Кіріспе

1956 жылы жазылған Рекс Гордонның романы "No Man Friday" (АҚШ-та "First on Mars" деп те белгілі) – 1956 жылы жарық көрген британдық ғылыми фантастикалық роман. Романның бастапқы атауы Робинзон Крузоға сілтеме жасайды, ал оқиғаны Марстағы ғылыми фантастикалық робинзода деп сипаттауға болады. Бұл ұқсастық кітаптың бірінші басылымының мұқабасында нақты көрсетілген.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Британдық ракета, минималды шығынмен жасалған және ресми органдардан құпия сақталған, Марсқа миссиясымен Вумера ракета полигонынан ұшырылды. Сапар барысында, шлюзде болған апаттан экипаждың барлығы қаза тапты, бірақ романның баяндаушысы, инженер Гордон Холдер, ғарыш кеңістігінде жұмыс істеп қайтып келгенде ғарыш костюмінде болғандықтан аман қалды. Ракета Марсқа жетті, бірақ апатқа ұшырады. Сол жерде Холдер оттегі мен суды қалай өндіруді үйреніп, марстық түрлер мен қоректену туралы көп нәрсе білді. Ақырында, ол тірі қалу үшін планетаның алып тұрғындарымен ынтымақтаса бастайды. Он бес жыл өткен соң, американдық миссия Марсқа бірінші болып жеткендеріне сеніп, қонды. Холдер американдықтармен байланысады, содан кейін үстем марсиандықтарға қайта оралуға тырысады, бірақ оларға жетуіне бөгет қойылады. Ол американдықтармен бірге Жерге оралады.

Марстық жаратылыстар

Рекс Гордон өзінің кітабында Марсты әртүрлі тіршілік түрлерімен қоныстанған планета деп сипаттайды. Минералдар – Марс шатқаларында өсетін, жоғары энергиялы, гүл тәрізді минералдық құрылымдар. Оларды ылғал ыдыратады. Өсімдіктер – Марс бетінің барлық жерінде өсетін фотосинтез жасайтын организмдер. Олар гүлдеп, қатты қабықты жемістер тудырады. "Құмырсқалар" – өсімдік гүлдерін тозаңдандыратын, жәндіктерге ұқсас әлеуметтік организмдер. "Адамдар" – Марста адам тәрізді жандар басым түр емес. Бұл жануарлар өсімдік жемістерін жейді, топта өмір сүреді және шектеулі интеллектке ие. Басым жандар – Марстағы адам тәрізді жандарды жейтін, түнгі уақытта тіршілік ететін алып жандар. Олар бір-бірімен байланысу үшін денелеріндегі жарықты пайдаланады. Кітапта олардың кеңістік-уақытты бұрмалау қабілеті де бар екені айтылады.