Кіріспе

Климаттық индекс

Экологиялық өнімділік индексі (ЭӨИ) – мемлекет саясатының экологиялық өнімділігін сандық түрде өлшеу және бағалау әдісі. Бұл индекс 2002 жылы алғаш рет жарияланған Экологиялық өнімділік индексінің пилоттық нұсқасы негізінде әзірленді және Біріккен Ұлттар Ұйымының Мыңжылдық даму мақсаттарында қойылған экологиялық міндеттерді толықтыру мақсатында жасалды. ЭӨИ-ге дейін 1999-2005 жылдары жарияланған Экологиялық тұрақтылық индексі (ЭТИ) болды. Екі индекс те Йель университетінің (Экологиялық құқық және саясат орталығы) және Колумбия университетінің (Халықаралық жер ғылымдары ақпараттық желісі орталығы) Дүниежүзілік экономикалық форуммен және Еуропалық комиссияның Бірлескен зерттеу орталығымен бірлесіп жасалды. ЭТИ басқа елдердің даму жолдарымен салыстырғанда экологиялық тұрақтылықты бағалау үшін әзірленді. ЭТИ-ны әзірлеуші топтардың бағытын өзгерткеніне байланысты, ЭӨИ нәтижеге бағытталған көрсеткіштерді пайдаланады, содан кейін саясаткерлер, экологиялық ғалымдар, жақтаушылар және жалпы халық үшін қолдануға оңай эталондық индекс ретінде қызмет етеді. Басқа да жетекші индекстер, мысалы, Жаһандық жасыл экономика индексі (ЖЖЭИ) ұлттық экономикалардың экологиялық, әлеуметтік және экономикалық динамикасының интегралдық өлшемін ұсынады. ЖЖЭИ индексінің экологиялық өлшемі үшін ЭӨИ деректерін пайдаланады, сонымен қатар тиімділік салаларының (мысалы, көлік, ғимараттар, энергия), инвестициялардың, жасыл инновациялардың және климаттық өзгерістердегі ұлттық лидерлік позициясының бағалауын жүргізеді. 2022 жылғы ЭӨИ 180 елді қамтиды. Алғашқы бес ел – Дания, Ұлыбритания, Финляндия, Мальта және Швеция. Үндістан 18,9 ұпаймен 180-ші орында тұр.

2018 жылғы айнымалылар

2018 жылғы айнымалылар негізінен 2016 жылғымен ұқсас, бірақ егжей-тегжейлері мен салмақтары өзгерді. Атап айтқанда, қоршаған орта денсаулығына енді 40%, ал экожүйелік сергектіліке 60% салмақ қойылады. МақсатТөлемдік санатыКөрсеткішҚоршаған орта денсаулығы (40%)Денсаулыққа әсері (33%)Қоршаған ортаға қатысты тәуекел (100%)Ауа сапасы (33%)Тұрмыстық ауа сапасы (30%)Ауа ластануыPM2.5-ке орташа әсер ету (30%)Ауа ластануыPM2.5 артық деңгейі (30%)Ауа ластануыNO2-ге орташа әсер ету (10%)Су және санитария (33%)Қауіпсіз санитария (50%)Су сапасы (50%)Экожүйелік сергектілік (60%)Су ресурстары (25%)Қалдық суларды тазарту (100%)Ауыл шаруашылығы (10%)Азотты пайдалану тиімділігі (75%)Азот балансы (25%)Ормандар (10%)Орман жамылғысының өзгеруі (100%)Балық шаруашылығы (5%)Балық қоры (100%)Биологиялық әртүрлілік және мекендеу ортасы (25%)Құрлықтағы қорғалатын аумақтар (Ұлттық биом салмағы) (20%)Құрлықтағы қорғалатын аумақтар (Жаһандық биом салмағы) (20%)Теңіздегі қорғалатын аумақтар (20%)Түрлерді қорғау (Ұлттық) (20%)Түрлерді қорғау (Жаһандық) (20%)Климат және энергия (25%)Көміртектік интенсивтіліктің үрдісі (75%)Энергия бірлігіне шығарылатын эмиссиялардың үрдісі (25%)

Сындар

EPI әдістемесі, ықтимал қиыстықтарға алып келуі мүмкін өлшемдерді кездейсоқ таңдауы және қоршаған ортаның тұрақтылығын көрсететін индикатор ретінде нашар жұмыс істегені үшін сынға ұшырады. Қосымша сын-ескертпелер EPI-нің нақты саясат ұсынымдарының болмауына және деректер жетіспейтін елдерге қатысты индекстің салмақтауын бағытталғандығына байланысты, бұл дамып келе жатқан елдердегі экологиялық прогреске көңіл бөлмеуге әкелді. Төменде мақаладан алынған үзінді келтірілген:

Иордания 2001–2006 жылдар аралығында бөлшек заттар эмиссиясының (БЗЭ) салдарынан өмір сүру ұзақтығы төмен болған түйінде болды, бірақ 2007–2010 жылдар аралығында ел БЗЭ шамасы төмен түйінге көшті – бұл жалпы қоршаған ортаның тұрақтылығының жақсаруын көрсетеді. Иорданияның саясаткерлері EPI рейтингісіне сүйенсек, 2006–2008 жылдар аралығындағы шешімдері қоршаған ортаның тұрақтылығының нашарлауына әкелгенін болжаған болуы мүмкін, бірақ шындығында EPI рейтингісіндегі салмақтау процесінің тұрақсыздығы себеп болуы ықтимал.