Кіріспе

Румын философы, логик, математик, профессор және журналист Нае Ионеску (тумасы Николае К. Ионеску; 16 маусым 1890 [ескі стиль бойынша 4 маусым 1890] – 15 наурыз 1940) – румын философы, логик, математик, профессор және журналист. Мансабының соңында ол Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі жылдары антисемитизм мен радикалды оңшыл саясатқа ұмтылысымен белгілі болды.

Өмір

Брайла қаласында туған Ионеску 1912 жылға дейін Бухарест университетінде әдебиет оқыды. Бітіргеннен кейін Бухаресттегі Матей Басараб орта мектебінде мұғалім болып тағайындалды. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, ол Геттинген университетінде оқуын жалғастыру үшін Германияға сапарлады. Румынияның Антанта жағында соғысқа қатысуы оның елге оралуына кедергі келтірді, бірақ 1919 жылы Мюнхен университетінен философия докторы ғылымын қорғады. Оның диссертациясы «Математиканың жаңа негізін салуға жасалған формальды логика» («Die Logistik als Versuch einer neuen Begründung der Mathematik») деп аталды. Румынияға оралғаннан кейін, қысқа ғана уақыт мұғалімдік қызметтен кейін, Ионеску Бухарест университетінің Логика және Таным теориясы кафедрасында Константин Радулеску Мотрудың ассистенты болып тағайындалды. Оның өмірлік еңбегі румын зиялыларының бір буынына зор әсер етті, алдымен салыстырмалы дінтану, философия және мистицизм саласындағы зерттеулері үшін, бірақ кейіннен ұлтшылдық және оңшыл көзқарастары үшін. Оның ықпалында болғандардың қатарында Константин Нойка, Мирча Элиаде, Эмиль Чиоран, Хайг Актериан, Джени Актериан, Михаил Себастьян, Мирча Вулканеску және Петре Цуцеа болды. Ионеску ұсынған экзистенциалистік және ішінара мистикалық ойлау мектебі Трейризм деп аталды. Трейризмнің идеологиясы бірнеше мәселеде «Темір гвардия» идеологиясымен қабаттасты, және оның көптеген жақтастары соңғысымен ашық байланыс жасағанда бұл байланыс одан да тікелей болды. Ионеску өзі Гвардиямен қарым-қатынаста сақтық танытты. Ол ұзақ жылдар бойы Гвардияның басты қарсыласы – король Кароль II-ні қолдаған, өте беделді «Кувантұл» газетінің редакторы болды. Алайда, Ионеску Карольдің жақын шеңберіне наразылық білдіргеннен кейін монархиядан алшақтады. Ионескудің антисемитизмі оның сенімділігін ауыстыруының шешуші факторы болды: еврей жазушысы Михаил Себастьянның күнделігі Ионескудің жеккөруінің күшею кезеңін, сондай-ақ оның көптеген ізбасарларын қоздырған себептерді көрсетеді.

Михаил Себастьян оқиғасы

Себастьян мен Ионеску әлі сөйлесіп тұрған кезде, соңғысы Себастьянның "De două mii de ani" ("Екі мың жыл бойы") кітабына алғы сөз жазуға келісіпті. Ионескудің кіріспесі Себастьянды қатты таңқалдырды, өйткені ол "Ионескуді жақсы көріп, оған сыйға сыймайтын", ал кіріспеде бірнеше тікелей антисемиттік мәлімдемелер болған. Мирча Элиаде өзінің өмірбаянында осы оқиғаны былай еске алады:

"Яһуда өйткені азапталуға тиіс", - деп жазған Не. Ол мұның себебін былай түсіндірді: яһудилер Иса Мәсіхті өз Мәсіхтері деп мойындаудан бас тартқан. Тарихтағы осы азап еврей халқының тағдырын көрсетеді, себебі олар христиан дінін қабылдамағандықтан құтқарыла алмады. Extra Ecclesiam nulla salus. Элиаде бұл оқиғаның Ионеску үшін маңызды өзгеріс болғанын айтады. 1920 жылдардың соңында ол сол кездегі студенті Элиадеге "журналистика мен саясаттан бас тартып, өзімді толығымен еврей тарихын зерттеуге арнағым келді" деген ойға келгенін айтқан.

Нае Ионескудің Банэасадағы вилласы

Нае Ионеску Банеаса ауылында (қазір Бухаресттің солтүстік бөлігіндегі Банеаса шағын ауданы) Ион Ионеску де ла Брэд даңғылы, 4-ші үй мекендеген сәнді вилланың иесі болды. Ол кезде бұл Бухаресттің ең әдемі үйлерінің бірі саналды. Үй ұжымдық естелікте қалуының басты себебі – оның шәкірттерінің жазбаларында (Мирча Вулканеску және басқалар) сипатталғандығы. Үйді сәулетші Джордж Матей Кантакузино, үй иесінің тікелей қадағалауымен салған. Вулканеску "Nae Ionescu așa cum l-am cunoscut" ("Мен білген Нае Ионеску") кітабында осы үйді егжей-тегжейлі сипаттауға көп беттер арнаған. Ол Ионескудің үлкен мақтанышы болған Эль Греконың "Сыбайластан түсу" картинасы сол жерде ілінгенін еске салады. Нае Ионеску осы үйде, 1940 жылдың 15 наурызында жүрек талмасынан қайтыс болды, ал оның жақыны Села Делавранча сол кезде қасында болған. Оның өлімінен кейін үй маршал Иоан Антонескудің ресми резиденциясы ретінде пайдаланылды (1940 жылдың 6 қыркүйегінде билікке келгеннен кейін). Коммунистік режим орнатылғаннан кейін вилла Агрономиялық ғылымдар университетіне берілді (өйткені "Ferma Regală Băneasa" (Банеаса патшалық шаруашылығы) жері ғимараттың төңірегінде орналасқан). Бүгінде ол "Stațiunea de Cercetare Dezvoltare pentru Pomicultură Băneasa" (statiuneabaneasa.ro) – Банеаса жеміс-жидек шаруашылығына арналған ғылыми-зерттеу орталығының кеңсесі болып табылады.