Кіріспе

Фасаненштрассе синагогасы – 1912 жылдың 26 тамызында ашылған Берлиндегі либералды еврей синагогасы. Ол Шарлоттенбургтың ең жақсы ауданында, Фасаненштрасседе, Курфюрстендаммнан 79–80 нөмірлерде, Берлин қалалық темір жолы мен Зоопарк станциясына жақын орналасқан.

Құрылыс

Шарлоттенбургтегі жылдам өсіп келе жатқан яһуди қауымы 1905 жылы ғимаратты сатып алды. Сәулеттік конкурс өткізілгеннен кейін, 1910 жылдан бастап синагог нео-роман стилінде (жақын орналасқан Кайзер Вильгельм ескерткіш шіркеуімен ұқсас), үш күмбез және ерекше византиялық элементтермен салынды. 1912 жылы аяқталған монументалды құрылысқа дейін 1720 адамға дейін сыйып, діни мектепті де қамтыды. Рыкштрасседегі ескі синагогтар сияқты, көбінесе аулаларда салынған, ал бұл ғибадатханасы әсем безендірілген фасадымен неміс империясындағы яһудилердің азаттығының айқын көрінісі болуы тиіс еді. Раввин Лео Бек оның жетекшілерінің бірі болды. Магнус Дэвидсон көп жылдар бойы оның бас канторы болды, ал Ричард Альтман (көзі нашар көрген) органшысы болды. Император Вильгельм II синагогқа Германия яһудилеріне арналған, Кадинендегі өзінің зауытында жасалған майолика плиткаларымен әшекейленген салтанатты неке залын сыйлады. Магнус Дэвидсонның қызы Илсе Стэнли өзінің "Естен кетпегендер" кітабында сипаттағандай, ғибадатхана ашылған кезде оған барды. Курт Тухольский осы оқиғада "патриоттық синагогты" қынжырлап сынады, билеуші топ оларды жек көріп, неміс яһудилерінің ерікті түрде ассимиляциялануын сынға алды.

Жабылу және Кристалл түн

1931 жылы ғибадат етушілерге SA жарымәскери әскерлері мен антисемиттердің ызаландырған жасөспірімдері шабуыл жасады. Синагога нацистік билік 1936 жылы жабуға мәжбүр еткенге дейін бар болғаны жиырма төрт жыл бойы қызмет етті. Ғимарат 1938 жылдың 9-10 қарашасындағы «Кристалл түні» қырқыны кезінде қиратылды. Мюнхендегі «Бир зал» төңкерісінің еске алу шарасында министр Жозеф Геббельс сол кездегі Берлиндегі ең ірі синагоганы қиратуға жеке бұйрық берді. SA әскерлері ғимаратқа еніп, интерьерді қиратты, діни заттарды үйіп, содан кейін жақын маңдағы жанармай құю стансасынан әкелген отынмен синагоганы өртеп жіберді. Өрт сөндірушілер өрттің көрші үйлерге таралуына жол бермеумен ғана айналысты. 1939 жылы мүлік Deutsche Reichspost иелігіне өтті. Ғимараттың қалдықтары 1943 жылы одақтастардың әуе шабуылы кезінде тағы да қирады.

Еврей қауым орталығы

Холокосттан кейін Берлинге оралған аздаған еврейлердің көпшілігі Шығыс Еуропадан келген иммигранттар еді. Төраға Хайнц Галински бұрынғы Фасаненштрассе синагогасының жері жаңа еврей қауым орталығы (Фасаненштрасседегі еврей қауым үйі) салу үшін таңдалуын қолдады. 1957 жылдың 10 қарашасында Батыс Берлиннің мэрі Вилли Брандт оның іргетасын салу рәсіміне қатысты. Ескі қираған ғимараттар бұзылып, бірақ негізгі портал сияқты сақталған бірнеше элементтер 1950 жылдардағы модерн стилінде салынған жаңа ғимараттың сәндемесі ретінде қалды. Gemeindehaus 1959 жылдың 27 қыркүйегінде ашылды. 1969 жылдың 9 қарашасында Кристалл түнін еске алу шаралары кезінде Батыс Берлиндегі Тупамаролар тобы қауым орталығына шабуыл жасауға тырысты; құпия үкімет агенті Питер Урбах берген бомба жарылмады. 2006 жылдан бері ғимаратта еврей ересектерге арналған білім беру орталығы мен әкімшілік бөлімдер орналасқан, себебі қауым орталығы Ораниенбургер көшесіндегі Жаңа синагогаға көшірілді.