Акакус таулары: Сахараның ежелгі өнері мен қауіптерi
Acacus Mountains
Ливияның Акакус таулары: Сахара шөліндегі ежелгі тас суреттері, тарих және климат өзгеруіне бейімделу туралы ақпарат. Саяхат пен тарихқа қызығушылар үшін!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Акакус таулары немесе Тадрарт Акакус (تدرارت أكاكوس / ALA LC: Tadrārt Akākūs) Сахараның бір бөлігі, Ливияның батысындағы Гат округінің шөліндегі таулы аймақ құрайды. Олар Ливияның Гат қаласының шығысында орналасқан және Алжирмен шекарадан солтүстікке қарай созылып жатыр. Аймақ ерекше түрде бай тарихи алдындағы тас өнер туындыларымен көзге түседі.
The Acacus Mountains or Tadrart Akakus (تدرارت أكاكوس / ALA LC: Tadrārt Akākūs) form a mountain range in the desert of the Ghat District in western Libya, part of the Sahara. They are situated east of the city of Ghat, Libya, and stretch north from the border with Algeria, about The area has a particularly rich array of prehistoric rock art.
Этимология
Тадрат – бербер тілдеріндегі "тау" сөзінің әйелдік түрі (еркекше: адрар).
Tadrart is the feminine form of "mountain" in the Berber languages (masculine: adrar).
Археология
Акакус тауларын Африканың ылғалды кезеңіндегі климаттың ауытқуына қарамастан, Холоцен дәуірінде аңшы-жинақшылар үздіксіз мекендеген. Бұл орындар климат өзгерісіне бейімделген адамдардың тағам өңдеу және жылжу жолдарын түсінуде маңызды рөл атқарды. Африка неолитінің бір бөлігі ретінде жануарларды қолдану шамамен 7000 жыл бұрын осы аймаққа енгізілді, ал мал өсіру және азық іздеу – бұл аймақтағы адамдардың негізгі күнкөріс жолдары болды, емес, егіншілік. Осы аймақтағы орындар үш негізгі кезеңге бөлінді: ерте Акакус, кеш Акакус және пасторальдық неолит. Ерте Акакус шамамен 9810 – 8880 жылдар аралығындағы ылғалды кезең еді, ол аңғарларда және жазық көлдер бойында өмір сүрген шағын, жылдам қозғалатын топтармен сипатталады. Кеш Акакус (шамамен 8870 – 7400 жылдар) – құрғақ кезең, ол аңғарларда тұратын үлкен топтармен сипатталады. Бұл халықтар жабайы дәнді өңдеу және сақтауды күшейте түсті, ұнтақтағыштар мен керамиканы кеңінен пайдаланды. Пасторальдық неолит – ылғалды ортада жылдамдықтың артуымен және жануарларды қолданумен сипатталады. Бұл халықтар ұнтақтағыштарды аз қолданды.
The Acacus Mountains were occupied by hunter gatherers continuously in the Holocene despite fluctuating climate in the African Humid Period. These sites have been important in understanding food processing and mobility as people adapted to climate variation. Animal domestication as part of the African Neolithic was introduced in this region by around 7000 BP, and pastoralism and foraging were the primary subsistence strategies of people in this region, not agriculture. Sites in this region have been split into three main occupation periods: the Early Acacus, Late Acacus, and Pastoral Neolithic. The Early Acacus was a humid period from c. 9810 – 8880 BP characterized by small groups of mobile people living in valleys and along lowland lakes. The Late Acacus (c. 8870 – 7400 BP) was a dry period characterized by more sedentary people in larger groups living in valleys. These people greatly intensified food processing and storage of wild grains and used grinding stones and pottery extensively. The Pastoral Neolithic was characterized by increased mobility in a more humid environment again, and the domestication of animals. These people showed reduced usage of grinding stones.
Тас сурет
Бұл аймақ тас өнер кәсіптерімен танымал және осы суреттер мен мүсіндердің маңыздылығына байланысты 1985 жылы ЮНЕСКО-ның дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді. Суреттер б.з.д. 12000 жылдан б.з. 100 жылға дейін жасалған және аймақтағы мәдени және табиғи өзгерістерді көрсетеді. Жирафтар, пілдер, страустар және түйелер сияқты жануарлардың, сондай-ақ адамдар мен жылқылардың суреттері мен мүсіндері бар. Адамдар түрлі күнделікті жағдайларда бейнеленген, мысалы, музыка ойнап, билеген кезде.
The area is known for its rock art and was inscribed as a UNESCO World Heritage Site in 1985 because of the importance of these paintings and carvings. The paintings date from 12,000 BCE to 100 CE and reflect cultural and natural changes in the area. There are paintings and carvings of animals such as giraffes, elephants, ostriches and camels, but also of humans and horses. People are depicted in various daily life situations, for example while making music and dancing.
Сүт липидтері
Тадрат Акакус керамикада өңделген сүт майларының ең алғашқы кездесу орны болып табылады, олар радиокөміртек әдісімен 7500 жыл бұрынға дейін дауланған.
Tadrart Acacus is also the site of the earliest appearance of processed milk lipids on ceramics, which have been radiocarbon dated to 7,500 BP.
1969 жылдан бері вандализм мен қиратушылық
Муаммар Каддафидің 1969 жылдан 2011 жылға дейінгі билігі кезінде Ескі заттар департаменті күйзеліске ұшырады. 2005 жылдан бері жер астындағы мұнайды іздеу тас суреттерін қауіпке тікелей қойды. Мұнай кен орындарын табу үшін сейсмикалық балғалармен жерге діріл толқындары жіберіледі, бұл Тадрат Акакус тас суреттері бар жартастарға да көзге көрінетін әсер етеді. Ежелгі артефакттарды тонау дағдарысқа жетті. Жауап ретінде ЮНЕСКО Ливияның археологиялық және мәдени мұрасын арттыру және ливиялықтарды олардың мұрасы "ұрлармен тоналып, құрылысшылармен жойылғандығы" туралы ескерту мақсатында кең ауқымды хабарлау науқанын өткізуге шақырды. 2012 жылы Каддафинің өлімінен кейін Ливия және Италия үкіметтерімен бірлескен ЮНЕСКО жобасы арқылы 2,26 миллион доллар көлемінде қызметкерлерді оқытуға күш салынды. Жобаға консервация, қорғау және білім беру кірді. Тадрат Акакуспен қатар Ливияда ЮНЕСКО-ның тағы төрт Дүниежүзілік мұра орындары бар: Кирена, Лептис Магна, Сабрата және Гадамес. ЮНЕСКО "Гат немесе Увейнат қаласында мүлікті қорғау және басқаруға жауапты қызметкерлерді оқыту үшін орталық құру және халықтың осы мұра туралы білуін арттыруға маңызды рөл атқаратын мұражай ашу қажет" деп кеңес берді. ЮНЕСКО-ның 2011, 2012 және 2013 жылдарғы сақтау туралы есептерінде кем дегенде он тас сурет орындары 2009 жылдың сәуір айынан бері қасақана және елеулі түрде қиратылғаны көрсетілген. Дүниежүзілік мұра орындарының шекараларына қатысты белгісіздік және осыған байланысты мүлікті басқару, сондай-ақ жергілікті халықтың оның мәдени құндылықтарын түсінбеуі жалғасып жатқан вандализмға ықпал етті. 2011 жылдан бері аймақтағы қақтығыстар вандализмнің күшеюіне әкелді. 2014 жылдың 14 сәуірінде екі түрлі вандал туралы хабарлама тарады: ежелгі тас суреттерінің қасына ойшаулап өз есімдерін жазып қойғандар және тас суреттерін жою үшін химиялық заттарды қасақана қолданғандар. 2014 жылдың 20 сәуірінде француз тілшісіне Ливияның Гат қаласынан келген жергілікті журналист Азиз Әл Хачи Тадрат Акакустың ЮНЕСКО Дүниежүзілік мұрасының бір бөлігі болып табылатын тас суреттері балғалармен және сырғылармен қиратылып жатқанын хабарлады.
During Muammar Gaddafi’s rule from 1969 through 2011, the Department of Antiquities was badly neglected. Since 2005, the search for petroleum hidden underground has placed the rock art itself in danger. Seismic hammers are used to send shock waves underneath to locate oil deposits, and have noticeable effects on nearby rocks, including the ones that house the Tadrart Acacus rock art. Looting of ancient artifacts reached a level of crisis. In response UNESCO called for a major awareness campaign, to heighten awareness of Libya's archaeological and cultural heritage and to alert Libyans that their heritage is "being looted by thieves and destroyed by developers." In 2012 following the murder of Gaddafi, efforts were made to train staff through a $2.26 million UNESCO project, with the Libyan and Italian governments. The project included conservation, protection and education. Along with Tadrart Acacus, Libya has four other UNESCO World Heritage sites: Cyrene, Leptis Magna, Sabratha and Ghadames. UNESCO advised that "a centre should be established at Ghat or Uweynat to train the staff in charge of the protection and management of the property and to host a museum which is expected to play an important [role] in terms of awareness raising." UNESCO State of Conservation (SOC) reports from 2011, 2012 and 2013 show that at least ten of the rock art sites have been the object of deliberate and considerable destruction since at least April 2009. The ambiguity surrounding property boundaries of the World Heritage Site and therefore the property management combined with lack of local understanding of its cultural values were contributing factors in the ongoing vandalism. Conflicts in the area since 2011 led to increased vandalism. On 14 April 2014 two kinds of vandals were reported, those who thoughtlessly carve their own names beside the ancient rock art and those who deliberately use chemical products to remove the rock drawings. On April 20, 2014, the French special correspondent was informed by a local journalist from Ghat, Libya, Aziz Al Hachi, that the UNESCO Rock Art World Heritage Site of Tadrart Acacus was being destroyed with sledgehammers and scrub brushes.
География
Тадрат Акакусы әртүрлі ландшафттарға ие, әр түрлі түстегі құм төбелерінен бастап аркалар, шатқалдар, жалғыз жартастар және терең вадилерге (қаптар) дейін. Басты ескерткіштерге Афжежаре және Тинь-Хлега аркалары кіреді. Бұл аймақ Сахараның ең құрғақ аймақтарының бірі болғанымен, мұнда дәрілік Calotropis procera сияқты өсімдіктер де өседі, сондай-ақ тауларда бірнеше бұлақтар мен құдықтар бар.
The Tadrart Acacus have a large variation of landscapes, from different coloured dunes to arches, gorges, isolated rocks and deep wadis (ravines). Major landmarks include the arches of Afzejare and Tin Khlega. Although this area is one of the most arid in the Sahara, there is vegetation, such as the medicinal Calotropis procera, and there are a number of springs and wells in the mountains.