Қытайдың стратегиялық бомбалаушы ұшағы

Кіріспе

Қытайдың стратегиялық бомбалаушы ұшағы – Xi'an H-6, Қытай Халық Азаттық Армиясы Әуе күштерінің (PLAAF) екі қозғалтқышты реактивтік бомбалаушы ұшағы. H-6 – советтік "Туполев Ту-16" ұшағының лицензиялық түрі және Қытай Халық Республикасының басты бомбалаушы ұшағы болып табылады. "Ту-16" ұшақтарын Қытайға 1958 жылы жеткізу басталды, ал 1950-ші жылдардың аяғында кеңестік тараппен лицензиялық өндіріс туралы келісім жасалды. 2020 жылдың қараша айына дейін PLAAF-та 231 ұшақ болды және олардың құрамын жаңару жалғастырылды.

Тарих

1952 жылдың сәуір айында Кеңес Одағының қарулы күштеріне қосылған Туполев Ту-16, 1962 жылға дейін 1500-нен астам саудаланған кеңестік реактивтік бомбалаушылардың алғашқы тиімділерінің бірі болды. 1956 жылдың басында Кеңес Одағы Қытай Халық Республикасына Ту-16 ұшақтарын лицензия бойынша өндіруге келісім берді. 1957 жылдың қыркүйегінде қол қойылған келісімге сәйкес, Қытайға екі ұшақ, жартылай бұйымдалған (SKD) жиынтығы, толық бұйымдалған (CKD) жиынтығы, құрастыруға дайын бөлшектер жиынтығы және қытайлық өндірісті бастау үшін қажетті әртүрлі шикізаттар берілді. Бәрі 22-ші зауыттан, Қазан қаласынан жеткізілді. 1959 жылы кеңес мамандарының тобы Қытайда өндіріс басталғанда көмектесу үшін Қытайға жіберілді және 1960 жылдың күзіне дейін сонда болды. Қытайдың Ұшақ өнеркәсібі бюросы жаңа Ту-16 ұшақтарын өндіру үшін Харбин Ұшақ зауытын және Сианьдағы ұқсас зауытты таңдады, бұл үлкен қайта құру мен кеңейтуді қажет етті. Ұшақтар мен CKD жиынтығы 1959 жылдың мамыр айында Харбин Ұшақ зауытына жіберілді, ал өндіріс кеңестік CKD жиынтығын пайдалана отырып, жақын арада басталды. Алғашқы қытайдық Ту-16 ұшағы 67 күн ішінде құрастырылды (1959 жылдың 28 маусымынан 3 қыркүйегіне дейін). Екі аптадан кейін, 27 қыркүйекте алғашқы қытайлық Ту-16 сынақ ұшуын сәтті аяқтады және желтоқсанда ҚХАӘ-ға тапсырылды. 1961 жылы Ұшақ өнеркәсібі бюросы өндірісті Сианьда шоғырландыруға және Харбин зауытын H-6 өндірісіне арнауға шешім қабылдады. 1958 жылы Сиань зауытының жөндеу жұмыстары аяқталып, H-6 өндірісі басталды. Алғашқы толыққанды отандық H-6 бомбалаушысы 1968 жылдың 24 желтоқсанында Ли Юаньи және Сюй Вэньхун ұшқыштар басқаруымен алғашқы ұшуын жасады. Қазіргі уақытта ҚХАӘ бомбалаушылары ҚХА-ның әскери округтеріне және ядролық 106-шы және 23-ші әуе бригадаларына қарасты үш әдеттегі бомбалаушы дивизиясында орналасқан. 36-шы дивизия ұлттық резерв ретінде пайдаланылуы мүмкін. H-6 ұшақтары Анцин, Лухэ, Шаодун, Лейян, Линтон, Вугун және Нейсян әуе базаларында орналасқан. 2018 жылдың 25 мамырында JASDF Тайвань әуе күштерінің F-16 истребительдеріне қосылып, Баши жоғалауы мен Мияко бұғазы арқылы Тайвань аймағының айналасында айналып жүрген екі H-6K бомбалаушысын тоқтатып, суретке түсірді. JASDF жариялаған суретте 8-ші әуе дивизиясының 10192 нөмірі бар H-6K ұшағы көрсетілген. 2021 жылы HMS Queen Elizabeth ұшақ тасушы тобы қытай мемлекеттік баспасөздерінің ескертулеріне қарамастан Оңтүстік Қытай теңізіндегі халықаралық сулардан өтті. Бұл ескертулердің бірінде Қытайдың Орталық теледидары (CCTV) 24-ші әуе полкінің, 8-ші әуе дивизиясының H-6K ұшағының қанаттарының астындағы қатты тіреулерге төрт YJ-12 кемеге қарсы зымыранын орнатып жатқан жердегі техникалық қызметкерлерді көрсетті. 2022 жылы Қытайдың халықаралық авиация және аэроғарыш көрмесінде (Zhuhai Airshow) 8-ші әуе дивизиясының 24-ші әуе полкінің H-6K ұшағы (құйрық нөмірі 11097) кейбір батыс қорғаныс сарапшыларының пікірінше, CM-401 кемеге қарсы баллистикалық зымыраның (ASBM) әуеден ұшырылатын алғашқы нұсқасын тасымалдап бара жатқандығы байқалды. Бірнеше жыл бойы 10-шы әуе дивизиясының 28-ші әуе полкінің (AR) H-6K бомбалаушылары ҚХАӘ-нің басқа әскери ұшақтарымен (J-11, J-16, Y-8, Su-30, KJ-500 және әртүрлі БПЛА) Тайвань және кейде Жапон әуе қорғанысының сәйкестендіру аймақтарына (ADIZ) жарияланбаған шабуылдар жасады, түрлі қару-жарақтарды тасымалдады. Бұл шабуылдар халықаралық назар аударды, әсіресе Қытайдың 28-ші әуе полкінің бомбалаушылары мен Ресейдің Ту-95МС стратегиялық бомбалаушылары арасындағы жыл сайынғы бірлескен патрульдер кезінде, соның ішінде Квадтың кездесулерінде. ҚХАӘ-де H-6 ұшақ экипажы төрт адамнан тұрады: сол жақ пилот орындығында отырған командир (немесе оның орынбасары), оң жақта отырған екінші пилот, электрондық соғыс және байланыс офицері және навигатор-бомбардиер, сондай-ақ қару-жарақ басқарушысы. Электрондық соғыс және байланыс офицері мен навигатор-бомбардиер екі пилоттан тікелей артта отырады. Үлкен бомбалаушы құрамында пилоттар бірнеше бомбалаушы құрамын басқарумен "жетекші пилот" рөлін атқара алады. Егер пилот бір типтегі екі бірнеше бомбалаушы құрамын басқарса, оны "әуедегі командир" деп атайды. ҚХАӘ пилоттары қанатты адамды сипаттау үшін терминін қолданады.

Having entered service with the Soviet Union in April 1952, the Tupolev Tu 16 was one the Soviets' earliest effective jet bombers with over 1,500 produced through 1962. Early in 1956, the Soviet Union agreed to license production of the Tu 16 to the People's Republic of China. Signed in September 1957, the agreement granted China two production aircraft, a semi knocked down (SKD) kit, a complete knock down (CKD) kit, a set of blanks, and various raw materials to jumpstart Chinese manufacture, all from Plant No. 22 in Kazan. In 1959 a team of Soviet technicians were dispatched to China to assist in the start of Chinese production where they remained until fall 1960. The Chinese Bureau of Aircraft Industry selected the Harbin Aircraft Factory and a similar factory in Xi'an to produce the new Tu 16s, requiring major reconstruction and expansion. The aircraft and CKD were sent in May 1959 to Harbin Aircraft Factory and production began shortly after with the first Chinese built Tu 16 assembled in only 67 days (from 28 June to 3 September 1959, using Soviet provided CKD). Two weeks later, on 27 September the first Chinese Tu 16 completed its maiden flight and in December was transferred to the PLAAF. In 1961, the Bureau of Aircraft Industry opted to concentrate production at Xi'an and dedicate the Harbin factory to H 6 production. Having completed renovations of the Xi'an factory by 1958, production of the H 6 began in earnest with the first fully domestically produced H 6 bomber making its first flight on 24 December 1968, flown by Li Yuanyi and Xu Wenhong. At present, PLAAF bombers are found in three conventional bomber divisions assigned to the PLA's theater commands and the nuclear 106th and 23rd Air Brigades. and the 36th may be used as a national reserve. H 6s are garrisoned at Anqing, Luhe, Shaodong, Leiyang, Lintong, Wugong, and Neixiang Air Bases. Similarly, on 25 May 2018, the JASDF joined F 16 fighter jets of Taiwanese Air Force in intercepting and photographing two H 6K bombers looping around the Taiwan Island through the Bashi Channel and Miyako Strait. A photo released by the JASDF shows an H 6K of the 8th Air Division, tail number 10192. In 2021, the HMS Queen Elizabeth Carrier Strike Group, despite warnings by Chinese state press, sailed through international waters in the South China Sea. Part of these warnings included China Central Television (CCTV) airing a segment featuring ground crews affixing four YJ 12 anti ship cruise missiles to hardpoints under the wings of an H 6K of the 24th Air Regiment, 8th Air Division, tail number 11196. In 2022, at the annual China International Aviation & Aerospace Exhibition (colloquially known as the Zhuhai Airshow), an H 6K of the 8th Air Division's 24th Air Regiment (tail number 11097) was observed carrying what some western defense analysts suspect is the first air launched model of the CM 401 anti ship ballistic missile (ASBM). For years, H 6K bombers of the 10th Air Division's 28th Air Regiment (AR) have routinely joined other military aircraft of the PLAAF (including J 11s, J 16s, Y 8s, Su 30s, KJ 500s, and various UAVs) in unannounced incursions into the Taiwanese and sometimes Japanese Air Defense Identification Zones (ADIZ) carrying a variety of payload munitions. These incursions have gained international attention, especially in annual joint patrols between bombers of the Chinese 28th Air Regiment and Russian Tu 95MS strategic bombers including during meetings of the Quad. In the PLAAF, H 6 aircrews consist of four personnel: the pilot in command ( or ) who sits in the left pilot seat, the co pilot who sits to their right, an electronic warfare and communications officer , and a navigator bombardier who may also be referred to as a weapons control technician Both the electronic warfare and communications officer and the navigator/bombardier sit directly behind the two pilots. Within a larger bomber formation, pilots may serve the role of 'lead pilot' with command over a multiple bomber formation. When a pilot commands two multiple bomber formations of the same type, they are referred to as the 'airborne commander' PLAAF pilots use the term to describe a wingman.

Нұсқалар

1990 жылдары жаңа нұсқалар жасалды: H 6G жерден ұшырылатын қанатты зымырандарды басқару платформасы болса, H 6H екі жер шабуылына арналған қанатты зымыранды тасымалдай алатын. Қанатты зымырандар тұрғысынан, Қарулы Әуе Күштері (ҚӘК) бес мүмкіндікті қарастырды: отандық HN 1, HN 2, HN 3, DH 10/CJ 10 және ресейлік үлгідегі қанатты зымыранның бір түрі. CJ 10 H 6H ұшағында тасымалданатын негізгі зымыран ретінде таңдалды. Содан кейін H 6M қанатты зымыран тасымалдаушысы да пайда болды, ол жақсартылған қанатты зымырандар үшін төрт тіреуішпен және жер бедерін бақылап ұшу навигациялық жүйесімен жабдықталған. Бұл нұсқаларда ішкі қарулық бөлімдер болған жоқ, сондай-ақ бұрынғы қорғаныс мұнараларының көпшілігі немесе барлығы алынып тасталды.

H-6K

H-6K алғаш рет 2007 жылдың 5 қаңтарында ұшқызылды және 2009 жылдың қазан айында Қытай Халық Республикасының 60 жылдығы тойланатын күні қызметке түсті. Ол АҚШ пен Ресейден кейін стратегиялық бомбалаушыға ие үшінші ел болуы мүмкін деген мәлімдеме бар. Композиттік материалдарды пайдалана отырып, нығайтылған конструкциясы мен жаңартылған мұрын бөлігі (бұрынғы мұздақ навигаторлық станциясының орнына қуаттырақ радар орнатылған) H-6K-ны бұрынғы нұсқаларынан едәуір заманауи ұшақ етеді. CJ-10A қанат астындағы зымырандарды орналастыруға арналған алты бекіткіш ұя бар. Артқы 23 мм-лік зениттік пулеметтері мен пулеметшінің орны электрондық құралдармен алмастырылды. Бұл ұшақ қашықтықтан шабуыл жасауға және жаудан қашып шығуға арналған. Ол АҚШ-тың әскери-теңіз күштерінің ұшақ тасымалдаушы топтарына және Азиядағы маңызды нысаналарға шабуыл жасауға қабілетті. Бұл ұшақ ядролық соққы беруге дайын. Егер бұрынғы үлгілердің зымырандық қуаты шектеулі болса (H-6G екі YJ-12 кемеге қарсы зымыранды, ал H-6M екі KD-20/CJ-10K/CJ-20 құрлыққа шабуылдайтын зымыранды тасымалдай алатын), H-6K алты YJ-12 және 6-7 ALCM зымыранын тасымалдай алады. YJ-12 зымырандарымен толық жарақталған 18 H-6K-дан тұратын бір полк жау кемелерін 100-ден астам үдетілген зымыранмен толыққанды қамтамасыз ете алады. Ұшақта жаңа мұрындық радар куполында заманауи әуеден жерге зымырандарды бағыттауға арналған радар орнатылған, бірақ бомбалаушының немесе басқа қытай активтерінің бірінші аралдық тізбектен тыс жердегі нысаналарға қарсы сәтті шабуылдар үшін дәл нысана ақпаратын жинау қабілеті әлі белгісіз. Мұрын бөлігінің астына электрооптикалық нысана алу жүйесі орнатылған. WS-18 (немесе WS-18A) қозғалтқышы H-6K-ны жаңартуға арналған болуы мүмкін. WS-18 – көшірме немесе туынды.

2016 жылдың желтоқсанында отын құю құрылғысымен жабдықталған H-6K алғаш рет ұшқан болуы мүмкін. Қашықтықты арттырудан басқа, осы модификацияның мақсаты спутниктерді немесе баллистикалық зымырандарды ұшыру болуы мүмкін. Қорғаныс барлау агенттігінің басшысы Эшли Қытайдың екі жаңа әуеден ұшырылатын баллистикалық зымыранды (CH-AS-X-13) әзірлеп жатқанын растады, олардың бірі ядролық оқ-дәрі тасымалдауға қабілетті. 2019 жылдың қаңтар айында Norinco америкалық "Барлық бомбалардың анасы" аналогын сынақтан өткізгенін хабарлады. Бұл қару H-6K-мен тасымалданады және бомбалық бөліктің барлық көлемін алып, шамамен ұзындығы және салмағы 10 тоннаға жетеді. Қытай БАҚ-ы бұл қару нығайтылған ғимараттар мен баспаналарды жоюға, сондай-ақ ұшақтардың қону алаңын жасау үшін кедергілерді жоюға қолданылуы мүмкін екенін мәлімдеді. 2022 жылдың қазан айында қытай БАҚ-ы H-6K ұшағының LJ-1 беспілоттік әуе жүйесін тасымалдап, ұшқышсыз әуе шабуылын жүргізу мүмкіндіктерін көрсетті. LJ-1 бастапқыда модульдік жүкпен жаттығу мақсатындағы беспілоттық аппарат ретінде жобаланған, оны алдау құралына немесе электрондық соғыс платформасына айналдыруға болады.

Өндірістік нұсқалар

Xi'an H 6 – (Конвенционалды бомбалаушы) Түпнұсқа, конвенционалды бомбалаушы; Қытайда лицензия бойынша өндірілген Туполев Ту-16, алғаш рет 1959 жылы ұшты. Xi'an H 6H – (Круиздік зымыран тасығышы) Екі зымыранмен қаруланған құрлықтық шабуыл зымыран тасығышы, 1990 жылдары салынған. Ішкі бомбалық бөлімшесі және қорғаныс қарулары жоқ. Xi'an H 6M – (Круиздік зымыран тасығышы) Жер бедерін қадағалау жүйесімен және қару тасымалдау үшін төрт қанат астындағы бекіткіштермен жабдықталған. Ішкі бомбалық бөлімшесі және қорғаныс қарулары жоқ. Xi'an H 6N – (Ядролық бомбалаушы) Бомбалық бөлімшенің орнына әуеден ұшырылатын баллистикалық зымыранды орнату үшін фюзеляжы қайта жасалған, бұл CH AS X 13 – DF 21 кемеге қарсы баллистикалық зымыранының түрі болуы мүмкін. Сондай-ақ ол CJ 10K/KD 20 немесе KD 63 құрлықтық шабуыл зымырандарын тасымалдай алады. Бомбалаушы 2018 жылы қолданысқа енген болуы мүмкін. Сондай-ақ H 6U деп те аталады. Xi'an HY 6D – (Теңіз әуе құюшысы) PLANAF үшін бірінші әуедегі жанармай құю танкері, H 6D-ден түрлендірілген. HY 6U және HY 6D арасындағы ең басты айырмашылық – HY 6U металл мұрын конусына ие, ал HY 6D әлі де мөлдір шыны мұрынға ие. HY 6D-де PV 23 өртке қарсы басқару жүйесі сақталған, бұл ұшақты зымыран тасымалдау және ұшыру платформасы ретінде де пайдалануға мүмкіндік береді. Xi'an HY 6DU – (Теңіз әуе құюшысы) PLANAF үшін әуедегі жанармай құю танкері, модификацияланған HY 6D, сондай-ақ H 6DU деп те аталады. HY 6U-ға ұқсас, HY 6DU – PV 23 өртке қарсы басқару жүйесі ұшақтан алынған кезде арнайы әуедегі жанармай құю танкері.

Экспорттық нұсқалар

Xi'an B 6D – (теңіз шабуылдаушы бомбалаушы) H 6D-ның экспорттық нұсқасы.

Сынақ қондырғылары, прототиптер және ұсынылған нұсқалар

Xi'an H 6I – CAAC-те пайдаланудағы Hawker Siddeley Tridents ұшақтары үшін қосалқы қозғалтқыштар ретінде сатып алынған төрт Rolls Royce Spey Mk 512 турбовентиляторлы қозғалтқыштармен жабдықталған, өзгертілген нұсқа. Өзгертулерге ұзартылған фюзеляж және қанат тамырындағы кішірек ауа кіретін тесіктері бар кішірек қозғалтқыш науалары кірді, мұнда бастапқы екі турбореактивті қозғалтқыш екі Spey турбовентиляторлы қозғалтқышпен алмастырылды. Тағы екі Spey қозғалтқышы, әрбір қанаттың астында, шасси бөлімінің сыртында орнатылған тіреулерге бекітілді. Стандартты жүк көлемімен 8100 км-ге дейін ұшу қашықтығы артты, ал ядролық жүк көлемімен 5000 км-ден астам ұрыс радиусы болды. 1970 жылы әзірлеу жұмыстары басталды, алғашқы ұшу 1978 жылы өтті және келесі жылы мемлекеттік сертификат алынды. H 6 қозғалтқыштарды сынауға арналған стенд – Бір H 6, сериялық нөмірі # 086, қозғалтқыштарды сынау стендіне айналдырылды. Ол 20 жыл бойы қызмет етті, содан кейін Илюшин Ил-76 ұшағымен ауыстырылды. H 6 ұшыру құралы – 13 тонналық спутникті 10 000 м биіктікке ұшыруға арналған ұсынылған нұсқа. 2000 жылы әуеден ұшырылатын, толық қатты отынмен жұмыс істейтін SLV-нің алдын ала зерттеулері басталды, ол жер орбитасына 50 кг жүк жібере алады. SLV және H 6 ұшыру платформасының макеті 2006 жылғы Чжухай әуе шоуында көрсетілді.

Қазіргі операторлар

Халықтық азаттық армиясының әуе күштері (ҚАҚА) – 2020 жылдың қараша айына қарай 231-ден астам H-6 ұшағы қолданыста. H-6 ұшақтарын пайдаланатын бөлімшелердің ішінде негізінен 8-ші, 10-шы және 36-шы әуе дивизиялары бар. Халықтық азаттық армиясының теңіз әуе күштері (PLANAF) – H-6G және H-6J теңіздік түрлерін пайдаланады.