Кіріспе

Антонио ди Пьетро Аверлино жобалаған көрегендік идеал қала – бұл Милан герцогы Франческо Сфорцаның құрметіне аталған көрегендік идеал қала. Оны Ренессанс дәуірінің сәулетшісі Антонио ди Пьетро Аверлино (1400 – 1469), сондай-ақ "Аверлино" немесе "Филарете" деп белгілі болған адам жасаған.

Орналасу

Сфорзинда ешқашан салынбаған, бірақ оның дизайнының белгілі бір аспектілері егжей-тегжейлі сипатталған. Қаланың негізгі жоспары – екі шаршыны бір-біріне қабаттастыру арқылы жасалған сегіз қырлы жұлдыз, барлық бұрыштар бірдей қашықтықта орналасқан. Бұл пішін тамаша дөңгелек орға жазылған. Бұл пішін иконографиялық және, мүмкін, Филареттің сиқыр мен астрологияға деген қызығушылығымен байланысты. Quattrocento немесе он бесінші ғасырғы геометрияның талисмандық күші және астрологияның маңыздылығы туралы ұғымдарға сәйкес, Филарет материалдар, құрылыс және бекіністер туралы нақты кеңестермен қатар, Сфорзиндадағы аспан үйлесімділігін қалай сақтауға болатыны туралы да ескертулер келтіреді. Жоспарлау тұрғысынан алғанда, жұлдыздың сыртқы ұштарында мұнаралар, ал ішкі бұрыштарында қақпалар орналасқан. Әр қақпадан радиалды даңғылдар басталып, олардың әрқайсысы белгілі бір тауарларға арналған базар алаңынан өтеді. Барлық даңғылдар ақырында орталықта орналасқан үлкен алаңда бірігеді. Қала үш алаңнан тұрады: біреуі – ханзада сарайы, екіншісі – кафедралық собор, үшіншісі – базар. Италиялық Ренессанс кезеңінде каналды қала идеясы кең таралғандықтан, Филареттің Сфорзиндасында әрбір екінші көшеде жүк тасымалы үшін канал болған. Канал жүйесі сонымен қатар өзенмен және сыртқы әлеммен байланысып, тауарларды импорттау және экспорттауға мүмкіндік берген. Қалада шіркеулер мен ұлдар мен қыздарға арналған жеке мектептер сияқты көптеген ғимараттар болған. Трактаттағы ғимараттардың мысалы – Филареттің "Керіс және Ұлыстық үйі", он қабатты құрылыс, төменгі қабатында жезөкшелер үйі, ал жоғары қабаттарында білім академиясы орналасқан. Филарет Керістер мен Ұлыстықты бейнелеуді зерттеуге көп еңбек сіңірген. Оның радиалды дизайны Санкт-Августинның Жердегі қаласынан шабыттанғанын көрсететін ұсыныстар бар, оның дөңгелек пішіні бөліктерге бөлінген, олардың әрқайсысының өзіндік Керісі мен Ұлыстығы болған.

Мотивация

Сфординзаның дизайны, мүмкін, орта ғасырлық қалалардың тығырықтап, дағдарысқа ұшырауына тікелей жауап болған. Олардың табиғи өсуі көбінесе қала құрылысын жоспарлауға байланысты болмағандықтан, оларды бақылау немесе жүріп өту қиынға соққан. Бір жағынан, Ренессанс дәуірінің гуманистік ойшылдары классикалық мәтіндерге қызығушылық танытып, қала құрылысында геометриялық пішіндерге көңіл бөлген, мысалы, Платонның Атлантида туралы сипаттамасындағыдай. Филареттің идеалды жоспары қоғамды зерделеуге арналған еді – кемел қаланың пішіні кемел қоғамның бейнесі болуы тиіс, бұл идея Ренессанс кезеңінде басым болған гуманистік көзқарасқа сай келеді. Ренессанс дәуіріндегі идеал қаланың құрылымы ханзаданың орталықтандырылған билігін көрсетеді, бұл идея Дантенің «Адамзат монархтың билігінде ең жақсы жағдайда болады» деген ойымен тығыз байланысты. Осылайша, Ренессанс дәуірінің идеал қала пішіні орталықтандырылған биліктің қажеттілігі мен тиранияның мүмкін болатын шындығы арасындағы шиеленісті бейнелейді деуге болады.