Шотландия және Ирландия халық әні: «Қоштасу Келіші»
The Parting Glass
Шотландияның дәстүрлі әні "The Parting Glass" – достар жиынының соңында орындалатын лирикалық туынды. Ирландияда да танымал, музыкасы 1782 жылға дейін жетеді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шотландиялық дәстүрлі ән
Scottish traditional song
"Айрылысу тостығы" – шотландтық дәстүрлі ән, көбінесе достар жиынының соңында орындалады. Бұл ән Ирландияда да ұзақ жылдар бойы шырқалып келеді, онда ол әлі де танымал және бүгінгі орындалуына үлкен әсер еткен.
"The Parting Glass" is a Scottish traditional song, often sung at the end of a gathering of friends. It has also long been sung in Ireland, where it remains popular and has strongly influenced how it is often sung today.
Әдеттегі
Бұл мәтінмен байланыстырылған әуеннің ең ерте кездескен нұсқасы – 1782 жылы Джеймс Эйрдтің «Шотланд, ағылшын, ирланд және шетел әуендерінің таңдауы» жинағына енген «Павлин» деп аталатын скрипка әуені. Роберт Бернс 1786 жылы осы әуенді «Жақсы түн, қуаныш сіздермен болсын» деп атаған, оны «Сент-Джеймс ложасының, Тарболтон бауырластарына қоштасу» атты масондық өлеңіне қоса қолданғанда. 1800–1802 жылдары Сигизмунд фон Нойком (1778–1858) бұл әнді қате түрде Иосиф Хайднге жатқызған, ол оны Хобокен каталогына «Жақсы түн және қуаныш сіздермен болсын. Hob XXXIa 254. Ми миноры» деп енгізген, ал бұл мәтін дұрыс емес түрде сэр Александр Босвеллге (1775–1822) тиесілі деп есептелген. Патрик Уэстон Джойс «Ескі ирланд халық музыкасы мен әндері» (1909) еңбегінде «Sweet Cootehill Town» деген атаумен басқа мәтінді күймен бірге келтіреді, сонымен қатар: «Әуен шын мәнінде жалпы қоштасу әуені ретінде қолданылған сияқты, сондықтан – сол сыныптағы тағы бір әннің сөзінен – оны көбінесе «Жақсы түн және қуаныш бәріңмен болсын» деп атайды», – деп жазады. Белгілі ирланд халық әндерін жинаушы Колм О Локлан «The Parting Glass» және «Sweet Cootehill Town» әндері арасындағы мелодиялардың ұқсастығын атап көрсеткен. «Sweet Cootehill Town» – тағы бір дәстүрлі қоштасу әні, бұл жолы Ирландиядан Америкаға аттанатын адам туралы. Бұл әуен 19 ғасырдағы американдық ән жинақтарында қасиетті мәтінмен бірге пайда болған. Джеремия Ингаллстың «Christian Harmony» (1805) жинағындағы «Shouting Hymn» әні осыған ұқсас күйге ие. Әуен жарияланғаннан кейін формалық нота әншілері арасында кеңіректе тарады, алғаш рет 1814 жылғы «Әндер мен рухани әндер жинағында» «Come Now Ye Lovely Social Band» мәтінімен, Уильям Уокердің «Southern Harmony» (1835) және «The Sacred Harp» (1844) жинақтарында қолданылды. Әннің бұл нұсқасы әлі күнге дейін «Clamanda» деген атаумен қасиетті арфа әншілері тарапынан жиі орындалады.
The earliest known appearance of the tune today associated with this text is as a fiddle tune called "The Peacock", included in James Aird's A Selection of Scots, English, Irish and Foreign Airs in 1782. Robert Burns referred to the air in 1786 as "Good night, and joy be wi' ye a'." when using it to accompany his Masonic lyric "The Farewell. To the brethren of St. James's Lodge, Tarbolton". In 1800–1802, the song was incorrectly attributed to Joseph Haydn by Sigismund von Neukomm (1778 1858), who entered it in the Hoboken catalogue as "Good night and joy be wi' ye. Hob XXXIa 254. Mi mineur", which text has been wrongly attributed to Sir Alexander Boswell (1775 1822). Patrick Weston Joyce, in his Old Irish Folk Music and Songs (1909), gives the tune with a different text under the name "Sweet Cootehill Town," noting, "The air seems to have been used indeed as a general farewell tune, so that—from the words of another song of the same class—it is often called 'Good night and joy be with you all.'" The celebrated Irish folk song collector Colm Ó Lochlainn has taken note of this identity of melodies between "The Parting Glass" and "Sweet Cootehill Town". "Sweet Cootehill Town" is another traditional farewell song, this time involving a man leaving Ireland to go to America. The tune appeared, with sacred lyrics, in 19th century American tunebooks. "Shouting Hymn" in Jeremiah Ingalls's Christian Harmony (1805) is a related tune. The tune achieved wider currency among shape note singers with its publication, associated with a text first known in the 1814 Collection of Hymns and Spiritual Songs, "Come Now Ye Lovely Social Band", in William Walker's Southern Harmony (1835), and in The Sacred Harp (1844). This form of the song is still widely sung by Sacred Harp singers under the title "Clamanda".
Ирландия мен Солтүстік Американың ықпалы
Эдинбург университетінің шотланд этнологиясы бойынша оқытушысы доктор Лори Уотсон көптеген дәстүрлі әндердің шығу тегін толық анықтаудың қиын екенін айтады: «Қазіргі уақытта Шотландияда ең ерте жарияланған мелодияның және бірнеше әдемі ән үлгілерінің куәлігі бар болғанымен, кең таралған «Parting Glass» әнінің қалыптасуына Ирландия және Солтүстік Американың күшті ықпалы тиген. Ирландиялық музыкант Хозьердің заманауи нұсқасы туралы шотланд әнші-әндер авторы Карин Полварт былай деп белгілейді: «Мені қатты әсер етті. Ол өзінің тамырларын жақсы түсінетін, өте ежелгі ирландтық әшекейлі стильде ән салатын жерден келгені анық. Бұл шотландтардың оған иелік етуіне қарсы дәлел болар еді, себебі әуені көптеген ирландтық дәстүрлі әуендерге ұқсас, ал оны орындау тәсілі әлдеқайда көркемдікпен және әшекеймен, желбіреп тұратын мелодияға айналады. Менің сүйікті нұсқаларымның көп бөлігі ирланд әншілеріне тиесілі. Олардың орындауындағы нұсқада ең кіші ағасы Лиамның жеке вокалы болды және ол алғаш рет 1959 жылы «Tradition Records» лейблінен шыққан «Come Fill Your Glass with Us» альбомында, сондай-ақ топтың жоғары рейтингтегі концерттік альбомы «In Person at Carnegie Hall» және басқа да көптеген жазбаларда пайда болды. Кланси мен Макемнің нұсқасы көптеген жазбалардың арасында «ең әсерлісі» деп танылды. Боб Диланның 1964 жылы шыққан «The Times They Are a Changin'» альбомындағы «Restless Farewell» әні «The Parting Glass» әнінің 19 ғасырлық нұсқаларының мелодиясын, Диланның өзінің сөздерімен пайдаланады. Дилан бұл күйді Кланси мен Макемнің орындауынан үйренген. 1998 жылы дәстүрлі сөздер ирланд композиторы Шон Дэвидің жазған жаңа, ерекше мелодияға (тағы бір ирландтық дәстүрлі ән – «Mo Ghile Mear» еске түсіретін) қойылды. 2002 жылы ол Дублин (Ирландия) қаласындағы «Helix Concert Hall» ашылуына арналған оркестр, хор, сырнай, скрипка және соққы аспаптары үшін оркестрлік нұсқасын жасады. Оның нұсқасы «Waking Ned Devine» фильмінде пайда болды. Маргарет Атвудтың сұрауы бойынша, BBC Radio 4 «Today» бағдарламасының арнайы шығарылымын аяқтау үшін әнші Карин Полварт пен пианист Дейв Миллиганның нұсқасы тапсырылды.
Dr Lori Watson, a lecturer in Scottish Ethnology at the University of Edinburgh states that it’s difficult to fully trace the origins of many traditional songs: Although it currently seems that Scotland has evidence of the earliest published melody and several beautiful song variants, the popular Parting Glass currently in circulation has strong Irish and North American influences to thank. In regard to a modern version by Irish musician Hozier, Scottish singer songwriter Karine Polwart notes: "It really knocked my socks off. He clearly comes from a place where he understands his roots, singing in that really old ornamented Irish style. This would be one mark against the Scots claiming it, the tune of it is very like a lot of Irish traditional tunes and the way they sing it is with much more flourish and ornamentation, becoming a fluttering kind of melody. I find that really moving – my favourite versions are almost all by Irish singers. Their rendition featured a solo vocal by youngest brother Liam and first appeared on their 1959 Tradition Records LP Come Fill Your Glass with Us as well as on a number of subsequent recordings, including the group's high charting live performance album, In Person at Carnegie Hall. The rendition by the Clancys and Makem has been described as "by all accounts the most influential" of the many recorded versions. The song "Restless Farewell", written by Bob Dylan and featured on The Times They Are a Changin' from 1964, uses the melody of the nineteenth century versions of "The Parting Glass" with Dylan's original lyrics. Dylan had learned the tune from the singing of the Clancys and Makem. In 1998, the traditional words were set to a new, different melody (reminiscent of Mo Ghile Mear, another Irish traditional song) by Irish composer Shaun Davey. In 2002, he orchestrated this version for orchestra, choir, pipes, fiddle, and percussion to commemorate the opening of the Helix Concert Hall, Dublin, Ireland. His version appears in the film Waking Ned Devine. At the request of Margaret Atwood, to end her guest edited edition of BBC Radio 4's Today programme with the song, a version by singer Karine Polwart and pianist Dave Milligan was commissioned.