Кіріспе

Мемлекеттік корпоративтік қылмыс – криминологияда мемлекет саясаты мен коммерциялық корпорациялардың саясаты мен тәжірибесі арасындағы байланыстан туындайтын қылмыстарды қарастыратын ұғым. Бұл терминді Крамер мен Михаловски (1990) енгізді, ал Олетт пен Михаловски (1993) қайта анықтады. Бұл анықтамалар жергілікті қылмыстық юрисдикцияда қылмыс деп танылғандар ғана емес, барлық "әлеуметтік зиян келтіретін әрекеттерді" қамтуға бағытталған. Бұл анықтама әлі де кеңінен қабылданбағандықтан, одан аз дау тудыратын нұсқасы қолданылды. Академиялық жіктеме ретінде ол келесілерден ерекшеленеді: корпоративтік қылмыс, ол корпорация ішіндегі және корпорацияның немесе оны өкілдік ететін тұлғалардың жасаған құқық бұзушылықтарын зерттейді; саяси қылмыс, ол мемлекетке қарсы бағытталған қылмыс; және мемлекеттік қылмыс немесе "мемлекеттік ұйымдасқан қылмыс", ол мемлекеттік органдар жасаған қылмыстарды зерттейді (Шамблисс, 1989). Осы саладағы зерттеушілердің бірінің пікірінше, мемлекет пен оның пайдасы мемлекетке тәуелді корпорациялар арасындағы нақты қарым-қатынасқа назар аудару, жеке корпоративтік немесе мемлекеттік ұйымдасқан қылмыстарды тәуелсіз талдауға қарағанда қылмыстық әрекеттердің толық көлемін анықтауға мүмкіндік береді.

Зерттеулердің мысалдары

"Челленджер" ғарыш кемесінің жарылысынан кейін Крамер (1992) NASA-ның, жобаға жауапты АҚШ федералдық үкіметтік органының, тек өзін-өзі реттеуге, оның да тиімсіз болғанын атап өтті. Кауцларич пен Крамер (1993) АҚШ-тағы ядролық қару өндіру кешенін зерттеді және Энергетика министрлігі мен осы министрлікпен келісімшарт жасасқан жеке корпорацияларға азаматтық ядролық өнеркәсіпті басқаратын ережелерге бағынбай, құпия жұмыс істеуге рұқсат берілгенін анықтады. Аулетт пен Михаловски (1993) Солтүстік Каролина штатының Хамлет қаласындағы "Империал Фуд Продактс" тауық өңдеу зауытындағы өртті зерттеді, нәтижесінде жиырма бес жұмысшы қаза тапты, және "бірнеше мемлекеттік және федералдық агенттіктер тарапынан жасалған реттеудің күйреуінің өзара байланысқан үлгісін" ашты, бұл компания басшылығына корпоративтік пайда табу үшін қауіпсіздік ережелерін бұзуға мүмкіндік берді. Соңында, Харпер мен Израиль (1999) ішкі инвестициялардың экономикалық қажеттілігі Папуа-Жаңа Гвинея үкіметін басқа дамып келе жатқан елдерде ұсынылатын бос реттеу жүйелеріне сәйкес келуге мәжбүр етті деген қорытындыға келді. Үкіметтер мен жеке мемлекеттік қызметкерлер қоршаған ортаны сақтауға бейілді екендерін мәлімдегенімен, экономикалық даму үшін оны құрбан етуге дайын болды.