Кіріспе

Және кеме жүзіп кетеді – 1983 жылы Федерико Феллини режиссерлік етіп, сценарийін жазған итальяндық музыкалық комедиялық драмалық фильм. Онда қайтыс болған опера әншісінің достары оны еске алу үшін жиналып, саяхат кемесіндегі оқиғалар бейнеленеді. Бұл фильм 56-шы «Оскар» сыйлықтарында «Үздік шетелдік фильм» номинациясы бойынша Италиядан ұсынылған, бірақ номинацияға ілікпеді.

Сюжет

Фильм 1914 жылдың шілде айында, Неаполь портынан шығатын "Глория Н." круиздік кемесінің алдындағы көрініспен басталады. Алғашқы кадрлар сол дәуірде түсірілген фильмдей көрінеді, тек проектордың шуы ғана естіледі. Бірте-бірте сепия түсі жоғалып, толық түс пайда болады және кейіпкерлердің сөзін ести аламыз. Итальян журналист Орландо камераға тікелей сөйлеп, круиз опера әншісі Эдмеа Тетуаның күлін оның туған жері Эримо аралының жанында шашу үшін жасалған аза тұру сапары екенін түсіндіреді. Барлық уақыттағы ең ұлы әнші саналатын Тетуаның дауысы құдайға лайық. Бұл әуесқой, бірақ сүйкімді журналист "күлкілі газеттердің" алтын ғасырын еске түсіретін әртүрлі мультфильм кейіпкерлері (Кішкентай Немо, Әкені тәрбиелеу, The Katzenjammer Kids) туралы субъективті әңгімелер мен құпиялар айтады, бірақ Феллиниге тән ерекше бұрылыспен. Олардың ішінде опера әншілері, вокал мұғалімдері, оркестр дирижерлері, театр продюсерлері, актерлер, премьер-министрлер, графтар, ханшайымдар, ұлы герцогтар және қайтыс болған диваның әуесқойлары бар. Илдебранда есімді қызғанышпен, ашулы сопрано Эдмеа Тетуаның ұмытылмас дауысының құпиясын ашуға тырысады. Ұзын сақалды орыс басы кемедегі үлкен асханада тек дауысымен тауықты гипнозға түсіреді. Жас актер анасымен бірге теңізшілерді әуелеп алу үшін саяхаттайды. Англиялық аристократ сер Реджинальд Донгби, өзінің нимфоман әйелі леди Вайолетті тыңдаудан ләззат алады. Пруссиялық Харцок герцогы - жас, семіз жігіт, оның соқыр қарындасы (Танцтеатр артисі және хореограф Пина Бауш) премьер-министрмен бірге ағасын мұрадан айыруды жоспарлайды. Бассано графы диваның естелігіне арналған ғибадатханаға айналған каютасында уақытын өткізеді. Кемеден жағымсыз иіс шығады, көп ұзамай кеме экипажы елемеген махаббатқа толы носорогтың себебі екені белгілі болады. Аңды көтеріп, палубада жуып, таза су мен шөппен кемеге қайтарады. Саяхаттың үшінші күні жолаушылар кеменің палубасында Сараеводағы қастандықтан кейін Италияға қарай салмен қашып бара жатқан серб босқындарының тобын көреді. Капитан бұл босқындарды түнгі уақытта кемеге алған. Бірақ герцог пен оның адамдары сербтердің террорист екеніне сенімді және капитанға оларды кеменің бір бұрышына оқшаулауға бұйрық береді. Феллинидің Маркс ағайындыларының "Операдағы түн" фильміне жасаған жасырын сілтемесі, этникалық және көркем мәдениеттердің араласуында, аристократтар мен снобтар шаруалармен және серб халық фольклорымен (Леонетта Бентивоглионың хореографиясы бойынша) қуана сахнаны (кеме палубасын) бөліседі. Бірақ серб босқындарының қайтарылуын талап ететін Аустрия-Мажарстан флотының флагманы пайда болғанда той-думан аяқталады. Капитан Эдмеа Тетуаның күлін алдымен Эримоға шашу шартымен келіседі. Салтанатты рәсімнен кейін босқындарды австриялықтарға жеткізу үшін құтқару қайығына тиеді, бірақ жас серб флагманға бомба лақтырып, пандемия туғызады. Австриялықтар оқпен жауап береді. "Глория Н." кемесі суға батып, Альбертини дирижерлік таяғын ұстап тұр, аристократтар құтқару қайықтарына қарай жүреді, бас пианино еденге сырғып, айналарды қиратады, ал су батқан дәліздерде портфельдердің үстінен көбелектер тыныш ырғақтап ұшады. Кері кадрмен Феллини өзінің жүзу операсының сахна артындағы гигант гидравликалық домкраттарды (Оскар сыйлығының иегері, суретші Данте Ферретти жасаған) көрсетеді, олар кеменің теңіздегі қозғалысын жасады, пластикалық мұхиттың акрларын, апаттың түтіні үшін нафталинді жағатын техниктердің әскерін және, соңында, Орландо немесе Феллини болуы мүмкін жұмбақ тұлғаны, өзінің камерасымен өзінің түсірілімін түсіріп жатыр. Негізгі камера соңында Орландоның құтқару қайығында, ал бұқаның шөпті қуана жеп жатқан соңғы кадрына қарай жылжиды. "Білесіз бе, - дейді Орландо, - бұқаның сүті өте дәмді." Ол күліп, қайтадан ескірген ауқымды пластикалық мұхитқа кетеді.

Сыни жауап

40-шы Венеция кинофестивалінде конкурсқа қатыспай, фильм он бес минут бойы тұрғызып шапалаққа бөленді. Фильмнің Rotten Tomatoes сайтындағы мақұлдау рейтингі 82% құрайды, бұл 11 рецензия негізінде есептелген, орташа бағасы 6.8/10. Италияның «L'Espresso» апталық журналына жазған романист және киносыншы Альберто Моравия фильмді Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі Еуропа қоғамын интуитивті түрде сынға алған туынды деп бағалады. "Ең кереметі, - деді Моравия, - Белль Эпок дәуіріндегі еуропалық қоғамның барлық адамгершіліктен айырылып, жалған және толық формализмге толы болуы туралы сезім. Соның салдарынан қоғам үздіксіз, бірақ жеңілтек мелодрамаға құрылды. Тағы бір керемет сезім – сол кездегі әлемнің толық бірлігі, ол толығымен буржуазиялық немесе буржуазияға бейім болған. Бұл идея машина бөлмесінің темір балконына еңкейген таза опера әншілерінің өнерін тыңдау үшін көмір жағуды тоқтатқан, майлы жұмысшыларға қарағанда айқын көрінеді. Олардың керемет дауыстарын естіп, жұмыстан бас тартысты." Фильм 1984 жылы «Cahiers du Cinéma» журналының «Жылдың үздік 10 фильмі» тізімінде 7-орынға ие болды.