Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Бұрынғы қала Лисс, Ильриядағы Лисс қаласы
Former town
the city of Lissos in Illyria
Лисс немесе Лисс (Λίσσος) ежелгі Криттің оңтүстік жағалауындағы қала болды, анонимді Стадиасмус Марис Магни оны Сия мен Каламида арасында орналастырған. Пейтингер кестесі Кантан мен Лисс арасындағы қашықтықты 16 М. П. деп көрсетеді (онда Лисо деп жазылған). Бұл Элирустың портының бірі (екіншісі – Сия) болды. Қала классикалық кезеңде құрылып, кейінгі антикке дейін гүлденген. Оның аты жазулар арқылы анықталды. Қаланың ерте тарихы белгісіз. Біздің заманымызға дейінгі III ғасырға жататын жазулар мен монеталарға сүйенсек, қала Киринея патшасы Магаспен одақтасып, Орей лигасына қосылған. Орейлердің койноны Лисс, Сия, Поикилассос, Тарра, Ертакина және Элирус қалаларынан тұрды. Лисс қуатты сауда және балық аулау флотына ие болды. Бұл крит қаласы Иерокл заманында епископтық орын болған. Фламиниус Корнелийдің оны аралдың батыс бөлігіндегі басқа епископтықтармен бірге атауы, оның Ханиядан оңтүстікке қарай 70 шақырым жердегі Сугия ауылына жақын Агиос Кирикос аймағындағы нақты орналасқан жерімен толық сәйкес келеді. Бұл жағалаудың осы бөлігінде болған қалалардың ішінде Лисс ғана монета соққан, бұл оның орналасқан жерінен алынған мәліметтерге сәйкес келеді, ол сауда орталығы болған. Порт Псевдо-Скилакс Периплусында еске алынған, ал монеталардың бейнелері теңіздік тақырыптарда немесе Диктиннаға табынуды көрсетеді, бұл аралдың осы бөлігінде күтілген нәрсе. Бір монетаның бетінде Диоскурлердің бас киімдері мен жұлдыздары бейнеленген, ал артында – садақ пен жебе. Екінші монетада бас киімдер мен жұлдыздардың орнына дельфин, ал садақтың орнына әйел басы, мүмкін Артемида немесе Диктинна бейнеленген. Лисс пен Ертакина одақтас болды және олар ортақ валютамен сауда жасады. Олардың монеталарында бір жағында дельфин немесе ұшатын көгершін, ал екінші жағында L/I/S/I/O/N (Лисиандықтар) сөзі бар сегіз сәулелі жұлдыз бейнеленген.
Lissus or Lissos (Λίσσος) was a town on the south coast of ancient Crete, which the anonymous Stadiasmus Maris Magni places between Syia and Calamyde. The Peutinger Table gives 16 M. P. as the distance between Cantanum and Lissus (there recorded as Liso). It was one of the harbours (the other was Syia) of Elyrus. It was established in the Classical period and flourished until the Late Antiquity. Its name was made certain by inscriptions. The early history of the city is unknown. Based on inscriptions and coins of the 3rd century BCE, we know the city allied with King Magas of Cyrene, and joined the League of Oreians. The koinon of the Oreians consisted of the cities Lissus, Syia, Poikilassos, Tarrha, Yrtakina and Elyrus. Lissus had powerful trading and fishing fleets. This Cretan city was an episcopal see in the time of Hierocles. The order in which Flaminius Cornelius mentions it with the other bishoprics in the west part of the island agrees very well with its actual location in Agios Kirikos area, near the small village of Sougia, 70 km south of Chania. Of all the towns which existed on this part of the coast, Lissus alone seems to have struck coins, a fact which agrees very well with the evidence supplied by its situation, of its having been a place of some trading importance. The harbour is mentioned in the Periplus of Pseudo Scylax, and the types of the coins are either maritime, or indicative of the worship of Dictynna, as might have been expected on this part of the island. The obverse of one coin bears the impress of the caps and stars of the Dioscuri, and its reverse a quiver and arrow. On the second coin the caps and stars are replaced by a dolphin, and instead of the quiver a female head, probably that of Artemis or Dictynna. Lissus and Yrtakina were allies, and they had trading intercourse with common currency. Their coins had a dolphin or flying dove on the one side, and eight ray star with the word L/I/S/I/O/N (of the Lisians) on the other.
Жағдай және археология
Бұл жер теңізге қараған төбелердің шағын ойысын алып жатыр, театр сияқты. Панагия шіркеуінің жанында ежелгі ғибадатхананың іздері бар, олар гранит бағаналардан, ақ мәрмәр сынықтарынан, архитектуралық элементтер мен фронтондардан тұрады. Әрі қарай, тағы бір ғибадатхана мен театр болған сияқты. Жардың оңтүстік-батыс жағындағы алаңда, сайдан көрінетін қабірлер бар. Олардың саны шамамен елуге жуық. 1957–58 жылдары қала Н. Платон және археологтар тарапынан қазылып зерттелді. Олар театр, су құбыры, зират, ежелгі ванналар және Палеохристиандық базиликалардың қираған қалдықтарын тапты. Аймақта көптеген мүсіндер мен сыйлық заттар да табылды, олар қазір Ханьяның жаңа археологиялық мұражайында қойылған (2022 жылы қайта ашылды). 2023 жылы Лисос жерінде ежелгі театр немесе Одеон ашылды, бұл сол жылдың маңызды археологиялық жаңалығының бірі болды. Креттегі Гортистен басқа ешбір қалада осылай көптеген мүсіндер табылған жоқ. Бұл факт Лисс Асклепионның гүлденуі мен қуатын көрсетеді. Асклепион мен римдік некропольден басқа, екі грек православие шіркеуі де бар: Агиос Кирикста әдемі фрескалар бар, ал Панагия шағын шіркеуі ежелгі мәрмәр блоктарынан тұрғызылған. Кішкентай жағажай ұсақ тас жағажай. Қазір Лиссоста ешкім тұрмайды. Оған Сугиядан қайықпен немесе жаяу (Лиссос шатқалы арқылы 90 минуттық саяхат) арқылы жетуге болады.
This place occupies a small hollow of the hills facing the sea, like a theatre. Near the church of the Panaghia are what appear to be vestiges of an ancient temple, consisting of granite columns, and white marble fragments, architraves, and pediments. Further on, appears to have been another temple, and a theatre. The tombs with arched rooves, are on the southwest side of the plain on the cliffside overlooking the site. There are perhaps fifty of them. In 1957–58 the city was excavated by N. Platon and archaeologists. They discovered ruins of a theatre, aqueduct, a cemetery, ancient baths, and Palaeo Christian basilicas. In the area, they also found many statues and votive objects, which are now exhibited at the new Archaeological Museum of Chania (reopened in 2022). An ancient theatre, or Odeon, was uncovered at the site of Lissos in 2023, one of the great archaeological discoveries of that year. In no other city of Crete, apart from Gortys, were so many pieces of sculpture found. This fact testifies to the prosperity and the power of the Asclepieum of Lissus. Beside the Asclepieum and the Roman necropolis there are also two Greek Orthodox churches: Agios Kyrikos has some nice frescoes, and the chapel of Panagia is built with ancient marble blocks. The small beach is a coarse pebble beach. Nobody lives in Lissos nowadays. It is reachable from Sougia by boat or by foot (90 minute walk through the Lissos Gorge).