Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Польша генералы (1881–1962)
Polish general (1881–1962)
Виктор Томме (1881–1962) – польшалық әскери қолбасшы және Польша армиясының бригадир генералы. Ұлы соғыс пен Ресей азамат соғысының қатысушысы, ол 1939 жылы Польшаға жасалған шабуыл кезіндегі Пиотрков операциялық тобы мен Бзура шайқасын басқарғанымен танымал.
Wiktor Thommée (1881–1962) was a Polish military commander and a brigadier general of the Polish Army. A veteran of the Great War and the Russian Civil War, he is best known for his command over Piotrków Operational Group and the battle of the Bzura during the Invasion of Poland of 1939.
Ерте өмір
Виктор Томме 1881 жылдың 30 желтоқсанында Ресей империясының Свентианы қаласында (қазіргі Швенчионис, Литва) алыс француз тегі бар поляк отбасында дүниеге келген. Лида және Дюнебургтегі (қазіргі Даугавпилс, Латвия) сауда мектептерін бітіргеннен кейін, 1901 жылы Санкт-Петербургтегі офицерлік мектепке қабылданды. 1904 жылы бітіріп, екінші лейтенант шенін алды, содан кейін Воронежде орналасқан 124-ші жаяу әскер полкіне бекітілді. Ол сол бөліммен бірге 1904–1905 жылдардағы орыс-жапон соғысына қатысты. Екі рет жараланғаннан кейін бірнеше ай түрлі ауруханаларда емделді, одан соң сауығу үшін әскерден босатылып, Харьковтағы (қазіргі Харьков, Украина) Сауда институтына оқуға түсті. 1912 жылы ол қайтадан Ресей армиясына қабылданды және 1914 жылға дейін Санкт-Петербургтегі Бас штаб академиясында оқыды.
Wiktor Thommée was born 30 December 1881 in Sventiany, Russian Empire (modern Švenčionys, Lithuania), to a Polish family of distant French provenance. After graduating from trade schools in Lida and Dyneburg (modern Daugavpils, Latvia), in 1901 he joined an officers' school in St. Petersburg. In 1904 he graduated and received the grade of second lieutenant, after which he was attached to the Voronezh based 124th Infantry Regiment. With that unit he took part in the Russo Japanese War of 1904–1905. Twice wounded, he spent several months in various hospitals, after which he was dismissed from active service for recovery and joined the Trade Institute in Kharkov (modern Kharkiv, Ukraine). In 1912 he was again admitted to the Russian Army and until 1914 he studied at the Academy of the General Staff in St. Petersburg.
Бірінші дүниежүзілік соғыс
Ұлы соғыс басталғаннан кейін Томми 276-шы жаяу әскер полкіне қосылып, ротаның, содан кейін батальонның командирі ретінде көзге түсірді. 1916 жылы подполковник шеніне көтеріліп, Румыния майданындағы 48-ші корпустың штабында адъютант болды. 1917 жылғы Ресей революциясынан кейін ол әскерден кетіп, 1918 жылдың 25 қыркүйегінде Кубань аймағында Польша армиясына қосылды. Сол жерде 9 қарашада ол Люциан Желиговскийдің Польшаның 4-ші атқыштар дивизиясының де-факто штаб бастығы болды, бұл дивизия Франция, Ұлыбритания, АҚШ және Ресей империясымен одақтас Польшаның Көк әскерінің бір бөлігі еді. Дивизия Польшаға оралғаннан кейін және 10-шы жаяу әскер дивизиясына қайта құрылғаннан кейін, Томми 1919 жылдың тамызына дейін Польша-большевик соғысының бастапқы кезеңінде оның штаб бастығы қызметін атқарды. Сол жылдың 22 тамызында ол штабтың үшінші бөлімінің (Шабуылдық барлау "В") бастығы болып тағайындалды, ол Ресейдің еуропалық бөлігіндегі барлау желісін басқарды, Солтүстік-Батыс майданында, Мазовия майданында және кейін генерал Франчишек Латиник басқаратын Польшаның 1-ші армиясында жұмыс істеді. Барлау қызметіндегі білікті офицер Томми жоғары жақтағыларынан оны фронтқа ауыстыруды сұрады және 1920 жылдың 17 маусымында ол атақты 28-ші Каниов атқыштар полкінің командирі болды. Польша-большевик соғысының қалған бөлігінде ол 19-шы, содан кейін 20-шы жаяу әскер бригадаларына басшылық етті. Соғыстағы қызметі үшін 1922 жылы полковник шеніне көтерілді (1919 жылдың 1 маусымынан бастап). Рига бейбіт шартына қол қойылғаннан кейін Томми әскерде қалды және 1921 жылдың 10 тамызында ол Бжест әскери округінің командирі болды. 1922 жылдың 20 қазанында ол Гроднода орналасқан 3-ші әскери округ басқармасының (DOK III) бірінші офицері болды және Варшавадағы Жоғары әскери мектепте оқуын бастады. 1923 жылдың 1 шілдесінде ол бригада генералы шеніне көтерілді, ал 1924 жылдың 15 тамызында Быдгощ қаласында орналасқан 15-ші жаяу әскер дивизиясының командирі болды. Заманының ең перспективті штаб офицерлерінің бірі ретінде 1926 жылы Парижге жіберілді, онда ол беделді Ecole Superieure de Guerre-ді бітірді. Польшаға оралғаннан кейін ол әртүрлі лауазымдарда қызметін жалғастырды, оның ішінде Торуньдегі 8-ші әскери округ басқармасының (DOK VIII; 1934–1938) және содан кейін Лодзьдегі 4-ші әскери округ басқармасының (DOK IV) командирі болды.
After the outbreak of the Great War, Thommée joined the 276th Infantry Regiment and served with distinction as a commanding officer of a company and then battalion. In 1916 he was promoted to the rank of lieutenant colonel and became an adjutant at the staff of the 48th Corps in the area of the Romanian front. After the Russian Revolution of 1917, he quit the army and on 25 September 1918 he joined the Polish Army in the area of Kuban. There, on 9 November he became the de facto chief of staff of Lucjan Żeligowski's Polish 4th Rifle Division, formally a part of the Polish Blue Army allied to France, United Kingdom, U. S. and Imperial Russia. After the division returned to Poland and was reformed into the 10th Infantry Division, Thommée served as the chief of its staff during the opening stages of the Polish Bolshevik War until August 1919. On 22 August that year he became the head of the Third department of the staff (Offensive intelligence "B"), controlling the intelligence net in the European part of Russia, at the North Western Front, Masovian Front and then the Polish 1st Army under Gen. Franciszek Latinik. A skilled officer of intelligence service, Thommée asked his superiors to move him to front line service and on 17 June 1920 he was made the commanding officer of the famous 28th Kaniów Rifles Infantry Regiment. For the rest of the Polish Bolshevik War, he commanded the 19th Infantry and then 20th Infantry Brigades. For his service during the conflict, in 1922 he was promoted to the rank of colonel (with precedence of 1 June 1919). After the Peace of Riga had been signed, Thommée remained in the army and on 10 August 1921 he was made the commanding officer of the General Army Area Brześć. On 20 October 1922 he became the first officer of the Grodno based 3rd Military Area Command (DOK III) and at the same time he started his studies at the Higher War School in Warsaw. On 1 July 1923 he was promoted to the rank of brigadier general, and on 15 August 1924 he became the commanding officer of the 15th Infantry Division stationed in Bydgoszcz. One of the most promising staff officers of his times, in 1926 he was sent to Paris, where he graduated from the prestigious Ecole Superieure de Guerre. Upon his return to Poland, he continued his service at various posts, including the command over the Toruń based 8th Military Area Command (DOK VIII; 1934–1938) and then the Łódź based 4th Military Area Command (DOK IV).
Екінші дүниежүзілік соғыс
Польшаға басып кірудің бастапқы күнінде, 1939 жылдың 1 қыркүйегінде Томме Лодзь армиясы құрамындағы Польша армиясының корпустарының бірі – Пётркув операциялық тобының басқаруын өз мойнына алды. 6 қыркүйекте Томме операциялық тобы деп атауын өзгертті, бұл бөлім шекарадан шегіну кезінде Лодзь армиясының басқа бөлімдері сияқты ауыр шығынға ұшырамады. Генерал Юлиуш Рёммель армиясын Варшаваға жібергеннен кейін Виктор Томме Лодзь армиясының қайта құрылған күштерін басқарып, 8 қыркүйекте Кирусова Воля шайқасында жеңіске жетті, онда ол неміс 10-шы жаяу әскер дивизиясын жеңді. Шайқастан кейін, 13 қыркүйекте оның әскерлері Модлин бекінісіне көшті, онда Томме Модлин армиясының қолбасшылығын қабылдады. Қоршауда қалған оның әскерлері 29 қыркүйекке дейін аумақты қорғады. Жабдықтар, азық-түлік және судың жетіспеуіне байланысты генерал Томме барлық әскерлердің соғыс тұтқындары ретінде қарастырылуы және босатылуы шартымен капитуляцияға келісті. Немістер келісімді орындағанмен, 1939 жылдың 7 қарашасында Томме өзінің штабының көп бөлігімен бірге тұтқындалды және Германияға жіберілді. Екінші дүниежүзілік соғыстың қалған бөлігін ол неміс тұтқын лагерьлерінде өткізді. Бастапқыда Oflag IV B Кёнигштейн және Stalag I B Хоэнштейнде болды, кейін Oflag VIII E Йоханнисбруннға ауыстырылды. 1942 жылы Oflag VII A Мурнауға жіберілді, онда ол көптеген қашуға тырысты және ақырында Oflag VI B Дёссельге жіберілді. 1945 жылы босатылғаннан кейін ол Ұлыбританияға көшті, сәуір айында Батыстағы Польша қарулы күштеріне қосылды. Соғыс жылдарындағы көптеген әріптестерінен өзгеше, 1947 жылдың қаңтарында Виктор Томме коммунистік Польшаға оралды. Армияға ресми түрде қабылданды, зейнеткерлікке шығарылды және зейнетақысынан айырылды. Гдыняда кедейлікте өмір сүрді, кейде санитар болып жұмыс істеді. Болеслав Беруттың қайтысы мен 1956 жылғы саяси жағдайдың жақсаруынан кейін ғана Виктору Томме Варшавада зейнетақы мен пәтер берілді. 1962 жылдың 12 қыркүйегінде қайтыс болды және Варшавадағы Повонзки әскери бейіштегі Еңбегі сіңгендер аллеясында жерленді. 1964 жылдың 1 қаңтарында ол қайтыс болғаннан кейін дивизия генералы (генерал-лейтенант) шеніне көтерілді.
At the outbreak of the Invasion of Poland, on 1 September 1939, Thommée assumed the command over the Piotrków Operational Group, one of Polish Army Corps within the Łódź Army. Renamed to Thommée Operational Group on 6 September, the unit was the only part of the Łódź Army not to suffer tremendous losses during the retreat from the borders. After Gen. Juliusz Rómmel left his army for Warsaw, Wiktor Thommée managed to reorganise the withdrawing forces of the Łódź Army and fight the battle of Cyrusowa Wola on 8 September, in which he defeated the German 10th Infantry Division. After the battle, on 13 September his forces moved to the Modlin Fortress, where Thommée assumed the command of the Modlin Army. Besieged, the forces under his command defended the area until 29 September. Due to lack of supplies, food and water, Gen. Thommée negotiated the capitulation of his forces under the condition that all the soldiers were to be treated as prisoners of war and were to be set free. Although initially the Germans honoured the treaty, on 7 November 1939, Thommée was arrested along with a large part of his staff and was sent to Germany. He spent the remaining part of World War II in various German prisoner of war camps. Initially in Oflag IV B Koenigstein and Stalag I B Hohenstein, he was transferred to Oflag VIII E Johannisbrunn. In 1942 he was sent to Oflag VII A Murnau, from where he undertook numerous escape attempts and was finally sent to Oflag VI B Dössel. Liberated in 1945, he moved to the United Kingdom, where in April he joined the Polish Armed Forces in the West. Unlike most of his war time colleagues, in January 1947 he returned to communist Poland. Formally accepted into the army, he was retired and deprived of his pension. He lived in poverty in Gdynia, at times working as a janitor. It was not until the death of Bolesław Bierut and the political thaw of 1956 that Wiktor Thommée was granted with a pension and a flat in Warsaw. He died on 12 September 1962 and was buried in the Alley of the Meritorious in Warsaw's Powązki Military Cemetery. On 1 January 1964 he was posthumously promoted to the rank of division general (Lt. Gen.).