Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1822 жылы Хиос аралындағы грек тұрғындарының тонауға, қырғынға ұшырауы және құлдыққа сатылуы Эжен Делакруаның суреті
1822 plunder, massacre and enslavement of the Greek inhabitants on the island of Chios
the painting by Eugène Delacroix
Хиос қырғыны (Η σφαγή της Χίου) – 1822 жылы грек тәуелсіздік соғысы кезінде Осман әскерлерінің Хиос аралындағы грек халқының бес бөлігінен төртеуін өлтіруіне, құлдыққа түсіруіне және қашуға мәжбүр етуіне себеп болған апат. Көрші аралдардан келген гректер Хиос тұрғындарын (аралдың жергілікті халқы) көтеріліске қосылуға ынталандырды. Оған жауап ретінде Осман әскерлері аралға қонды және мыңдаған адамды өлтірді. Христиандарды қырғынға ұшырату Батыс әлемінде халықаралық ашу-ызаны тудырып, гректердің мүддесіне қолдаудың күшеюіне әкелді.
The Chios massacre (in Η σφαγή της Χίου, ) was a catastrophe that resulted in the death, enslavement, and flight of about four fifths of the total population of Greeks on the island of Chios by Ottoman troops, during the Greek War of Independence in 1822. Greeks from neighboring islands had arrived on Chios and encouraged the Chiotes (the native inhabitants of the island) to join their revolt. In response, Ottoman troops landed on the island and killed thousands. The massacre of Christians provoked international outrage across the Western world, and led to increasing support for the Greek cause worldwide.
Өмірбаян
2000 жылдан астам уақыт бойы Хиос аралдық саудагерлер мен кеме иелері Қара теңіз, Эгей және Жерорта теңіздерінде сауда және дипломатия саласында маңызды рөл атқарды. Осман империясы Хиосқа өз ішкі істерін дербес басқаруға мүмкіндік берді, себебі Хиостан тасымалданатын тауарлар мен тек Хиоста ғана өсетін, құнды мастика өсімдігі Осман империясы үшін үлкен маңызға ие болды. Константинопольде де Хиостың көпұлтты халқы кеңінен танымал болды. Бірақ, қырғыннан кейін арал бұрынғы саудалық беделін қайтару мүмкіншілігін жоғалтты. Аралдың үстем топтары өздерінің қауіпсіздігі мен гүлденуін жоғалтудан сескеніп, грек көтерілісіне қосылуға құлшынбады. Олар сондай-ақ, Анатолиядағы түрік орталығына тым жақын орналасқандықтарының қауіпті екенін білді. 22 наурызда Капудан паша Насухзаде Әли паша басқаратын түрік флоты күшейту үшін аралға келді. Олар тез арада қаланы тонап, қарақшылық жасады. 12 сәуірде [ескі стиль бойынша 31 наурыз] қаланы өртеп жіберуге бұйрық берілді, ал келесі төрт айда шамамен 30 000 түрік әскері келді. Өрт қоюмен қатар, әскерлерге үш жасқа дейінгі барлық нәрестелерді, 12 жастан асқан барлық еркектерді және 40 жастан асқан барлық әйелдерді, ислам дінін қабылдауға дайын болғандарды қоспағанда, өлтіруге бұйрық берілді. Британдық әскери кемесі HMS Seringapatam капитан Сэмюэл Уорреннің басшылығымен Жерорта теңізінде міндетін атқарды. 7 мамырда ол Хиос аралынан (содан кейін ағылшын тілінде Сцио деп аталды) өтіп, оны өртеніп жатқан күйінде көрді және грек кемелерінен көмек сұраған сигналдарды алды. Бірақ грек Тәуелсіздік соғысында қатаң бейтараптықты сақтау туралы бұйрық болғандықтан, кеме ешқандай көмек көрсетпеді және жолымен жалғастырды. Апаттан бұрынғы 100 000-ден 120 000-ға дейін болған халықтың шамамен төрттен бірі қаза тапты, құлдыққа түсті немесе Хиостан тыс жерге қашуға мәжбүр болды; шамамен 100 000 адам қаза тапқан немесе құлдыққа алынған деп есептеледі. Қырғыннан қаза тапқандардың саны 50 000-нан асып, құлдыққа түскендердің саны да соған тең болды. Он мыңдаған аман қалғандар Еуропаға таралып, Хиос диаспорасының құрамына кірді. Қырғын кезінде құлдыққа түскен кейбір жас гректер бай османдықтарға асыралып алынып, ислам дінін қабылдады. Олардың кейбіреулері Осман империясында танымал болды, мысалы Георгиос Стравелакис (кейіннен Мустафа Хазнадар деп аталды) және Ибрагим Эдем-паша.
For over 2,000 years, merchants and shipowners from Chios had been prominent in trade and diplomacy throughout the Black Sea, the Aegean, and the Mediterranean. The Ottoman Empire allowed Chios almost complete control over its own affairs as Chioten trade and the very highly valued mastic plant, harvested only on Chios, were of great value to the Ottomans. The cosmopolitan Chiotes were also very prominent in Constantinople. Following the massacre, however, the island never regained its commercial prominence. The island's ruling classes were reluctant to join the Greek revolt, fearing the loss of their security and prosperity. Furthermore, they were aware that they were situated far too close to the Turkish heartland in Anatolia to be safe. Reinforcements in the form of a Turkish fleet under the Kapudan Pasha Nasuhzade Ali Pasha arrived on the island on 22 March. They quickly pillaged and looted the town. On 12 April [O. S. 31 March ], orders were given to burn down the town, and over the next four months, an estimated 30,000 Turkish troops arrived. In addition to setting fires, the troops were ordered to kill all infants under three years old, all males 12 years and older, and all females 40 and older, except those willing to convert to Islam. The British warship HMS Seringapatam was on duty in the Mediterranean under the command of Captain Samuel Warren. On 7 May she passed the island of Chios (then called Scio in English), saw it in flames, and received signals from Greek ships asking for help, but being under orders to observe strict neutrality in the Greek War of Independence the ship gave no assistance and proceeded on her way. Approximately four fifths of the total population of 100,000 to 120,000 prior of the catastrophe, were killed, enslaved, or had to take refuge outside of Chios; it is estimated that up to 100,000 were killed or enslaved. Estimates of the number of those slaughtered ran upward of 50,000, with an equal number enslaved. Tens of thousands of survivors dispersed throughout Europe and became part of the Chian diaspora. Some young Greeks enslaved during the massacre were adopted by wealthy Ottomans and converted to Islam. Some rose to levels of prominence in the Ottoman Empire, such as Georgios Stravelakis (later renamed Mustapha Khaznadar) and Ibrahim Edhem Pasha.
Реакция және еске алу
Бұл оқиғалар Еуропада жарияланғанда, француз суретшісі Эжен Делакруа оқиғаны бейнелейтін картина жасады; оның картинасы «Хиос қырғынынан көріністер» деп аталды. Томас Баркер Бат, Сомерсет, Дорик үйінің қабырғаларына осы қырғынның фрескасын салған. Делакруаның зертханасында оның бір шәкірті жасаған картинаның эскизі Афина соғыс мұражайында сақталады. 2009 жылы картинаның көшірмесі Хиостағы жергілікті Византия мұражайында қойылды. 2009 жылдың қарашасында грек-түрік қарым-қатынастарын жақсарту мақсатында «жақсы ниетпен» музейден алынып тасталды. Бірақ грек баспасөзі оның алынуына қарсылық білдірді. Қазір көшірме қайтадан мұражайда көрсетілуде. Виктор Гюгоның 1829 жылы жарық көрген «Ориенталианс» өлеңдер жинағына Хиос қырғынына арналған «L'Enfant» («Бала») өлеңі енген. Америкалық ақын Уильям Каллен Брайант 1824 жылы «Сциодағы қырғын» поэмасын жариялады. 2021 жылдың 14-15 шілдесінде Афиныде өткен Грекия Православ шіркеуінің Тұрақты Киелі Синодының мәжілісінде Киос, Псара және Ойнусс митрополиті Маркостың ұсынысымен Киос митрополиті Платон және 1822 жылы Қасиетті жұма күні Хиос қырғынында Осман әскерлерінен шейіт болған тағы 43 адам қасиетті деп жарияланды. Тізімге жыл сайын Параличпен ауырғандар күнінде еске алынатын дін қызметкерлері, диакондар, иеромонахтар мен монахтар кірді.
There was outrage when the events were reported in Europe and French painter Eugène Delacroix created a painting depicting the events that occurred; his painting was named Scenes from the Massacres of Chios. Thomas Barker of Bath painted a fresco of the massacre on the walls of Doric House, Bath, Somerset. A draft of this painting, created under the supervision of Delacroix in his lab by one of his students, is in display in the Athens War Museum. In 2009, a copy of the painting was displayed in the local Byzantine museum on Chios. It was withdrawn from the museum in November 2009 in a "good faith initiative" for the improvement of Greek Turkish relations. However, the Greek press protested its removal. The copy is now back on display in the museum. Victor Hugo's collection of poems Les Orientales, published in 1829, include the poem "L'Enfant" ("The Child") devoted to the massacre of Chios. The American poet William Cullen Bryant published the poem "The Massacre at Scio" in 1824. During a session of the Permanent Holy Synod of the Orthodox Church of Greece in Athens on July 14–15, 2021, at the proposal of Metropolitan Markos of Chios, Psara and Oinousses, the Holy Synod glorified Metropolitan Plato of Chios, and 43 others, who were martyred by Ottoman troops in the Chios Massacre on Holy Friday in 1822. The list included priests, deacons, hieromonks and monks, to be commemorated on the Sunday of the Paralytic each year.
Грекияның жауабы
Хиос қырғынынан кейін грек революциялық үкіметі кемелерін жарақтандыру және Осман флотына шабуыл жасау үшін маңызды сомада ақша жинауға үлкерді. Мамыр айының соңында Псара және Гидрадан келген грек капитандыры отты кемелерді пайдаланып, Осман флотының 84 зеңбіректік «Мансур аль Лива» туы флагмандық кемесін өртеп жіберуге бекінді. Операция 1822 жылғы 18 маусымда [ескі стиль бойынша 6 маусым 1822] түнде Константинос Канарис және Андреас Пипинос тарапынан жүзеге асырылды. Шамамен екі мың Осман теңізшісі қаза тапты немесе суға батты, оның ішінде екі ай бұрын Хиостағы қырғынға басшылық еткен адмирал Насухаде Али-паша да болды.
After the Chios massacre, the Greek revolutionary government managed to gather a significant amount of money in order to outfit its ships and attack the Ottoman fleet. At the end of May, the Greek captains from Psara and Hydra decided to burn the Ottoman flagship, the 84 gun ship of the line Mansur al liwa, by using fire ships. The operation took place on the night of 18 June 1822 [O. S. 6 June 1822] and was conducted by Konstantinos Kanaris and Andreas Pipinos. About two thousand Ottoman sailors were killed or drowned, including admiral Nasuhzade Ali Pasha, who had led the Chios massacre two months earlier.