Азаматтықтан айыру – адамның еркінен тыс азаматтығын жою. Көбінесе этникалық азшылықтар мен оппозицияға қолданылады. Халықаралық құқық бұзушылық болуы мүмкін.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Адамның азаматтығын жою
Revoking a person's citizenship
Денатурализация – адамның қалауына қарсы азаматтығын жою. Денатурализация көбінесе этникалық азшылықтар мен саяси қарсыластарға қолданылады. Денатурализация мемлекет қылмысты деп санайтын іс-әрекеттер үшін жаза ретінде тағайындалуы мүмкін, көбінесе натурализация процесіндегі алаяқтық сияқты қателіктер үшін. 2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылдардан бері терроризмде айыпталған адамдардың азаматтығын жою көбейді. Халықаралық шарттарда, соның ішінде Адам құқықтарының жалпы декларациясының 15-бабында мойындалған ұлттыққа құқыққа байланысты, денатурализация көбінесе адам құқықтарын бұзу болып есептеледі.
Denaturalization is the loss of citizenship against the will of the person concerned. Denaturalization is often applied to ethnic minorities and political dissidents. Denaturalization can be a penalty for actions considered criminal by the state, often only for errors in the naturalization process such as fraud. Since the 9/11 attacks, the denaturalization of people accused of terrorism has increased. Because of the right to nationality, recognized by multiple international treaties including Article 15 of the Universal Declaration of Human Rights, denaturalization is often considered a human rights violation.
Анықтама
Денатурализация – азаматтың қалауына қарсы мемлекет тарапынан азаматтығының жойылуы. Іс жүзінде, азаматтықты келісімсіз жою мен азаматтықтан бас тарту арасында айқын шекара болуы мүмкін емес. Кейбір дереккөздер денатурализацияны, яғни натурализацияның кері процесін, денационализациядан, яғни азаматтықтың күшін толығымен жоюдан ажыратады.
Denaturalization is the case in which citizenship or nationality is revoked by the state against the wishes of the citizen. In practice, there may not be a clear cut distinction between non consensual revocation and renunciation of citizenship. Some sources distinguish denaturalization, as the reversal of naturalization, from denationalization, as the revocation of citizenship more generally.
Тарих
Табиғаттан айыруды ежелгі жер аудару салтының жаңа түрі деп қарастыруға болады, ол түрмелердің құрылуынан және терра нуллиус саналатын аумақтардың азаюынан кейін сиреп қалды. Британдық жазалаушыларды тасымалдау салдарынан 19 ғасырдың ортасына дейін империяның басқа бөліктеріне 380 000-нан астам адам жер аударылды. Қазіргі заманғы табиғаттан айыру практикасы 19 ғасырдың соңында иммиграциялық бақылаумен бірге дамыды. Әл-ауқатты мемлекеттің өсуінен кейін көптеген елдер кедей қайтып келгендерді күтіп алудан құтылу үшін иммиграция мен табиғаттан айыруды прагматикалық себептермен заңдастырды. Германия империясы он жыл бойы шетелде болған барлық эмигранттарды азаматтығынан айырды. Өз елдеріне оралған натурализацияланған азаматтар да жаңа азаматтығынан айырылды, себебі олар сол елмен байланыстарын үзгені саналды. Бұл практика Канаданың азаматтық заңдарында 1974 жылға дейін сақталды. Франция заңдары 19 ғасырдың соңынан бастап табиғаттан айыруға рұқсат берді, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін оны сирек қолданды. Қазіргі мемлекеттік жүйе бойынша мемлекеттер өз азаматтарын қабылдауға міндетті және азаматтығы жоқ адамдарды шығарып тастауға құқылы. Батыс әлемінің көп бөлігінде 20 ғасырдың басында, соның ішінде АҚШ-та 1906 жылғы натурализация туралы заң, Францияның 1915 және 1927 жылғы заңдары, Ұлыбританияның 1914 және 1918 жылғы азаматтық және шетелдіктердің мәртебесі туралы заңдары қабылданды. Бірінші дүниежүзілік соғыс натурализацияланған азаматтардың адалдығын тексеруді күшейтті, нәтижесінде табиғаттан айыру көбейді; соғысқа қатысқан барлық елдер табиғаттан айыруды қолданды. Көп жағдайда саяси наразылық (әсіресе коммунистік көзқарастар) немесе жау мемлекетке деген күдікті симпатия табиғаттан айыруға себеп болды, бірақ іс жүзінде табиғаттан айыру көбінесе туған жеріне қарай бағытталды. Соғыс кезінде қабылданған төтенше шаралар ретіндегі табиғаттан айыру заңдары соғыстан кейін де күшінде қалды. Табиғаттан айырудың ең жоғары деңгейі 20 ғасырдың бірінші жартысында тіркелді. Әлеуметтанушы Дэвид Скотт Фицджеральд былай деді: «Екі дүниежүзілік соғыстың нәтижесінде ұлттық мемлекеттердің қайта құрылуымен бірге жүрген жаппай қуғын-сүргін мен халықты көшіруге расалық табиғаттан айыру сүйемдеді». 1921 жылы Совет Одағы Ресей империясының екі миллион бұрынғы азаматын, «ақ эмигранттарды» табиғаттан айырып, азаматтығы жоқ қалды. Батыс елдерінде табиғаттан айыру Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін дерлік тоқтатылды. Соғыстан кейін жапондық америкалықтар мен жапондық канадалықтарды жаппай табиғаттан айыруға жасалған әрекеттер сот шешімдерінің жағымсыз болуы мен қоғамдық пікірдің өзгеруіне байланысты сәтсіз аяқталды. Франция мен АҚШ-тағы сот шешімдері табиғаттан айырудың дискрециялық өкілеттіктерін шектеді. Табиғаттан айырудың азаюына себептердің бірі – адам құқықтары нормаларының күшеюі және азаматтығы жоқ болуға қарсы құқықтық қорғаудың артуы. 21 ғасырда табиғаттан айыру көрсеткіші жоғары болған Ұлыбритания 1973 және 2002 жылдар аралығында ешкімді табиғаттан айырмады. 2002 жылы ол заңдарды өзгертіп, Ішкі істер министріне тәуелсіз тексеруден өтпей-ақ адамдарды табиғаттан айыруға мүмкіндік берді. Заң өзгергеннен кейін табиғаттан айырудың саны күрт өсті. 11 қыркүйектегі шабуылдар терроризмге деген қорқынышты күшейтті; үкіметтер террористік қауіп-қатермен күресу үшін қажет деп саналған атқарушы биліктің шексіз қолданылуына кез келген заңдық кедергілерді азайтуға тырысты. Иммиграциялық заң ұлттық қауіпсіздікке қауіп төндіретін адамдарды шеттетудің тиімді құралы ретінде қарастырылды, бірақ оны тек азамат емес адамдарға қана қолдануға болады. Сондықтан табиғаттан айырудың енгізілуі немесе кеңейтілуі. Табиғаттан айыру заңдарын енгізген, кеңейткен, қайта жаңғыртқан немесе қарастырған елдерге Канада, Франция, Австрия, Германия, Норвегия, Нидерланды, Австралия, Египет және Перс шығанағы елдері кіреді.
Denaturalization can be considered a new form of the ancient custom of banishment, which decreased in use after the establishment of prisons and the reduction in territory considered terra nullius. The British practice of penal transportation led to 380,000 people being sent into exile in other parts of the empire through the mid nineteenth century. The modern practice of denaturalization developed in the late nineteenth century at the same time as immigration controls. Following the growth of the welfare state, emigration and denaturalization were legalized by many countries for pragmatic reasons in order to avoid having to support poor returnees. The German Empire denaturalized all emigrants who had been abroad for ten years to avoid the return of unsuccessful emigrants. Naturalized citizens who returned to their country of origin also faced loss of their new nationality as they were considered to have cut their ties with that country. In Canadian nationality law, this practice continued until 1974. French law allowed for denaturalization since the late nineteenth century but was rarely used before World War I. According to the modern state system, states have a duty to admit their own nationals and may expel non nationals. Throughout much of the Western world, denaturalization laws were passed in the early twentieth century, including the Naturalization Act of 1906 in the United States, French laws in 1915 and 1927, and the British Nationality and Status of Aliens Act in 1914 and 1918. World War I enhanced scrutiny of the loyalty of naturalized citizens, leading to an increase in denaturalization; nearly all belligerents used denaturalization. In many cases, political dissidence (especially Communist beliefs) or suspected sympathy with an enemy country was the reason for denaturalization, although in practice denaturalization primarily targeted people based on their birthplace. Denationalization laws adopted as an emergency measure during the war persisted afterwards. The height of denaturalization was in the first half of the twentieth century. Sociologist David Scott FitzGerald states, "Racialized denationalizations accompanied expulsions and population transfers on a massive scale following the remaking of nation states around the two world wars." Two million former citizens of the Russian Empire, the "white émigrés", were denaturalized and made stateless by the Soviet Union in 1921. In the Western world, denaturalization virtually disappeared after World War II. Attempts to denaturalize Japanese Americans and Japanese Canadians en masse in the aftermath of the war failed due to unfavorable court rulings and changes in public opinion. Court rulings in France and the United States limited the discretionary power of denaturalization. One argument advanced for the decrease in denaturalization is the increase in human rights norms and growing legal protection against statelessness. The United Kingdom, which has a high rate of denaturalization in the twenty first century, did not denaturalize anyone between 1973 and 2002. In 2002, it changed the laws so that the Home Secretary could denaturalize individuals without passing through an independent review process prior to the denaturalization taking effect. After the law was changed, there was a surge in the number of denaturalizations. The 9/11 attacks brought on a heightened fear of terrorism; governments tried to reduce any legal obstacles to the unlimited exercise of executive power deemed necessary to combat the terrorist threat. Immigration law was seen as a powerful tool to exclude those people deemed threats to national security, but it could only be wielded against non citizens. Hence, the introduction or expansion of denaturalization. The countries that introduced, expanded, revived, or considered denaturalization laws include Canada, France, Austria, Germany, Norway, Netherlands, Australia, Egypt, and the Gulf States.
Салдарлар
Азаматтықтан айыру міндетті түрде азаматтығын алып тастаған елде заңды түрде тұру құқығын жоғалтуға әкелмейді, бірақ көбінесе солай болады. Азаматтығынан айырылған адамдар көбінесе отбасылық, кәсіби және әлеуметтік өміріне, сондай-ақ денсаулығына елеулі әсер ететін, олармен байланысы аз елдерге қайта оралуға мәжбүр болады. Азаматтығынан айырылған азаматтарды депортациялау әрбір жағдайда ұзаққа соқатын сот процесін қажет етеді, ал депортацияланатын ел оларды азамат ретінде мойындамаса, қабылдаудан бас тартуы мүмкін. Азаматтығынан айыру шетелде жүрген адамның елге оралуына кедергі келтіреді. Егер бүкіл этникалық топтарға қатысты қолданылса, азаматтығынан айыру көбінесе адамдарды елден кетуге итермелеу мақсатында қолданылады. Бұрын азаматтығы жоқ адамдардың көпшілігі азаматтығынан айыру салдарынан азаматтығын жоғалтқан. Азаматтығынан айыру қылмыстық санкция, ұлттық қауіпсіздік шарасы, немесе басқа да нәрсе ме деген мәселе даулы. Көпшілік пікір азаматтығынан айыруды жаза ретінде қарастырса да, криминолог Милена Трипкович азаматтығынан айыруды "азаматтық талаптарды орындамайтын мүшелерден мемлекетті босатуға бағытталған ерекше санкция" деп санайды. Де-факто азаматтығынан айыру – ресми түрде бас тарту болмаған жағдайда азаматтықтың жоғалуы. Мысалы, кейбір елдер өз азаматтарының елге кіруіне тыйым салу үшін уақытша шектеулер енгізеді немесе осы мақсатта паспортты қайтарып алады. 2021 жылға қарай, Еуропаның әртүрлі елдерінің жүздеген азаматтары Таяу Шығыста қалды, себебі олардың үкіметтері ресми азаматтығынан айыру болмағандықтан оларды елге қайтарудан бас тартты. Басқа елдер Гуантанамода белгісіз мерзімге ұсталып отырған өз азаматтары үшін жауапкершіліктен жалтаруда. Африканың көптеген елдерінде және басқа да аймақтарда, соның ішінде Доминикан Республикасы мен Техас штатында, лауазымды тұлғалар азаматтыққа құқығы бар адамдарға қажетті құжаттарды әдейі бермейді, бұл азаматтығынан айырудың салдарына ұқсас болуы мүмкін. Ал кейбір балалар логистикалық себептермен туған кезде тіркелмейді.
Denaturalization does not necessarily result in an individual losing the right of legal residence in the country that revokes their citizenship, but it often does. Denaturalized people are often forced to return to countries with which they have few ties with far reaching consequences for their family, professional, and social life and well being. Deportation of denaturalized citizens may require lengthy legal proceedings depending on the case, and the country that they would be deported to may refuse to accept them, for example if it does not recognize them as a citizen. Denaturalization of a person who is abroad usually prevents them from returning to the country. When applied to entire ethnic groups, denaturalization is often used as part of an attempt to encourage people to leave the country. In the past, statelessness was mostly caused by denaturalization. It is disputed whether denaturalization is, in effect, a penal sanction, non penal national security measure, or something else. Although the majority view is to view denaturalization as punishment, criminologist Milena Tripkovic argues that denaturalization is "a sui generis sanction, which seeks to relieve the polity of those members who fail to satisfy fundamental citizenship requirements". De facto denaturalization is effective loss of citizenship in the absence of a formal withdrawal. An example is temporary exclusion orders that some countries issue in order to bar their own nationals from entry, or passport revocation that is used to the same effect. Hundreds of citizens of various European countries, as of 2021, are stranded in the Middle East because their government refuses to repatriate them in the absence of formal denaturalization. Alternately, some countries have effectively abdicated responsibility for their citizens held in indefinite detention in Guantanamo Bay. In many African countries and elsewhere, including the Dominican Republic and Texas, officials deliberately deny the required documentation to people entitled to citizenship, which can have similar consequences as denaturalization. Other children are not registered at birth for logistical reasons.
Табиғаттанудан айырудың мақсаттары
Азаматтықтан айыру көбінесе мынадай себептермен ақталады: азаматтық – үкіметтің кез келген уақытта жоюға құқылы болған артықшылық; "өз іс-әрекеттерімен адалдықсыздық танытқандар азаматтығынан айырылады; террористер азаматтыққа лайық емес; лайықсыз адамдар азаматтық алып жүргенде азаматтықтың құндылығы төмендейді, ал лайықсыз азаматтардан оны алып тастау құндылығын арттырады". Сондықтан азаматтықтан айыру қауіпсіздік шараларын күшейту туралы әңгімелермен және қауіпсіздікке қатердің елден сырттан келетініне сенумен бірге жүреді. Азаматтықтан айырылғандар, тіпті олар осы елде туып өскен болса да, шетелдік ретінде көрсетіледі. Либералды демократиялық мемлекеттерде азаматтықтан айыру, натурализацияның немесе тіпті азаматтардың жалпы санымен салыстырғанда, әрқашан сирек кездеседі.
Denaturalization is often justified on grounds such as: citizenship as a privilege that can be revoked at any time by the government; "those whose actions demonstrate disloyalty forfeit citizenship through those actions; terrorists do not deserve citizenship; citizenship is devalued when undeserving people hold citizenship, and its value is enhanced by stripping it from undeserving citizens". Denaturalization is therefore accompanied by discourse of securitization and the belief that threats to security come from outside of the nation. The targets of denaturalization are presented as foreign even when they were born and raised in the country that stripped their citizenship. In liberal democratic states, denaturalization has always been rare, when compared to the number of naturalizations or even more so the number of citizens.
Этникалық азшылықтар
[[Файл:Кутупалонг босқындар лагері (Джон Оуэнс VOA). Бангладештегі рохинджа босқындар лагері. Мьянманың рохинджаларды азаматтығынан айыруы және кейіннен оларды елден қууы олардың босқындарға айналуына себеп болды. Нәтижесінде АҚШ үкіметі американдық индейлердің азаматтығын «заңсыз алынған» деп дәлелдеп, азаматтығынан айырды. Бірнеше азаматтығынан айыру ісі қозғалды, соның ішінде Тиндтің адвокаты, калифорниялық Сахарам Ганеш Пандитке қарсы. Алайда Пандит өзінің американдық азаматтығына сенгенін және оны алып тастау арқылы оған әділетсіздік жасалатынын дәлелдеп, сотта жеңіске жетті. Федералды үкімет кейіннен басқа американдық индейлерге қатысты денатурализация істерін тоқтатты. «Азаматтықты алу және оны тану туралы заң» бастапқыда елден тыс тұратын бірнеше саяси диссиденттерді азаматтығынан айыруды көздеді. 1935 жылы барлық неміс еврейлері азаматтық құқығынан айырылды, ал эмигранттар жаппай азаматтығынан айырылды, көбінесе олардың мүлкін тәркілеуді жеңілдету үшін. Замандастарының көпшілігі нацистік Германияның азаматтығынан айыруды қолдануы халықаралық құқыққа қайшы келмейтінімен келісті. 1941 жылы нацистік геттоларға немесе концлагерьлерге жер аударылған барлық еврей эмигранттары мен неміс еврейлері де азаматтығынан айырылды. Германияның оккупациялаған Еуропасында бейтарап немесе Осі елдерінің азаматтығын сақтаған яһудилер депортация мен өлімнен қорғалды, ал азаматтығы жоқтар қауіпке ұшырады. Виши Франциясы «ұлттық бірлікті тазарту» үшін 15 000 адамды, оның ішінде 6 000 яһудиді азаматтығынан айырды; осы азаматтығынан айырылған яһудилердің 1 000-ы өлтірілді. Вишидегі денатурализация туралы заң соғыс аяқталғаннан кейін жойылды. Венгрия, Румыния, Француз Алжирі және Италиядағы яһудилер де азаматтығынан айырылды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін кемінде сегіз миллион неміс қуылды және азаматтығынан айырылды. 1948 жылы Израиль мемлекетінің құрылуы кезінде жүздеген мың палестиналықтардың азаматтығы алынып, босқындарға айналды. 1949 жылы Шри-Ланка Шри-Ланканың үнді тамилдерін азаматтығынан айырып, оларды Үндістанға депортациялауға тырысты. Апартеидтік Оңтүстік Африкада миллиондаған қара нәсілді оңтүстік африкалықтар Оңтүстік Африканың азаматтығынан айырылып, «бантустан» деп аталатын азаматтарға айналды. Грекия славяндық македониялықтарды және грек түрктерін елден көшіп кетуге шақырды және егер олар елден кетсе, олардың азаматтығын алып тастады. 1982 жылғы Мьянма азаматтығы туралы заңға сәйкес Мьянмадағы рохинджа этностық тобының азаматтығынан айырылуы оларды азаматтығы жоқ қалдырды және рохинджа геноцидінің құрамдас бөлігі ретінде қарастырылады. Бірнеше посткоммунистік елдер Шығыс блогының ыдырауы кезінде басым этностық топқа жатпайтын адамдарды денатурализациялады. Словенияда бұл адамдар «Өшірілгендер» деп танылады. Латвия мен Эстонияның этникалық орыстарды азаматтығынан айыруы тұрғындардың үштен бір бөлігін азаматтығынан айырды. XXI ғасырда нәсілдік негізде денатурализация қатты айыпталды. 2013 жылдан бастап, шамамен 200 000 доминикандық азаматтардың гаитилік тегі ретроактивті түрде азаматтығынан айырылды, бұл шара елдегі қара гаитиліктердің санын азайту ниетімен қозғады және халықаралық сынға ұшырады. 2019 жылы Ассам халқының 6 пайызын құрайтын 2 миллионға жуық адам Үндістанның Ұлттық азаматтар тізілімінен шығарылды. Үндістанның азаматтығына ие болуға құқылы көптеген адамдардың қажетті құжаттары жоқ, өйткені туылған кездегі тіркеудің толық еместігіне байланысты және Үндістан заңдары азаматтығын дәлелдеу үшін жеке тұлғаға міндеттейді. Олардың көпшілігі сауатсыз бенгал мұсылмандары, азаматтығынан айырылу қаупі бар. Азамат емес деп танылған адамдар мерзімсіз қамауға алу қаупіне тап болады.]]
[[File:Kutupalong Refugee Camp (John Owens VOA). jpg|thumb|upright=1|Refugee camp for Rohingya in Bangladesh. The denaturalization of the Rohingya by Myanmar and their later expulsion caused them to become refugees. As a result, the US government moved to strip naturalized Indian Americans of their citizenship, arguing that it had been "illegally procured." A number of denaturalization cases went forward, including against Thind's lawyer, a Californian named Sakharam Ganesh Pandit. However, Pandit successfully argued that he had reasonably relied upon his American citizenship and he would be unjustly harmed by its removal, winning his case in court. The federal government subsequently dropped its denaturalization cases against other Indian Americans. The Gesetz über den Widerruf von Einbürgerungen und die Aberkennung der deutschen Staatsangehörigkeit initially envisioned the denaturalization of a few political dissidents living outside the country. All German Jews lost their citizenship rights in 1935 and those who emigrated were denaturalized en masse, often to make it easier to confiscate their property. Most contemporaries agreed that Nazi Germany's use of denaturalization did not contravene international law. In 1941, all Jewish emigres and German Jews who were deported to Nazi ghettos or concentration camps were also denaturalized. In German occupied Europe, Jews who retained citizenship in a neutral or Axis country were often protected from deportation and death while those who were stateless were at increased risk. Vichy France denaturalized 15,000 people, including 6,000 Jews, in order to "purify the national community"; 1,000 of these denaturalized Jews were murdered. The Vichy denaturalization law was abrogated after the end of the war. Jews in Hungary, Romania, French Algeria, and Italy also were stripped of their citizenship. At least eight million Germans were expelled and denaturalized after World War II. During the foundation of the State of Israel in 1948, hundreds of thousands of Palestinians were effectively denaturalized and became refugees. In 1949, Sri Lanka denaturalized the Indian Tamils of Sri Lanka and tried to deport them to India. In apartheid South Africa, millions of black South Africans were stripped of their South African nationality and made citizens of the so called "Bantustans". Greece has encouraged Slavic Macedonians and Turks of Greece to emigrate and revoked their citizenship if they left the country. The denaturalization of the Rohingya, an ethnic group in Myanmar, according to the Burma Citizenship Act of 1982, left them stateless and is cited as a constitutive element of the Rohingya genocide. Several post Communist countries denaturalized people who did not belong to the dominant ethnic group during the collapse of the Eastern Bloc. In Slovenia, these people are known as "the Erased". Latvia and Estonia's denaturalization of ethnic Russians denied citizenship to as much as a third of the population. By the 21st century, denaturalization on racial grounds became severely stigmatized. Beginning in 2013, an estimated 200,000 Dominican citizens of Haitian descent have been retroactively denaturalized in a measure that drew international criticism because it was motivated by desire to reduce the number of black Haitians in the country. In 2019, nearly 2 million people, making up 6 percent of the population of Assam, were excluded from India's National Register of Citizens. Many people who should be entitled to Indian citizenship lack the necessary documents since birth registration is spotty and Indian law puts the burden of proof on the individual to prove their citizenship. Bengali Muslims, many of whom are illiterate, are at the most risk of being denaturalized. People deemed non citizens are at risk of indefinite detention.
Саяси диссиденттер
Әсіресе ХХ ғасырдың басында және ортасында АҚШ-та анархистер мен АҚШ Коммунистік партиясының мүшелері сияқты солшыл иммигранттарға қарсы азаматтығын жою жиі қолданылған. Бұл саясаттың мысалы – анархист Эмма Голдманның азаматтығынан айырылуы. Ол 1920 жылы 200-ден астам "шет ел азаматынан" тұратын топпен бірге Кеңес Одағына жол тартқан Финляндияға депортацияланды. Құқық тарихшысы Джулия Роуз Краут: «АҚШ-тағы идеологиялық депортация және азаматтығын жою шетелдіктерді олардың сенімдері, байланыстары және ой-пікірлері үшін қуғынға салу немесе қуғынмен қорқыту арқылы жазалайды» дейді. Бірінші түзетуде қорғалған мінез-құлыққа қарсы үкіметтің бұл әрекеті конституцияға қайшы деп сынға алынып, сотқа шағымдануға әкелді. Либералды демократиялардың азаматтығын жоюды пайдалануын авторитарлық мемлекеттер саяси репрессия құралы ретінде азаматтығын жоюды қолдануда мысалға келтіреді.
Especially in the early and mid twentieth century, the United States often used denaturalization against left wing immigrants, such as anarchists and members of the Communist Party USA. An example of this policy was the denaturalization of anarchist Emma Goldman. She was deported to Finland— bound for the Soviet Union—amongst a group of over 200 "aliens" in 1920. Legal historian Julia Rose Kraut states "ideological deportation and denaturalization punish foreigners in the United States for their beliefs, associations, and expressions through expulsion or the threat of expulsion". This government retaliation against conduct protected by the First Amendment has been criticized as unconstitutional and led to court challenges. The use of denaturalization by liberal democracies is cited by authoritarian states that employ denaturalization as a tool of political repression.
Террористер мен шетелдік жауынгерлер
Терроризмге немесе басқа мемлекет атынан қару алуда айыпталған адамдарға қарсы кейде азаматтықтан айыру қолданылады. Мысалға, испан азаматтық соғысына қатысқан кейбір халықаралық еріктілер мен Осама бен Ладен сияқты совет-афған соғысында шайқасқан кейбір араб мемлекеттерінің азаматтары. Осы негіздегі азаматтықтан айыру, Еуропадағы террористік шабуылдардың күшеюі және Ислам мемлекеті тобы үшін күресу үшін Таяу Шығысқа саяхаттайтын адамдардың көбеюі салдарынан ХХІ ғасырдың басында кеңейді. Азаматтықтан айыру мен елге қайта оралудан бас тартудың себептері ұлттық қауіпсіздік пен террористік ұйымға қосылудың адалдыққа қиянат екеніне сенуді қамтиды. Кейбір елдерде азаматтықтан айыру тек терроризмге қатысты қылмыс үшін сотталғаннан кейін ғана жүзеге асырылады; басқа заң жүйелерінде сотталғандық қажет емес және азаматтығынан айырылған адамдардың көпшілігі қылмыс жасағаны үшін сотталған жоқ. Академиялық зерттеулерде азаматтықтан айырудың терроризмге қарсы тиімді тактика болып табылатыны күмәнді. Сынаушылар бұл шараның қосымша шеттетуге және зардап шеккен адамның немесе олардың қоғамдастығының одан әрі радикалданғанына әкелуі мүмкін деп санайды. Терроризмді зерттеуші Дэвид Малеттің айтуынша, "Осама бен Ладен – шетелдік жауынгердің азаматтығынан айырудың абсурдтылығының жарқын мысалы, содан кейін қолыңызды жуып, бұл адам енді сіздің мәселеңіз емес деп ойлау". Азаматтықтан айырудың тағы бір салдары – үшінші елдермен қарым-қатынастың нашарлауы, олар оны терроризм қауіптерін экспорттаудың заңсыз әрекеті деп қарастырады. Иракта, күдікті Ислам мемлекетінің жауынгерлері (оның ішінде шетелдік жауынгерлер) көбінесе он минуттық сот отырысына түседі, нәтижесінде өлім жазасы тағайындалады. Түркия Еуропа елдері азаматтығынан айырылған шетелдік жауынгерлерді қабылдаудан бас тартты және азаматтығынан айырылған еуропалықтарды өз елдеріне депортациялады. 2019 жылы АҚШ-тың Ішкі қауіпсіздік департаменті Amazon Cloud платформасында жұмыс істейтін ATLAS бағдарламалық құралын пайдаланды. Ол 16,5 миллионнан астам натуралдасқан американдықтардың тізімін сканерледі және шамамен 124 000-ын USCIS қызметкерлерінің қолмен талдауы мен тексеруі үшін белгіледі. Сканерленген деректердің бір бөлігі Террористерді анықтау дерекқорынан және Ұлттық қылмыс туралы ақпарат орталығынан алынған. Алгоритм және оның критерийлері құпия сақталды. Бұл ақпаратты Ашық қоғам әділеті бастамасы және Мұсылман адвокаттары ұйымы (Ұлттық мұсылман адвокаттары қауымдастығының серіктес ұйымы) күш-жігері арқылы жария етті.
Denaturalization is sometimes used against people accused of terrorism or taking up arms on behalf of another state. Examples include some international volunteers in the Spanish Civil War and citizens of some Arab states, including Osama bin Laden, who fought in the Soviet–Afghan War. Denaturalization on this basis expanded during the early twenty first century due to increasing terrorist attacks in Europe and the phenomenon of people traveling to the Middle East to fight for the Islamic State group. Justifications for denaturalization and denial of return include national security and the belief that joining a terrorist group is an act of disloyalty that merits denaturalization. In some countries, denaturalization can take place only after a conviction for a terrorism related crime; in other jurisdictions, a conviction is not required and few individuals denaturalized have been convicted of a crime. In the scholarly literature, it is disputed that denaturalization is an effective counterterrorism tactic. Critics argue that it can lead to additional marginalization and further radicalization of the affected individual or their community. According to counterterrorism researcher David Malet, "Osama Bin Laden is Exhibit A of the folly of stripping a foreign fighter’s citizenship and then washing your hands and assuming the individual is no longer your problem." Another consequence of denaturalization is worsening relations with third countries who view it as an illegitimate attempt to export terrorism risks. In Iraq, suspected Islamic State militants (including foreign fighters) are often subjected to ten minute trials that often result in the death penalty. Turkey has rejected hosting foreign fighters denaturalized by European countries, and managed to deport denaturalized Europeans back to their countries of origin. In 2019, US Department of Homeland Security has employed the software ATLAS, which run on Amazon Cloud. It scanned more than 16.5 million of records of naturalized Americans and flagged approximately 124.000 of them for manual analysis and review by USCIS officers regarding denaturalization. Some of the scanned data came from Terrorist Screening Database and National Crime Information Center. The algorithm and the criteria for the algorithm were secret. This information was revealed through efforts of Open Society Justice Initiative and Muslim Advocates, a sister organization of National Association of Muslim Lawyers.
Арам жолмен азаматтандыру
Көптеген елдер азаматтық алуға үміткер азаматтық алу процесінде алаяқтық жасаған жағдайда, азаматтығынан айыруға рұқсат береді. Заң ғалымы Одри Маклиннің айтуынша, "Алаяқтық немесе қасақана бұрмалау үшін азаматтығынан айырудың мәні – алдаудың салдарларын жойып, шындық ашылғанда туындайтын жағдайды қалпына келтіру". Алаяқтық үшін азаматтығынан айыру – азаматтығынан айырудың ең даусыз түрі, тіпті ол адамды мемлекетсіз қалдырса да. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде соғыс қылмыстарын жасаған және азаматтық алуға берген өтініштерінде жалған мәлімдеме жасаған натуралдану арқылы азаматтық алған американдықтар мен канадалықтардың азаматтығынан айырылу жағдайлары кеңінен танымал болды, бірақ олар салыстырмалы түрде сирек кездесті.
Many countries allow denaturalization in cases where an applicant for citizenship committed fraud during the naturalization process. According to legal scholar Audrey Macklin, "The logic of citizenship revocation for fraud or misrepresentation is that it unwinds the effect of the misleading conduct and restores the situation that would have been obtained had the truth been disclosed." Denaturalization for fraud is the least controversial form of denaturalization, even when it results of statelessness. Cases of denaturalization of naturalized Americans and Canadians who had committed war crimes during World War II and lied on their applications for naturalization attracted widespread media attention, but were relatively rare.
Байланысты жоғалту
2014 жылдан бастап, Еуропалық Одақтың оннан астам елі азаматтар ұзақ мерзімге шетелде тұрса, азаматтығынан айыруды көздейді. Кейбір елдерде адам шетелдік әскери немесе мемлекеттік қызметке қатысса немесе басқа елде мемлекеттік лауазым атқарса, азаматтығы автоматты түрде жойылады. Тағы бір елдер өз азаматтарына екі немесе одан көп азаматтыққа ие болуға тыйым салады, сондықтан адам басқа елдің азаматтығын алса, ол автоматты түрде азаматтығынан айырылады. 1918 жылға дейін көптеген елдер шетелдіктерге үйленген әйелдердің азаматтығын жойды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі он жылдық ішінде он сегіз ел үйленген әйелдердің азаматтығын міндетті түрде жою ережесін тоқтатты. Дегенмен, кейбір елдер әлі де шетелдіктерге үйленген әйелдердің азаматтығын жоюды жалғастыруда, бұл азаматтығынан айырылуға алып келуі мүмкін. Сол сияқты, Канада 28 жасқа толғаннан кейін, канадалық ата-анасынан шетелде туғандарды азаматтығынан айырады. 28 жасқа толғанға дейін, Канададан тыс жерде туған адамдар азаматтығынан айырылудың алдын алу үшін азаматтығын қайта растай алады. Алайда, бұл ереже көпшілікке жақсы таныс емес, нәтижесінде көптеген "жоғалған канадалықтар", оның ішінде Канадада тұратын адамдар азаматтығынан айырылып жатыр. Бұл адамдар өз азаматтығын балаларына беруге құқылы емес, бұл нәресте туған сәттен бастап азаматтығынан айырылуына себеп болуы мүмкін.
as of 2014, more than a dozen European Union countries provide for denaturalization if a citizen resides abroad for an extended period. Some countries provide for the automatic loss of nationality if a person joins a foreign military or civil service or holds public office in a different country. Other countries forbid their nationals from holding multiple citizenship, so if a person acquires citizenship of a different country, they are automatically denaturalized. Until 1918, most countries denaturalized women who married foreigners. In the decade after World War I, eighteen countries ended the mandatory loss of citizenship for married women. Some countries continue to denaturalize women who marry foreigners, which can result in statelessness. Similarly, Canada denaturalizes those born abroad to Canadian parents after the age of 28. Before they turn 28, persons born outside of Canada can reaffirm their citizenship to prevent denaturalization. This provision is little known, however, leading to many "Lost Canadians," including persons residing in Canada, who lose their citizenship. These individuals also cannot pass on their citizenship to their children, which can result in statelessness at birth.
Басқа
2006 жылғы Иммиграция, баспана және ұлттық мәртебе туралы заңға сәйкес, егер "мемлекеттік хатшы мұндай мәртебеден айырудың қоғамдық мүддеге қызмет ететініне көз жеткізсе", Ішкі істер министрі британдық азаматтығынан айыра алады. Бұл ереженің кеңдігі көпшілік тарапынан кеңінен сынға ұшырады, және оның қолданылуы тек жеке тұлға ұлттық қауіпсіздікке қауіп төндіретін жағдайлармен ғана шектелмейді. Маклиннің сөзіне қарағанда, заң "мемлекеттің адамды қандай да бір қылмыс жасағаны үшін қудалауға нақты немесе дәлелді негіздері болмаған жағдайда, оның азаматтығын жоюға мүмкіндік береді".
According to the Immigration, Asylum and Nationality Act 2006, the Home Secretary can revoke British nationality if "the Secretary of State is satisfied that such deprivation is conducive to the public good". The broadness of this provision has been the subject of widespread public criticism, and its use is not restricted cases where the individual is argued to be a threat to national security. Macklin states that the law "enables revocation where the state lacks the substantive or evidentiary basis to prosecute the individual for committing any crime".
Адам құқықтары
Философ Хана Арендт өзінің "Тоталитаризмнің шығу тегі" (1951) атты кітабында ұлттылықты "құқыққа ие болу құқығымен" байланыстырды. 1955 жылы ол "Ешбір мемлекет, қаншалықты қатаң заң болса да, азаматтығынан айыру құқығына ие болмауы керек" деп мәлімдеді. Саяси ғалым Патрик Вейл мен заңгер Николас Хэндлер "азаматтыққа деген сенімнің қорғалуы соғыстан кейінгі Еуропаның либералды саяси жүйесінің негізгі тірегі болды" деп жазады. Көптеген халықаралық шарттарда танылған ұлттылық құқығына кедергі келтіретіндіктен, азаматтығынан айыру – маңызды адам құқығы мәселесі. Кейбіреулер азаматтығынан айырудың нәтижесінде азаматтығы жоқ адамның пайда болуы халықаралық құқыққа қайшы келеді деп санайды. Азаматтығы жоқ болуға әкеп соғатын азаматтығынан айыру 1961 жылғы Азаматтығын Жою туралы конвенцияға қайшы келеді, егер азаматтық алдау арқылы алынған болса немесе мемлекет ратификациялау кезінде қолданыстағы заңдарға сәйкес, басқа мемлекетке қызмет ету немесе одан сыйақы алу үшін азаматтығынан айыруды көздейтін немесе осы мемлекеттің маңызды мүдделеріне ауыр зиян келтіретін әрекеттерді ескермейтін декларация жасаған болса. Азаматтығы жоқ адамдардың пайда болуын болдырмау, көп жағдайда азаматтығынан айырудың бірнеше азаматтығы бар тұлдарға бағытталғандығына себеп болады. Бірақ, 2014 жылдан бері британдық заң, Ішкі істер министрі басқа елдің азаматтығын алуға болатынына сенетін жағдайда, тек британдық азаматтығын алған, бірақ басқа азаматтығы жоқ адамдарды азаматтығынан айыруға рұқсат береді. Маклин былай дейді: "Еске сала кетейік, Ішкі істер министрінің сенімі дұрыс болуы міндетті емес, тек негізді болуы жеткілікті". Кейбір елдер азаматтығынан айыруды тек табиғи жолмен азаматтық алғандарға ғана рұқсат етеді, ал туғаннан азамат болғандарды босатады. Азаматтығынан айыру шетелде жасалса да, қайта оралудың алдын алу мақсатында жасалғандықтан, үшінші елдің адамды азаматтығынан айырушы мемлекетке қайтару құқығына кедергі келтірмейді. Азаматтығынан айыру салдарынан бұзылуы мүмкін басқа да адам құқықтары: мәжбүрлеп қайтаруға қарсы болу және "ne bis in idem" принципі. Шетелде азаматтығынан айыру жеке қауіпсіздік құқығы және шешімге шағымдану құқығынан де-факто бас тарту сияқты қосымша мәселелерді тудырады. Бұл әдіс британ үкіметі үшін жауапкершілікті азайтуға және көп жағдайда адамды британдық аумақтан тұрақты түрде шығарып тастауға мүмкіндік беретіндіктен қолайлы. "Ұлттық қауіпсіздік мақсатында азаматтығынан айыру қағидалары" жалпы алғанда "Мемлекеттер ұлттық қауіпсіздікті қорғау үшін адамдарды азаматтығынан айыруға құқылы емес" деп мәлімдейді. Ерекшелік тек қана егер адам ұлттық қауіпсіздікке қатысты қылмыс жасағаны үшін сотталған және ол ауыр қауіп төндірген жағдайда, сондай-ақ басқа халықаралық құқық міндеттемелері сақталған жағдайда, соның ішінде азаматтығы жоқтықты тыйым салу, кемсітушілікке жол бермеу, әділ сот процесіне құқық және пропорционалдылық принципі сақталғанда ғана болуы мүмкін. Паулюссен ұлттық қауіпсіздік контекстінде "азаматтығынан айыру ең аз шектеулі шара ретінде қарастырыла алмайды және қажетті және пропорционалды болуы керек" деп санайды. Сол қылмысты жасаған, бірақ шетелдік елмен байланысы жоқ адамдар азаматтығынан айырылмайды, яғни іс жүзінде адамдар ұлттық тегіне байланысты азаматтығынан айыруға ұшырайды, бұл кемсітушілікке жол бермеу принципін бұзады және азаматтықтың иерархиясын құрады.
In her book The Origins of Totalitarianism (1951), philosopher Hannah Arendt linked nationality to the "right to have rights". In 1955, she argued that "No state, no matter how draconian its law, should have the right to deprive citizenship." Political scientist Patrick Weil and legal scholar Nicholas Handler write that "the right to be secure in one's citizenship has been a cornerstone of the postwar European liberal political order". Because it interferes with the right to nationality, recognized by multiple international treaties, denaturalization is a serious human rights issue. Some have argued that denaturalization resulting in statelessness is never compatible with international human rights law. Denaturalization resulting in statelessness is contrary to the 1961 Convention on the Reduction of Statelessness, unless the nationality was obtained through fraud or the state filed a declaration at the time of ratification noting existing laws prescribing denaturalization for rendering services for, or received emoluments from, another state, or conduct that seriously prejudices the vital interests of that state. The prohibition of statelessness leads to most denaturalization targeting holders of multiple citizenship. An exception is British law, which since 2014 allows denaturalization of naturalized British citizens who lack any other citizenship if the Home Secretary believes they could acquire citizenship of another country. Macklin states, "Notably, the Home Secretary's belief need not be correct, only reasonable." Some countries only allow the denaturalization of naturalized citizens, exempting those who are citizens from birth. Denaturalization while abroad, while intended to prevent return, does not affect the third country's right to return the person to the denationalizing state. Other human rights that can be violated as a result of denaturalization include non refoulement and ne bis in idem. Deprivation while a person is abroad raises additional issues with the right to personal security and de facto denial of the right to appeal the decision. This method is preferred by the British government because it minimizes accountability and in most cases is successful at permanently removing the person from British territory. The "Principles on Deprivation of Nationality as a National Security Measure" state that in general, "States shall not deprive persons of nationality for the purpose of safeguarding national security." An exception can only exist if the person is convicted of a crime related to national security and is a serious threat, and if other international law obligations are upheld, including the prohibition of statelessness, non discrimination, right to a fair trial, and proportionality. Paulussen argues that, in a national security context, "deprivation of nationality can never be seen as the least intrusive means available and be necessary and proportionate". Others who commit the same crime but have no ties to a foreign country cannot be denaturalized, which means that in practice people are targeted for denaturalization based on their national origin, violating the principle of non discrimination and creating a hierarchy of citizenship.