Кіріспе

Христиандық бойжеткен және шейіт қасиетті Евфемия (Εὐφημία; 'жақсы айтылған [туралы]'), Шығыс Православ шіркеуінде «Барлық мақтаулы» деп белгілі, 303 жылы Халкидонда өзінің діні үшін шейіт болған бойжеткен. Дәстүр бойынша, Евфемия Арес құдайына құрбандық шалудан бас тартқаны үшін шейіт болды. Ол тұтқындалып, түрлі азаптардан кейін Халкидон аренасында аюдың шағуынан алған жарақатынан көз жұмды. Оның қабірі қажырлы сапарлар орынына айналды. Ол 16 қыркүйекте еске алынады.

Тарихи негіздер

Евфемияның аты және қайтыс болған жылы 5 ғасырдағы «Martyrologium Hieronymianum» еңбегінде, христиан шейіттерінің ең ерте тізімінде жазылған. 303 жыл – Рим императоры Диоклетиан тұсындағы Ұлы қуғын-сүргіннің басталу жылы болды. 4-6 ғасырларға арналған литургиялық құжаттар жинағы «Fasti vindobonenses» оның 16 қазанда қайтыс болғанын көрсетеді. Бұдан басқа, Евфемия туралы нақты тарихи мәліметтер жоқ. Шамамен 381-384 жылдары Палестинаға қажылық жасаған және саяхаты туралы жазған Егерия, Евфемияның Халкидон қаласында шейіт болған жерін көрсеткенін айтады. Ол өмірінің бастауынан-ақ тазалыққа берілді. Халкидон әкімі Приск, қала тұрғындарының барлығы Арес құдайына құрбандық шалуға міндетті екенін жариялады. Евфемия басқа 49 христианмен бірге бір үйде жасырынып, әкімнің бұйрығына бағынбай, Құдайға құлшылық ететін болды. Олардың арасындағы ең жасы – Евфемия, серіктерінен бөлініп, оның рухын басып тастау үшін аса қатал азаптарға ұшыратылды, соның ішінде дөңгелекте азапталды. Ол аренаға шығарылды, онда оны өлтіру үшін арыстандар жіберілді, бірақ олар оның жараларын жалады. Ол аренада жабайы аюдың шаққан жараларынан қайтыс болды деп есептеледі. Кеңеске барлық жергілікті шіркеулерден 630 өкіл қатысты. Оттырыстар өте шиеленісті болды және келісімге келу мүмкін болмады. Константинополь Синаксарионында айтылғандай, екі тарап та өз нанымдарын жазып, оларды киелі Евфемияның қабіріне, оның кеудесіне қойды. Үш күннен кейін қабір ашылды, және православиелік мойындау қағазы киелі Евфемияның оң қолында, ал монофизиттердің қағазы оның аяғында жатыр екен.

Ескерткіштер

Диоклетианның қуғын-сүргіні аяқталғаннан кейін, христиандар Киелі Евфемияның қадірлі реліквияларын оған арналған шіркеу ішіне алтын саркофагқа орналастырды. Оның реліквиялары ғасырлар бойы қажылардың көптеген тобын тартты. Шамамен 620 жылы, 617 жылы Хосров I басқарған парсылар Халкидонды басып алғаннан кейін, Киелі Евфемияның реліквиялары Константинопольдегі жаңа шіркеуге көшірілді. Онда, иконоборшылардың қуғыны кезінде, оның реликвиялық ыдысы теңізге тасталды, бірақ православиелік партияға жататын Сергиос және Сергонос ағайындыларына тиесілі кеме оны қайтарып алды және жергілікті епископқа тапсырды, ол оларды құпия склепке жасырды. Кейін реліквиялар Лемнос аралына жеткізіліп, 796 жылы Константинопольге қайтарылды. Оның реліквияларының көп бөлігі бүгінгі күнге дейін Стамбулдағы Әулие Георгий патриархалдық шіркеуінде сақтаулы.

Құрмет

Қасиетті Евфемияның ең басты мерекесі, Шығыс және Батыс христиандары оның шейіт болғанын еске алу үшін 16 қыркүйекте тойланады. Бұған қоса, Шығыс православиелік христиандар 11 шілдеде Халкидон соборында болған оның ғажайатын еске алады. Әулие Евфемия – барлық Шығыс православиелік христиандардың арасында оның тазалығы мен шейіт болғаны үшін ғана емес, сонымен қатар православие дінін нығайтқаны үшін де кеңінен құрметтелетін қасиетті тұлға. Оның мерекелері ерекше салтанатты түрде аталып өтеді. Оның құрметіне көптеген жерлерде шіркеулер салынған.