Кіріспе
Сот істерінің тақырыбы Заң саласында құқықтық мәселе, сондай-ақ заң мәселесі деп аталатын сұрақ, заңның түсіндірілуіне қатысты тиісті құқықтық принциптерді қолдану арқылы жауапталуға тиіс. Мұндай сұрақ фактілік сұрақтан өзгеше, оған жауап беру үшін фактілерге, дәлелдерге және осы фактілерден туындайтын қорытындыларға сілтеме жасау қажет. Құқықтық мәселелерге берілген жауаптар көбінесе заңның жалпы принциптерімен беріледі. Олар нақты жағдайлармен ғана шектелмейді, көптеген жағдайларда қолданылады. Нақты мән-жайларға қатысты заң мәселесіне берілген жауап көбінесе заң қорытындысы деп аталады. Көптеген азаматтық құқық жүйелерінде жоғары соттар фактілік мәселелерді төменгі соттар шешкендей қарастырады және тек құқықтық мәселелерді қарауға құқылы. Олар істі заңды қайта қолдану үшін төменгі сотқа қайтаруы мүмкін, сондай-ақ заңның қолданылуына байланысты фактілерге негізделген бағалауларға жауап беруі мүмкін. Бенилюкс соты және Еуропалық сот сияқты халықаралық соттар ұлттық соттардың судьялары қойған құқықтық сұрақтарға тек көпжақты ұйымдардың заңдарын түсіндіруде күмәнділік болған жағдайда ғана жауап береді. Құқықтық мәселелерді судья немесе оған тең дәрежедегі тұлға шешеді, ал фактілік мәселелерді фактілерді анықтаушы шешеді, бұл ортақ құқық жүйесінде көбінесе қазылар алқасы болып табылады. Апелляциялық сот заң қорытындыларын қайта қарауға көбірек дайын, ал ортақ құқық жүйесінде фактілік қорытындылар сирек күштен шығарылады.
In law, a question of law, also known as a point of law, is a question that must be answered by applying relevant legal principles to the interpretation of the law. Such a question is distinct from a question of fact, which must be answered by reference to facts and evidence as well as inferences arising from those facts. Answers to questions of law are generally expressed in terms of broad legal principles. They can be applied to many situations rather than particular circumstances or facts. An answer to a question of law as applied to the specific facts of a case is often referred to as a conclusion of law. In several civil law jurisdictions, the highest courts deem questions of fact as settled by the lower courts and will only consider questions of law. They thus may refer a case back to a lower court to re apply the law and answer any fact based evaluations based on their answer on the application of the law. International courts such as the Benelux Court of Justice and the European Court of Justice will only answer questions of law asked by judges of national courts if they are uncertain about the interpretation of the law of multilateral organizations. Questions of law are resolved by a judge or equivalent, while questions of fact are resolved by a trier of fact, which in the common law system is often a jury. Conclusions of law are more readily reconsidered by an appellate court, whereas findings of fact in a common law legal system are rarely overturned.
Фактикалық мәселе
Заң бойынша, фактілік мәселе, сондай-ақ фактілік мәселе деп аталады, бұл сұраққа жауап беру үшін фактілер мен дәлелдерге, сондай-ақ осы фактілерден туындайтын қорытындыларға сілтеме жасау қажет. Мұндай сұрақ тиісті құқықтық қағидаларды қолдану арқылы жауап беруге тиіс құқықтық мәселеден ерекшеленеді. Фактілік мәселеге ("фактілік анықтама") жауап әдетте нақты жағдайларға немесе фактілік жағдайларға байланысты болады. Барлық фактілік мәселелер белгілі бір дәлелдеу стандартына сілтеме жасау арқылы дәлелденуі немесе жоққа шығарылуы мүмкін. Мәселенің сипатына байланысты, дәлелдеу стандарты фактінің "көбінесе дұрыс екендігі" (дәлелдердің басымдығы арқылы анықталғандай, фактіге қарсы қарағанда дәлелдердің саны аз ғана артық) немесе күмәндан тыс шындық екендігін дәлелдеуді талап етуі мүмкін. Фактілік мәселелерге жауаптарды, мысалы, қазылар алқасы немесе судья анықтайды. Англия мен Уэльс сияқты көптеген юрисдикцияларда апелляциялық соттар, әдетте, фактілік қателерге негізделген шағымдарды қарамайды (фактілік мәселеге жауап берудегі қателер). Керісінше, бірінші инстанция сотының фактілік анықтамаларына апелляциялық соттар әдетте үлкен құрмет көрсетеді. Философ Альфред Лессинг заң мәселелері мен фактілік мәселелер арасындағы айырмашылық дұрыс анықталмаған деп санайды, бұл мәлімдеменің біріншісі ме, әлде екіншісі ме екендігі туралы жиі келіспеушіліктер туындайды. "Заң" мен "факті" арасындағы айырмашылық оны қолданған барлық жерде түсініксіз болып шықты. Мысалы, бұрын азаматтық іс бойынша талапкердің арызында тек "фактілерді" көрсету керек еді, ешқандай "құқықтық қорытындыларды" емес. Өкінішке орай, "9 қарашада айыпталушы мемлекеттік және каштанатты көшелердің қиылысында талапкерді көлігімен қағып кетті" деген айыптаманың фактілік мәлімдеме ме, әлде құқықтық қорытынды ма екенін ешкім анық айта алмады. Шындығында, заң мен факті арасындағы айырмашылық – бұл "эмпирикалық" және "аналитикалық" мәлімдемелер арасындағы философиялық айырмашылықтың құқықтық нұсқасы, оның болуына философтар осы күнге дейін келісе алмады. [ ] Біз көретін боламыз, мүмкін емес әрекеттермен айыпталған көптеген айыпталушылар, шындығында, оларға тағылған қылмысты жасауға тырыспаған. Олар тек қылмыс жасап жатыр деп ойлайды.