Жауңжелғава тарихы және географиясы

Кіріспе

Жауңелгава – Латвияның Аизкраукле муниципалитетіндегі, Селония аймағындағы Даугава өзенінің сол жағалауында орналасқан қала. ("Жаңа Йелгава" деген мағынаны білдіреді). 2020 жылы халық саны 1762 адамды құрады. Ригадан оңтүстік-шығысқа қарай шамамен 80 км қашықтықта жатыр.

Тарих

Қазіргі Жауңелғава аумағында 15 ғасырға дейін адам қоныстанғанына ешқандай дәлел жоқ. Дегенмен, қазіргі қаладан жақын жерде Селониялық Серена төбешігі болған. 1450 жылдары қазіргі қаланың жанында Вецсерена сарайы салынды. 15 ғасырда қала аумағы Ригадан келген саудагерлердің тауарларын қайықтан вагонға тиеу орны ретінде пайдаланылды, себебі Даугава өзенінің тасылдарының кесірінен одан әрі жүзу қиын болды. Осының нәтижесінде шағын порты пайда болды. 1567 жылы Курляндия және Семигалия герцогы Готтард Кеттлер шағын порты Нойштадт (неміс тілінде «жаңа қала») деп атады. 1590 жылы келесі герцог Фридрих Кеттлер қалалық базарды құрып, Нойштадтқа қала құқығын берді. Сол кезде қалада шамамен 60 отбасы тұрды. 1621 жылы поляк-швед соғысы кезінде ауыл қирады. 1646 жылы Фридрих Кеттлердің әйелі Елизавета Магдалена Помераниялық оны күйеуінің құрметіне Фридрихштадт деп атап, қала ретінде қайта құрды. 1647 жылы Польша королі Владислав IV Фридрихштадтқа қала құқығын берді және қаланың гербін бекітті. 1652 жылы герцог Якоб Кеттлердің бұйрығымен қалада лютеран шіркеуі салынды. Екінші Солтүстік соғысынан кейін қала маңызды көлік торабы болғандықтан, 17 ғасырдың екінші жартысында қала қарқынды дамыды. 1710 жылы оба эпидемиясы басталды. 18 ғасырда бірнеше ірі өрт болды және төрт ірі су тасқыны көп зиян келтірді; ең ірісі 1778 жылы болды, онда шамамен 100 үй қирады. 1795 жылы Фридрихштадт Курляндия және Семигалия герцогтігінің құрамында Ресей империясына қосылды (Польшаның үшінші бөлінісінде) және Курляндия губернаторлығының бөлігі болды. 1812 жылы Наполеонның Ресейге басып кіру кезінде қала маңында бірнеше шағын шайқастар болды. 1831 және 1848 жылдары холера жұқпалы ауруы тарады. 19 ғасырдың бірінші жартысында қала саудагерлердің белсенділігінің арқасында гүлденді. Жергілікті тұрғындар қоймалар мен таверналарға ие болды және Якобштадтқа жүк тасымалдаумен айналысты. 1820 жылы қалада 24 таверна болды. 1861 жылы Рига-Даугавпилс теміржолы ашылғаннан кейін Даугава өзенінің су жолы, демек қала маңыздылығын жоғалтты. Алайда, 19 ғасырдың соңында қалада әлі де 10 банк және әртүрлі сақтандыру кеңселерi, 60 сауда кәсіпорны, 23 өнеркәсіптік кәсіпорын және аурухана болды. 1909 жылы Фридрихштадт, Рига және Елгава арасында телефон байланысы орнатылды. 1914 жылы қалада 7300 адам тұрды. 1919 жылдың 17 қазаны мен 15 қарашасы аралығында Латвия Тәуелсіздік соғысы кезінде қала маңында ауыр шайқастар болды, нәтижесінде қала көп зақымданып, латыш армиясы Батыс Ресей ерікті әскерінен азат етті. 1925 жылы қалада 1577 адам тұрды. Латвия Республикасы кезінде қала Жауңелғава (сөздік мағынасы: Жаңа Елгава) деп аталды. 1930 жылдары қаланы су тасқынынан қорғау үшін ұзын және биік бөгет салынды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Жауңелғава 1940 жылдан бастап кеңес оккупациясы астында болды, содан кейін 1941 жылдың 1 шілдесінен 1944 жылдың 18 қыркүйегіне дейін неміс оккупациясы астында болды. Ол Рейхскомиссариат Остландтың Латвия генерал-округінің құрамында басқарылды.

There is no evidence that territory of a modern Jaunjelgava had been inhabited before 15th century. However, a selonian Sērene hillfort existed from the modern town. A country estate Vecsērene manor was established around 1450 not far from modern town. During the 15th century the territory of the town was used as a place where merchants from Riga would transport their goods from boats to carriages because, due to the Daugava rapids, it was difficult to navigate further downstream. As a result, a small port emerged. In 1567 Duke of Courland and Semigallia Gotthard Kettler called the small port Neustadt (German for 'new town'). In 1590 the next Duke Friedrich Kettler founded the town market and granted village rights to Neustadt. At that time about 60 families lived in the town. The village was devastated in 1621, during the Polish Swedish war. It was re established as a town in 1646 when Friedrich Kettler's widow Elisabeth Magdalena of Pomerania renamed the town to Friedrichstadt in honour of her husband. In 1647 king of Poland Władysław IV granted town rights and approved the coat of arms of Friedrichstadt. In 1652 a Lutheran church was built in the town by order of duke Jacob Kettler. The town saw rapid development in the second half of the 17th century when after Second Northern War town was important transport hub. In 1710 the plague epidemic started. There were also several large fires during 18th century and a great deal of damage was inflicted by four major floods; the largest was in 1778 when around 100 houses were destroyed. In 1795 Friedrichstadt as a part of the Duchy of Courland and Semigallia was incorporated into the Russian Empire (in the Third Partition of Poland) and became part of the Courland Governorate. During Napaleon's 1812 invasion in Russia several small battles were fought around the town. In 1831 and 1848 cholera, raged. During the first half of the 19th century the town prospered thanks to merchant activities. Local inhabitants owned warehouses, taverns for rafters and were involved in transportation of goods by carriage to Jacobstadt. In 1820 there were 24 taverns in the town. After the opening of the Riga–Daugavpils Railway line in 1861, the Daugava River waterway, and thus the city, lost its importance. However in the late 19th century there were still around 10 banks and various insurance offices, 60 merchant enterprises, 23 industrial enterprises and a hospital in the town. In 1909 telephone connection was established between Friedrichstadt, Riga and Jelgava. In 1914 the city had 7,300 inhabitants. The town was heavily damaged when from 17 October to 15 November 1919 heavy fighting took place near the city during the Latvian War of Independence. At the conclusion of the battle the town was liberated from the West Russian Volunteer Army by the Latvian army. In 1925 the city had only 1577 inhabitants. During the Republic of Latvia the town was renamed Jaunjelgava (literary: New Jelgava). In the 1930s a long and tall dam was constructed to protect the town from floods. During World War II, Jaunjelgava was under Soviet occupation from 1940, and then under German occupation from 1 July 1941 until 18 September 1944. It was administered as a part of the Generalbezirk Lettland of Reichskommissariat Ostland.

Шеттел

Жауенжелгава – бір кезде Тұрақтандыру аймағында болған көптеген штетлдердің бірі еді. Оның еврей қауымы он жетінші ғасырдың соңына қарай құрылған. 1858 жылы қалада алғашқы еврей мектебі ашылды. 1897 жылы 5223 тұрғынының 3800-і еврейлерді құрады. 1935 жылы қала халқының 25% ғана еврейлер болды. Олардың бір бөлігі 1941 жылдың маусым айында депортацияланды, ал қалғандары 2 тамызда неміс әскерлері қаланың еврей қауымын жойған кезде Холокост құрбаны болды.

Жаунелгава муниципалитеті

2009 жылы қала, айналасындағы алты қауыммен бірігіп, жергілікті басқару ауданын құрды. (Сондай-ақ қараңыз: Латвияның әкімшілік бөліністері)