресе аралдар арасындағы бұғаздарда. Корривркан шығанағында, Юра мен Скарба арасындағы ағыс 8,5 теңіз шақырымына жетеді және әйгілі маңайды құрайды. Батысқа қарай бағытталған толқын фирттің негізгі бөлігіне жеткенде, қауіпті толқындар тудырады, әсіресе батыс немесе оңтүстік-батыстан келген толқындармен қабаттасқанда. Бұл "Ұлы жарыс" деп аталады. Скарба мен Лунга арасындағы Белах а'Чоин Глайс ("Сұр иттің" бұғазы) тарырақ болғандықтан, одан да қауіпті.

Тіршілік ету орындары мен қорғау

Ферттегі таяу су ағындары кеме жүргізушілерді ғана емес, жануарлар дүниесіне де зор әсер етеді. Әртүрлі жағдайлар, кейбір аймақтардың күшті ағындарға ұшырауы, ал енді біреулерінің қорғалған болуы және фиртте кездесетін тереңдіктердің алуан түрлілігі оның мекендеу орындарының мол болуына себеп болады. Әртүрлілікке әсер ететін тағы бір фактор – бұл аймақтың басқа аймақтармен жапсарласуы. Кейбір түрлер солтүстік шегіне, ал басқалары оңтүстік шегіне жақын орналасқан. Осының нәтижесінде бұл аймақ зор ғылыми қызығушылық тудырып, 2005 жылы Арнайы қорғау аймағы (АҚА) құрылды. АҚА негізінен тау жынысты рифтердегі тіршілік ортасына бағытталған. Ерекше қызығушылық тудыратын түрлер – теңіз желдеткіші Swiftia pallida және оның серігі анемон Amphianthus dohrnii. 2014 жылы Лорн фиртінің барлық бөлігі Теңіз қорғалатын аймаққа айналды. Теңіз туризмі аймақ үшін маңызды, оған суға шомылу, теңіз балық аулау, жануарларды қадағалау, желкендесу және коммерциялық қайық саяхаттары кіреді. Бұл аймақта круиздік кемелердің саны артып келеді. Ірі жүк кемелері мен мұнай танкерлері Мулл бұғазы мен Лорн фирті арқылы өтеді. Фиртте көптеген паром қатынастары бар. Фирт – Каледония каналына оңтүстік-батыс бағытынан кіретін басты жол. Тарихи тұрғыдан алғанда, маңызды қызмет – фирттің оңтүстік-шығыс жағындағы аралдарда шифер кеніші болған. Осының салдарынан аралдар Слейт аралдары деп аталды. 19 ғасырда шифердің өндірісі шарықталып, бүкіл әлемге экспортталды. Көбінесе өндіріс 1914 жылы тоқтатылды, ал соңғы кеніш 1960 жылы жабылды.

Танымал мәдениетте

Лорн бұғазы 1963 жылы шыққан екінші Джеймс Бонд фильмі "Орыспен махаббатпен" фильмінің соңындағы қайықпен қуу сахнасының түсірілім орны болды. Сонымен қатар, Исдейл, Сейл және Куан шығанағы Флоренс + машиналар тобының "Бейбітшілік патшайымы" және "Ұзақ жоғалған" бейнеклиптерінде де көрсетілген.