Кіріспе

Карлос Руис Зафонның 2001 жылғы романы «Желдің көлеңкесі» (lang es) – испан жазушысы Карлос Руис Зафонның 2001 жылғы романы және бүкіл әлемде кең таралған бестселлер. Кітап 2004 жылы Люсия Грейвс тарапынан ағылшыл тіліне аударылды және Еуропа құрлығында сәттілікке жеткеннен кейін Ұлыбританияда миллионнан астам данасы сатылды, апталар бойы испан бестселлерлері тізімінде көш бастады. АҚШ-та Penguin Books, ал Ұлыбританияда Weidenfeld & Nicolson және Orion Books баспаларында жарық көрді. Кітаптың бүкіл әлемде 15 миллион данасы сатылған деп есептеледі, бұл оны барлық уақыттағы ең көп сатылған кітаптардың біріне айналдырды. Руис Зафонның «Фарештә ойыны» романы «Желдің көлеңкесі» романына арналған шағын роман (преквел) болып табылады. Оның сериядағы үшінші кітабы «Жердегі тұтқын» – «Желдің көлеңкесі» романының жалғасы.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Роман - шын мәнінде, әңгіме ішіндегі әңгіме. Роман 1940 жылдары басталады, басты кейіпкер - Дэниел, оның әкесі Барселонада кітап дүкенінің иесі. Бір күні әкесі оны ұмытылған кітаптар қорымына алып барады. Бұл кітапханада сирек кездесетін және тыйым салынған кітаптар сақталады. Дэниел Джулиан Каракс жазған "Желдің көлеңкесі" атты бір шығармаға қызығады және оны өзімен бірге үйіне алып кетеді. Дэниел тез оқып, әңгімені қатты ұнатады. Көп ұзамай ол кітаптың құпия авторы Каракстың "Желдің көлеңкесі" және оның басқа да көптеген еңбектерімен бірге жоғалып кеткенін біледі. Содан кейін Дэниел автор мен оның кітаптарына не болғанын білуге кіріседі. Дэниелде "Желдің көлеңкесі" кітабының жалғыз данасы бар деген хабар тараған кезде, ол оны сатып алғысы келетін сирек кездесетін кітап сатушы және Каракс туралы сарапшы Густаво Барселодан сұрау алады. Дэниел оны сатудан бас тартады, бірақ көп ұзамай Барселоның соқыр немересі Клараға ғашық болады және оған "Желдің көлеңкесі" кітабын оқып беру үшін жиі барады. Алайда ол одан бірнеше жасқа үлкен және күйеуінің сезімдерін қайталамайды. Оның кітапқа ие болуы сондай-ақ қатты күйіп, мүсіндері бұзылған Лайн Кубер (кітаптағы шайтанның кейіпкерінің аты) есімді құпия бейтаныс адамның назарын аударады, ол да оған қол жеткізуге тырысады. Дэниел азаматтық соғыс кезінде үкіметке қарсы тыңшылыққа қатысқаны үшін Монжуик қамауында тұтқындалып, азап шеккен Фермин Ромеро де Торрес деген жалған атпен жүретін адаммен дос болады. Әкесінің кітап дүкенінде көмекші болып жұмысқа орналасқаннан кейін, ол Дэниелге Каракстың құпиясын зерттеуге көмектеседі. Бірақ олардың көптен бері өліп қалған немесе ұмытылған адамдардың көлеңкелі өткенін зерттеулері кісі өлтіруші инспектор Фумероның қараңғы күштерін ашады. Осылайша, ұмытылу тереңдігіне көмілген ұзақ әңгімені ашып, Даниэль мен Фермин махаббат оқиғасына тап болады, Хулиан мен Пенелопаның әдемі, бірақ қайғылы оқиғасы, екеуі де 1919 жылдан бері жоғалған сияқты, яғни шамамен отыз жыл бұрын. Шляпшы Антони Фортуни мен оның әйелі Софи Каракстың ұлы Джулиан мен өте бай Дон Рикардо Алдайя мен оның сұлу, нарциссикалық американдық әйелі Пенелопа Алдайяның жалғыз қызы бірден бір-біріне ғашық болды. Олар жасырын қарым-қатынас жасап, төрт жыл бойы тек қана жасырын көзқарастар мен әлсіз күлкілер арқылы өмір сүрді, содан кейін олар Парижге қашуға шешім қабылдады, олар кездескен кезден бастап бақытсыздықтың көлеңкелері оларға жақындап жатқанын білмеді. Екі ғашықтың тағдыры белгісіз, бірақ олардың қашып кетуі бір аптадан кейін ғана болады, оны Джулианның ең жақын досы Микель Молинер, сондай-ақ бай әкесінің ұлы, мұқият жоспарлайды. Ақырында, Микель Джулианды кез-келген бауырынан да артық жақсы көретіндігі және ақырында ол үшін өз өмірін құрбан еткендігі, қайырымдылық және досының әл-ауқаты үшін өзінің қалауларынан және жастығынан бас тартқаны белгілі болды. Пенелопаның есімі Джулианның жүрегінде жанды, бұл оны Барселонаға (1930-жылдардың ортасында) оралуға мәжбүр етеді; алайда ол Пенелопа туралы қатал шындықты кездестіреді, ол 1919 жылы жоғалғаннан бері оны білетіндерге естелік қана. Дэниел Нюрия Монфорттың (өлі Микель Молинердің әйелі) өзіне қалдырған жазбасынан Джулиан мен Пенелопаның шын мәнінде жартылай аға-іні және апа-қарындас екенін біледі; оның әкесі анасымен қарым-қатынас жасады, ал Джулиан оның нәтижесі болды. Ең нашар нәрсе - Джулиан кеткеннен кейін Пенелопаның ата-анасы оны түрмеге жапқан, өйткені олар онымен инцест жасағаны үшін ұялған және ол оның баласына жүкті болған. Пенелопаның Дәуіт Алдая есімді ұлы дүниеге келді, бірақ ол өлі болып дүниеге келді. Пенелопа ата-анасының көмек сұраған дауыстарын елемегендіктен, баласын босанған кезде қайтыс болды. Оның денесі баласымен бірге отбасылық склепаға орналастырылды. Ол Алдая сарайға оралғанда, баласымен бірге сүйіктісінің өлімі туралы хабардан ашуланып, ашуланады. Ол Пенелопасыз өмірінің әр сәтін жек көреді, кітаптарын одан да жек көреді. Ол барлық романдарын өртеп, өзін Лэйн Кубер деп атайды. Кітапты оқып болғаннан кейін Дэниел ұзақ уақыт бойы жақсы көрген және Каракс құпиясын ашуға көмектескен Беатрис "Беа" Агилармен 1956 жылы үйленеді. Көп ұзамай Беа ұл туады. Дэниел өзінің ұлын Джулиан Каракс құрметіне Джулиан Семпер деп атайды. 1966 жылы Дэниел ұлын "Желдің көлеңкесі" сақталған "Естен кеткен кітаптар" қорымына апарады.

Кейіпкерлер

Даниэль Семпере Мартин (кейін тетралогияда Даниэль Семпере Гисперт деп аталады) – Әңгіменің басты кейіпкері. Кітап дүкенінің иесінің ұлы. Ұмытылған кітаптар зиратына барып, Джулиан Каракстың «Желдің көлеңкесі» кітабын таңдап алғаннан кейін, Даниэль осы кітапты сақтау керектігін біледі, себебі бір құпия тұлға Каракстың барлық кітаптарын іздеп, содан кейін оларды өртеп жіберді. Кітапты оқығаннан кейін Даниэль оның авторына қатты қызығады. Бірақ ол оқиғаның өзі түсіне алмайтын тереңдікте екенін білмейді. Соңында ол Беатриске үйленеді және Джулиан Каракстың есімімен ұл табады. Томас Агилар – Даниэль Семперенің ең жақсы досы. Қатты және күшті, әпкесі Беаны қатты қорғайды, сонымен қатар өте ақылды өнертапқыш. Ылқымды және ұялшақ. Фермин Ромеро де Торрес – Даниэль Семперенің серігі, досы және кеңесшісі. Кейбір қиындықтардан және бірнеше жыл көшеде өткеннен кейін, оған Даниэль мен Даниэльдің әкесі көмектеседі, олар оған пәтер мен кітап дүкенінде тұрақты жұмыс береді. Ол соғыстан бұрын Генералитетте жұмыс істеген бұрынғы тыңшы екенін айтады. Беатрис Агилар – Даниэль Семперенің сүйіктісі және Томастың әпкесі. Беа әлі де мектепте оқиды. Даниэль мен Томастың достасуына себеп осы қыз болды, себебі екеуі мектеп оқушылары болған кезде, Даниэль Беа туралы әзіл айтып, Томасты онымен ұрысқа бастады. Қан кептірілгеннен кейін олар ең жақсы достарға айналды. Беаның әкесі мен ағасы оны қатты қорғайды, ал ол бірнеше жылдан бері франкистік мемлекеттің адал жақтаушысы, әскер офицеріне үйленуге бел байлаған. Соңында ол Даниэльге үйленеді және Джулиан Семперенің анасы болады. Дон Густаво Барсело – Даниэль мен оның әкесінің досы. Кітапты жақсы көретін және сатып алатын қарт кісі. Ол бастапқыда Даниэльден «Желдің көлеңкесі» кітабын сатып алуға ұсыныс жасайды, бірақ ол одан бас тартады. Клара Барсело – Бай Дон Густаво Барселоның немересі, өте әдемі, бірақ соқыр. Бірнеше жыл бойы жас Даниэль оның ағасының үйіне келіп, онымен бірге отырып, кітап оқиды. Ол одан он жас үлкен болғанымен, оған мектеп оқушысы ретінде ғашық болады, бірақ оны пианинодан сабақ беретін оқытушымен келіспеушілікке ұшыраған кезде ұмытуға тырысады. Джулиан Каракс – «Желдің көлеңкесі» кітабының авторы. Даниэль осы құпия адам туралы шындықты табуға тырысады: оның сапарларының себептері, балалық шағы туралы шындық және оның кітаптарының неге жойылғанының себебін анықтауға ұмтылады. Жулиан Пенелопаға бір көргеннен ғашық болады. Алайда олардың махаббаты басынан-ақ құлдырап кетеді, өйткені олар өздерін жартылай бауырлар екенін білмейді. Оның ата-анасы Пенелопамен жыныстық қатынаста болғанын байқағаннан кейін, ол Парижге қашады. Пенелопа мен олардың ұлы Дэвид қайтыс болғаннан кейін, ол бірнеше кітап жазады және ақырында із-түзсіз жоғалады. Франсиско Хавьер Фумеро – Басты антагонист. Джулиан Каракстың мектептегі досы, ол өсіп келе жемқор және кісі өлтіруші полиция инспекторы болады. Микель Молинер – Джулиан Каракстың мектептегі досы, көңілді және адал. Ол тіпті өз өмірін Джулиан үшін құрбан етеді. Әкесі Фернандо Рамос – Джулиан Каракстың мектептегі досы, кейіннен олардың бұрынғы мектебінде діни қызметкер болады. Ол Даниэльге Джулиан туралы шындықты іздеуге көмектеседі. Хорхе Алдайя – Джулиан Каракстың мектептегі досы, кейде көңіл-күйі нашар, өте бай. Ол Пенелопаның ағасы, сонымен қатар Джулианның әкесінен туған ағасы. 1936 жылы Парижде қайтыс болды. Пенелопа Алдайя – Дүниелік ештеңесіз, эфирлі сұлулық, ол жарық періштесі ретінде сипатталады. Ол Жүлианмен бір-біріне бір көргеннен ғашық болады. Тағдыр олардың өлімге қиылған махаббатын жоспарлағандай, олар жартылай бауыр және қарындас екені белгілі болады. Ол Джулианмен үй басқарушысы Хасинтаның бөлмесінде кездескеннен кейін, ата-анасы оны түрмеге қамап, оның Джулианның баласын күтіп отырғанын біледі. Ол өзінің және Джулианның ұлы Дәуітті туғаннан кейін қайтыс болады. Жасинда Коронадо – Пенелопа Алдайяның бұрынғы бағышталған тәрбиешісі, қазір зейнеткерлер үйінде тұрады. Ол Даниэльге ізденісінде көмектеседі. Нурия Монфорт – Джулианның кітаптары шығарылған баспаханада жұмыс істеген ақылды femme fatale. Ол сондай-ақ Джулианмен Парижде тұрып жатқан кезде қарым-қатынас жасады, және ол оған қатты ғашық болса да, ол оған жауап бермейді. Даниэль Джулиан туралы көбірек ақпарат алу үшін оған барады, бірақ кейін ол Джулианды қорғау үшін оған өтірік айтып жатқанын түсінеді. Ол сондай-ақ, Даниэль «Желдің көлеңкесін» тапқан Ұмытылған кітаптар зиратының кілттерін ұстаған мырза Монфорттың қызы екенін біледі. Ол Микель Молинерге, Джулианның балалық шағының досына үйленеді.

Сыни қабылдау

Роман әдеби сыншылардың басым көпшілігінен оң пікірлер алды. Стивен Кинг былай деп жазды: "Егер сіз нағыз готикалық роман 19 ғасырда қайтыс болды деп ойласаңыз, бұл сіздің пікіріңізді өзгертеді. "Көлеңке" – нағыз нәрсе." Entertainment Weekly кітапқа "А" бағасын беріп, оны "таңғажайып" деп сипаттады және "кітаптың кейбір тұстары (атаулы, азапты махаббат, қорқынышты кісі өлтірулер) сәл артық болуы мүмкін, бірақ Зафонның шеберлікпен құрылған, мұқият сюжеті мен тілді керемет меңгеруі" ерекше атап өтілді. Washington Post газетіндегі шолуда Майкл Дирда былай деп жазды: The Guardian газеті "Зафонның романы атмосфералық, тартымды және оқуға өте қолайлы, бірақ соңында алғашқы тарауларындағы сиқырға жете алмайды" деген пікір білдірді. San Francisco Chronicle газеті кітапқа жағымсыз баға беріп, "тұманды орта мен ылғалды стильдің біріккен әсері сізді батпаққа тапсырғандай сезім тудырады" деп жазды.