Кіріспе

Мияқты жазушы (1817–1895)

Георгий Пулевский, кейде Гьорги, Гьоргия Пулевский немесе Дьордже Пулевский (немесе Ѓорѓија Пулевски, , ; 1817–1895) – мияқты жазушы және революционер. Пулевский 1817 жылы Осман империясының билігінде болған Галичник ауылында дүниеге келді және 1895 жылы Болгария княздығының София қаласында қайтыс болды. Тас қалаушы мамандығын алған ол, македон тілі мен мәдениетіне қатысты мәселелерде өзіндік білімімен жазушы болды. Ол бүгінде болгар тілінен ерекше македон ұлтының идеясын, сондай-ақ жеке македон тілінің идеясын алғаш рет жариялаған автор ретінде танымал. Пулевский македонизмнің ерте жақтастарының бірі болғанымен, Болгариядағы болгар әскери қызметіне байланысты болгар ретінде қарастырылады.

Ерте өмір

Пулевский Мияк тайпасының аймағында дүниеге келген. Жеті жасында ол әкесімен бірге Дунай княздіктеріне маусымдық жұмысшы (pečalbar) ретінде барды. Халық арасындағы әңгімелерге сәйкес, Пулевский жастық шағында Голо-Брдо аймағында хайдуктықпен айналысқан.

Әскери қызмет

1862 жылы Пулевский Болгария легионының құрамында Осман империясының Белградты қоршауына қарсы күресті. Ол сондай-ақ 1876 жылы серб-осман соғысына, ал 1877-1878 жылдардағы орыс-түрік соғысына қатысты, нәтижесінде Болгария азат болды. Соңғы соғыста ол болгар еріктілерінің бір бөлімінің воеводасы болды және Шипка өтеқасы шайқасына қатысты. Соғыстан кейін ол жаңадан азат болған Болгарияның астанасы Софияға көшіп барды. Ол сондай-ақ Осман Македониясын Болгариямен біріктіру мақсатындағы Кресна-Разлог көтерілісіне (1878-79) ерікті ретінде қатысты. 1882 жылы болгар парламентіне зейнетақы алу үшін берген өтінішінде осы біріктірудің сәтсіз аяқталғанына өкініш білдірді. 1883 жылы Пулевский болгар еріктісі ретіндегі қызметі үшін мемлекеттік зейнетақы алды. Пулевский Болгариядағы Лом қаласына жақын орналасқан Прогорелец ауылына қоныстанды, онда мемлекеттен тегін егістік жер алды. Содан кейін ол Кюстендилге көшіп кетті. 1893 жылы Софияда қайтыс болды.

Шығармалары

1875 жылы Белградта "Үш тіл сөздігі" (Речник од три языка) атты кітап жариялады. Бұл – "сұрақ-жауап" стилінде жазылған, үш бағаннан тұратын, македон, албан және түрік тілдеріндегі сөздер мен тіркестер жинағы. Пулевский шығыс Тарново диалектілеріне негізделген болгар тілінің стандартына қарағанда, жергілікті македон тілінде жазуды жөн көрді. Оның тілі – македон тілінің диалектіаралық нормасын жасауға жасалған әрекет болды, бірақ ол өзінің туған Галичник диалектісіне көбірек бейімделген. Одан кейін жарық көрған еңбектері – 1878 жылы жарияланған "Самовила Македонска" ("Македониялық пері") атты революциялық поэма және 1879 жылы Белградта жарық көрген екі томдық Македондық әндер жинағы. Бұл кітапта Пулевский жинаған халық әндерімен қатар, өзінің жазған бірнеше түпнұсқа өлеңдері де бар. 1880 жылы Пулевский "Slavjano naseljenski makedonska slognica rečovska" ("Славян македон халқының тілінің грамматикасы") атты еңбегін жариялады, ол бүгінде македон тілінің грамматикасын жасауға жасалған алғашқы тыраш ретінде танымал. Онда Пулевский өз тілін, оны "нашинский" ("біздің тіліміз") немесе "славяно-македонский" ("славян македондық") деп атап, серб және болгар тілдерімен жүйелі түрде салыстырды. Ол сондай-ақ мижактардың қоныстанған жерлері мен олардың көші-қоны туралы кеңінен жазды. 1892 жылы Пулевский 1700 беттен асатын "Slavjanomakedonska opšta istorija" ("Македон славяндарының жалпы тарихы") атты алғашқы қолжазбасын аяқтады. Оның соңғы еңбегі: "Jazitshnica, soderzsayushtaja starobolgarski ezik, uredena em izpravlena da se uchat bolgarski i makedonski sinove i kerki" ("Ескі болгар тілін қамтитын грамматика, болгар және македон ұл-қыздарына оқыту үшін реттелген және түзетілген") – македондық диалекттерді ескі болгар тілінің бір түрі деп қарастырды және екеуінің арасындағы айырмашылықтарды таза географиялық деп түсіндірді.

Түп ата-бабалары мен сәйкестендіру

Антропологиялық зерттеулерге сәйкес, оның тегі Влахтың тегі, Мияк аймағындағы басқа бірнеше тегтер сияқты, олар Влах суффиксін сақтайды – ul (Пулевчи, Гугулевчи, Тулевчи, Гуловчи, Чудоловчи, т.б.). Бұл олардың славяндық Влахтардың ата-бабалары болуы мүмкін деген мүмкіндік тудырады. Пулевскийдің ата-бабалары 15-ші ғасырдың соңында Велипожье маңындағы шағын теңіз жағалауындағы Пулай ауылынан Галичникке қоныстанған болуы мүмкін, содан кейін Pulevski тегі пайда болған. Этникалық македондық үғымы Георгий Пулевскийдің еңбектерінен туындады, ол қазіргі македон тілі мен ұлтының бар екенін анықтады. Пулевский македониялықтардың халықтық тарихын жинақтап, македониялықтардың ежелгі македониялықтардың ұрпақтары екенін тұжырымдады. Бұл пікір ежелгі македон тілінде славян элементтері болды деген қағидатқа негізделген, осылайша ежелгі македониялықтар славяндық болған және қазіргі македониялықтар олардың ұрпақтары. Ол миджактарды македониялықтардың бір тобы деп есептеді. Кейде өзін "серб патриоты" деп атаған, сонымен қатар өзінің этникалық тегін "Галичник ауылынан шыққан болгар" деп қараған, осылайша өмірі бойында өзін-өзі анықтауын бірнеше рет өзгертті.