Кіріспе
Швейцарияда дауыс беру (осылай аталады) – швейцариялық азаматтардың басқару туралы шешім қабылдауы және лауазымды тұлғаларды сайлау процесі. Швейцарияда дауыс беру құқығының тарихы елдің күрделілігін көрсетеді. Сайлау учаскелері сенбі және жексенбі күндері таңертең ашылады, бірақ көптеген адамдар алдын ала пошта арқылы дауыс береді. Жексенбі күні түскі уақытта (неміс тілінде Abstimmungssonntag, француз тілінде Dimanche de votation) дауыс беру аяқталады және нәтижелер әдетте түстен кейін белгілі болады. Швейцарияның дауыс беру жүйесі қазіргі заманғы демократиялық елдердің арасында бірегей болып табылады, өйткені Швейцария тікелей демократияны өкілдік демократиясымен қатар қолданады, сондықтан Швейцария жүйесі жартылай тікелей демократия деп аталады. Тікелей демократия кез келген азаматқа парламент бекіткен кез келген заңға қарсы шығуға немесе кез келген уақытта федералды Конституцияны өзгертуді ұсынуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, көптеген кантондарда дауыс беру қағаз дауыс бюллетендері арқылы жүргізіледі және олар қолмен саналады. Федералды деңгейде келесілер үшін дауыс беру ұйымдастырылуы мүмкін:
Сайлаулар (Федералды Ассамблеяны сайлау)
Міндетті референдумдар (Федералды Ассамблея жасаған конституцияны өзгерту туралы дауыс беру)
Факультативтік референдумдар (Федералды Ассамблея қабылдаған заңға референдум және қарсыластардың 50 000 қолтаңбасын жинау)
Федералды халықтық бастамалар (азаматтар ұсынған конституцияны өзгерту туралы дауыс беру және 100 000 қолдаушының қолтаңбасын жинау)
Voting in Switzerland (called votation) is the process by which Swiss citizens make decisions about governance and elect officials. The history of voting rights in Switzerland mirrors the complexity of the nation itself. The polling stations are opened on Saturdays and Sunday mornings but most people vote by post in advance. At noon on Sunday (Abstimmungssonntag in German, Dimanche de votation in French), voting ends and the results are usually known during the afternoon. Switzerland's voting system is unique among modern democratic nations in that Switzerland practises direct democracy in parallel with representative democracy, which is why the Swiss system is known as a semi direct democracy. Direct democracy allows any citizen to challenge any law approved by the parliament or, at any time, propose a modification of the federal Constitution. In addition, in most cantons all votes are cast using paper ballots that are manually counted. At the federal level, voting can be organised for:
Elections (election of the Federal Assembly)
Mandatory referendums (votation on a modification of the constitution made by the Federal Assembly)
Optional referendums (referendum on a law accepted by the Federal Assembly and, that collected 50,000 signatures of opponents)
Federal popular initiatives (votation on a modification of the constitution made by citizens and that collected 100,000 signatures of supporters)
Approximately four times a year, voting occurs over various issues; these include both initiatives and referendums, where policies are directly voted on by people, and elections, where the populace votes for officials. Federal, cantonal and municipal issues are polled simultaneously, and a majority of votes are cast by mail. Between January 1995 and June 2005, Swiss citizens voted 31 times, to answer 103 federal questions, besides many more cantonal and municipal questions (during the same period, French citizens participated in only two referendums). The most frequent themes are social issues (e. g. welfare, healthcare, and drug policy), public infrastructure (e. g. public transport and construction projects) and environmental issues (e. g. environment and nature protection), economics, public finances (including taxes), immigration, asylum, and education, but also about culture and media, state system, foreign affairs, and military issues – again on any of the three political levels. Voter turnout in parliamentary elections saw a continuous decline since the 1970s, down to an all time low of 42.2% in 1995. In recent years however, voter participation has been slowly growing again and was at 48.5% in 2011. Federal popular initiatives of little public appeal sometimes cause participation of less than 30% of the electorate, but controversial issues such as a proposed abolition of the Swiss army or a possible accession of Switzerland into the European Union have seen turnouts over 60%.
Жылына шамамен төрт рет әртүрлі мәселелер бойынша дауыс беру өткізіледі; бұл бастамалар мен референдумдарды қамтиды, онда саясатқа халық тікелей дауыс береді, сондай-ақ лауазымды тұлғаларды сайлау дауыс беруі де бар. Федералды, кантондық және муниципалды мәселелер бойынша сауалнамалар бір уақытта өткізіледі, ал көптеген дауыстар пошта арқылы беріледі. 1995 жылдың қаңтарынан 2005 жылдың маусымына дейін швейцариялық азаматтар 103 федералды сұраққа жауап беру үшін 31 рет дауыс берді, сонымен қатар көптеген кантондық және муниципалды сұрақтарға дауыс берді (осы кезеңде француз азаматтары тек екі референдумға қатысты). Ең көп талқыланатын тақырыптар – әлеуметтік мәселелер (мысалы, әлеуметтік қамсыздандыру, денсаулық сақтау және есірткі саясаты), қоғамдық инфрақұрылым (мысалы, қоғамдық көлік және құрылыс жобалары) және экологиялық мәселелер (мысалы, қоршаған ортаны және табиғатты қорғау), экономика, мемлекеттік қаржы (салықтарды қоса алғанда), иммиграция, белім беру және білім беру, сондай-ақ мәдениет және БАҚ, мемлекеттік құрылым, сыртқы саясат және әскери мәселелер – барлық деңгейде. Парламенттік сайлауларда сайлаушылардың қатысуы 1970 жылдан бері төмендеп келеді, 1995 жылы ең төменгі көрсеткіш – 42,2% тіркелді. Алайда, соңғы жылдары сайлауға қатысу деңгейі қайтадан өсуде және 2011 жылы 48,5% құрады. Халықтың қызығушылығын тудырмаған федералдық бастамаларға кейде сайлаушылардың 30% -дан аз қатысуы себеп болады, бірақ швейцариялық армияны тарату немесе Швейцарияның Еуропалық Одаққа кіруі сияқты даулы мәселелерге 60% -тан астам қатысу тіркелді.
Voting in Switzerland (called votation) is the process by which Swiss citizens make decisions about governance and elect officials. The history of voting rights in Switzerland mirrors the complexity of the nation itself. The polling stations are opened on Saturdays and Sunday mornings but most people vote by post in advance. At noon on Sunday (Abstimmungssonntag in German, Dimanche de votation in French), voting ends and the results are usually known during the afternoon. Switzerland's voting system is unique among modern democratic nations in that Switzerland practises direct democracy in parallel with representative democracy, which is why the Swiss system is known as a semi direct democracy. Direct democracy allows any citizen to challenge any law approved by the parliament or, at any time, propose a modification of the federal Constitution. In addition, in most cantons all votes are cast using paper ballots that are manually counted. At the federal level, voting can be organised for:
Elections (election of the Federal Assembly)
Mandatory referendums (votation on a modification of the constitution made by the Federal Assembly)
Optional referendums (referendum on a law accepted by the Federal Assembly and, that collected 50,000 signatures of opponents)
Federal popular initiatives (votation on a modification of the constitution made by citizens and that collected 100,000 signatures of supporters)
Approximately four times a year, voting occurs over various issues; these include both initiatives and referendums, where policies are directly voted on by people, and elections, where the populace votes for officials. Federal, cantonal and municipal issues are polled simultaneously, and a majority of votes are cast by mail. Between January 1995 and June 2005, Swiss citizens voted 31 times, to answer 103 federal questions, besides many more cantonal and municipal questions (during the same period, French citizens participated in only two referendums). The most frequent themes are social issues (e. g. welfare, healthcare, and drug policy), public infrastructure (e. g. public transport and construction projects) and environmental issues (e. g. environment and nature protection), economics, public finances (including taxes), immigration, asylum, and education, but also about culture and media, state system, foreign affairs, and military issues – again on any of the three political levels. Voter turnout in parliamentary elections saw a continuous decline since the 1970s, down to an all time low of 42.2% in 1995. In recent years however, voter participation has been slowly growing again and was at 48.5% in 2011. Federal popular initiatives of little public appeal sometimes cause participation of less than 30% of the electorate, but controversial issues such as a proposed abolition of the Swiss army or a possible accession of Switzerland into the European Union have seen turnouts over 60%.
Дауыс беру тәртібі
Кантонға байланысты дауыс беру қол көтеру арқылы, поштамен, сайлау учаскелерінде немесе интернет арқылы электрондық түрде жүзеге асырылуы мүмкін. 1971 жылға дейін кейбір кантондар сайлауға қатыспаған азаматтарды жазады (3 доллар көлемінде айыппұлмен). Шаффхаузен кантонында сайлауға қатысу әлі де міндетті. Бұл осы кантонда сайлауға қатысу көрсеткіші елдің басқа аймақтарына қарағанда сәл жоғары болуының бір себебі. Швейцарияда дауыс беру автоматтары жоқ, барлық дауыс қолмен саналады. Әрбір муниципалитет сайлау бюллетеньдерін санау міндетін жүктеген бірнеше азаматты кездейсоқ таңдайды, бірақ осы міндетті орындамау үшін жазалау шаралары қазір сирек қолданылады. Бірақ бюллетеньдерді сұрыптағаннан кейін ("жақта" және "қарсы"), "жақта" және "қарсы" дауыстардың жалпы саны қолмен немесе ірі қалаларда банктерде банкноттарды санау үшін қолданылатын автоматты санау машинасы арқылы есептеледі; немесе бюллетеньдер дәл өлшеуге арналған таразыда өлшенеді. Дауыстарды санау әдетте бес-алты сағаттың ішінде аяқталады, бірақ Цюрих немесе Женева сияқты ірі қалаларда парламенттік сайлаудағы дауыстарды санау көбірек уақытты алуы мүмкін.
Пошта арқылы дауыс беру
Швейцарияда сайлау алдында сайлаушылар тіркелуге міндетті емес. Елде тұратын әрбір адам (швейцариялық азаматтар да, шетелдіктер де) жаңа тұраққа көшкеннен кейін екі апта ішінде муниципалитетке тіркелуі керек болғандықтан, муниципалитеттер өз азаматтарының мекенжайларын біледі. Сайлау күніне шамамен екі ай қалғанда олар сайлаушыларға «Баллоттар» деп жазылған конверт, сайлау бюллетені және заңға ұсынылып жатқан өзгерістер туралы ақпаратты қамтитын кішкентай буклет жібереді. Референдумдар туралы буклетте федералдық кеңестің және әр референдумды қолдаушылардың мәтіндері де бар, бұл оларға өз ұстанымдарын жариялауға мүмкіндік береді. Сайлаушы бюллетеньді толтырғаннан кейін, оны жинақта берілген анонимді конвертке салады. Осы бірінші анонимді конверт пен сайлаушыны анықтайтын қол қойылған хабарлама картасы қайтару конвертіне салынып, муниципалитетке жіберіледі. Қайтару конверті – шын мәнінде, арнайы ашылу жолағы бар жөнелту конверті, оның көмегімен оны дауыс беру үшін қайта пайдалануға болады. Көптеген сайлаушылар, әсіресе ауылдар мен шағын қалаларда, қайтару конвертін тікелей муниципалитет пошта жәшігіне тастайды. Басқалары оны пошта арқылы қайтарады, кейбір кантондарда пошта ақысын төлеудің қажеті жоқ. Муниципалитетке жеткеннен кейін, сайлаушының құқығын тексеру үшін хабарлама картасы тексеріледі, содан кейін анонимді конверт барлық дауыстармен бірге сайлау урнасына салынады.
Сайлау орындары
Сайлаушылар өз дауыстарын тікелей сайлау орындарында беруге де мүмкіндігі бар. Сайлау орындарында сайлаушылар бұрын поштамен алған бюллетеньдерін арнайы жәшікке салады. Дегенмен, пошта арқылы дауыс беру енгізілгеннен кейін көптеген швейцариялық азаматтар бұл мүмкіндікті пайдаланбайды. Сайлау учаскелері дәстүрлі түрде федералдық халықтық бастамаларға қол жинаумен айналысатын ұйымдарға таныс.
Электрондық дауыс беру
2003 жылы Швейцарияның Женева кантонында Аньер коммунасының бір бөлігі интернет арқылы сынақ ретінде дауыс берді, бұл Швейцарияда міндетті референдум үшін электрондық дауыс беруді (e-дауыс беру) алғаш рет пайдалану болды. Үкімет жылдар бойы кантондарға электрондық дауыс беруді кеңейтуге мүмкіндік берді. 2015 жылы Федералдық кеңес келесі кантондарда тіркелген, шетелде тұратын швейцариялықтарға электрондық дауыс беруді (сол жерде e-дауыс беру деп аталады) ұсынуға рұқсат берді: Женева, Люцерн, Базель-Штадт және Нойшатель. Бұл шамамен 34 000 тіркелген швейцариялықтың электрондық түрде дауыс беруіне мүмкіндік берді. Швейцарияда тұратын сайлаушылар үшін Федералдық кеңес интернет арқылы дауыс беру мүмкіндігін тек Женева және Нойшатель кантондарындағы сайлаушыларға ұсынды. Швейцарияда тұратын 90 000-ға жуық адам онлайн дауыс беруге қатыса алды. 2019 жылдың қазіргі күніне дейін Швейцарияда екі электрондық дауыс беру жүйесі қолданылады. Женевадан шыққан CHVote жүйесі Во, Берн, Люцерн, Базель қаласы, Санкт-Галлен және Аргау кантондарында қолданылады. Жүйе AGPL лицензиясымен ашық кодты бағдарламалық қамтамасыз ету болып табылады. Бірақ 2018 жылы Женева шығындарды азайту үшін оны тоқтатуға шешім қабылдады. Екінші жүйе – Swiss Post компаниясының sVote жүйесі, Scytl әзірлеген, бірақ ашықталған бағдарламалық қамтамасыз ету. 2018 жылға қарай ол Фрибург, Нойшатель және Тюргау кантондарында қолданылды.
Сайлаулар
Алғашқы сайлаудың үш түрі бар. Бірінші екеуі – парламенттік сайлау мен атқарушы органдарға сайлау – швейцариялық азаматтарға үкіметте өкілдік ететін кандидаттарға дауыс беруге мүмкіндік береді. Парламенттік сайлау пропорционалды көп партиялық дауыс беру жүйесі бойынша ұйымдастырылады, ал атқарушы органдарға сайлау жеке адамдарға тікелей халықтың дауысы арқылы өтеді, онда ең көп дауыс жинаған адам жеңіске жетеді. Сайлаудың үшінші түрі – референдумдар – саяси мәселелерге қатысты болады.
Мемлекет кеңесінің
Штаттар кеңесінің мүшелері кантон шешімімен әртүрлі жүйелер арқылы сайланады, себебі бұл орган Швейцарияның кантондарын (мүше мемлекеттерін) көрсетеді. Дегенмен, бүкіл ел бойынша Ұлттық кеңес сайлауымен бір күні өтетін бірыңғай сайлау тәртібі бар. Бұл процедура көпшілік дауыс беру жүйесі болып табылады ("Majorzwahl" неміс тілінде). Цуг кантоны мен Аппенцель Иннерроден кантонында сайлау "Майорцваль" жүйесі бойынша басқа кантондардан бұрын өтеді. Невшатель және Юра кантондарын қоспағанда (олар кеңесшілерін сайлау үшін пропорционалдық өкілдік жүйесін қолданады), кеңесшілер екі турға дейінгі дауыс беру жүйесі арқылы сайланады. Дауыс берудің бірінші турында кандидаттар сайлану үшін абсолютті көпшілік дауыс жинауы керек. Егер бірінші турда ешбір кандидат абсолютті көпшілік жинамаса, онда екінші тур өткізіледі, онда қарапайым көпшілік дауыс жеткілікті. Екінші турда ең көп дауыс жинаған екі кандидат сайланады.
Кантондық сайлау
Сайлаушылар әр кантонның үкіметін де таңдай алады. Дауыс бюллетенінде бір ғана жол бар, онда сайлаушы аталған кантонда тұратын кез келген ересек азаматтың толық атын жаза алады, яғни тікелей үміткерді жазады. Партияға дауыс беру жоқ, тек кандидаттарға дауыс беріледі; сондықтан бұл процедура ("Majorzwahl") деп аталады, онда ең көп дауыс жинаған кандидат жеңіске жетеді. Дегенмен, кантондар екі кезеңді жүйе қолданады, бірінші кезеңде абсолютті көпшілік дауыс жинаған кандидаттар ғана сайланады. Егер бірінші кезеңде барлық лауазымдар толтылмаса, екінші кезеңде қарапайым көпшілік дауыс жеткілікті (АҚШ-та бұл "плауральность" деп аталады). Барлық кантонның парламенті бір палаталы, көбінесе пропорционалдық өкілдік жүйесі бойынша сайланады. Көпшілігінде әртүрлі мөлшердегі бірнеше сайлау округтері бар және партиялар үшін орын санын есептеу формулалары да әртүрлі. Граубюнден және екі Аппенцель кантоны өз парламенттерін көпшілік дауыс беру жүйесі бойынша сайлайды.
Заңнамалық референдумдар
Азаматтар конституциялық және заңнамалық референдумдарды өткізе алады. Заңнамалық референдумдар тек заң шығарушы орган қабылдаған заңдар бойынша ғана мүмкін. Азаматтар өздері жазған заңдарды заңнамалық референдум арқылы бастамамен енгізе алмайды. Алайда, сайлаушылар федералдық халықтық бастама арқылы конституциялық заңнаманы бастамамен ұсынуға құқылы (төменде қараңыз). Әрбір ұсынысқа қатысты дауыс бюллетенінде «Иә» немесе «Жоқ» деп белгілеуге арналған тік төртбұрыш болады. Егер ұсыныстар бір-біріне қайшы келсе, қосымша сұрақ қойылады: «Егер халық екі ұсынысты да қабылдаса, сіз қайсысын қолдайсыз?» (1987 жылы енгізілген «қосымша сұрақ» деп аталады). Заңға наразылық білдіру үшін азаматтар жаңа заң ресми жарияланғаннан бастап 100 күн ішінде 50 000 қол жинауы керек. Егер олар осыны істей алса, жалпыұлттық референдум өткізіледі. Егер сайлаушылардың көпшілігі заңды қабылдамаса, ол күшін жояды.
Заңнамалық референдумдардың саяси жүйеге әсері
Азаматтардың кез келген заңға шағымдану мүмкіндігі саяси жүйеге толыққанды әсер етеді. Бұл партияларды коалициялық үкімет құруға ынталандырады, соның арқасында маңызды партияның үкіметтің жұмысын жүйелі түрде референдумдар ұйымдастыру арқылы тоқтатуға тырысу қаупі азаяды. Ол саяси шешімдерге сенімділік сыйлайды. Бұл билікті халықтың барлық топтарын тыңдауға мәжбүр етеді, жаңа заңдарды референдумда қабылдамау қаупін азайтады. Федералды үкімет жаңа заң жобасын парламентке ұсынғанға дейін, әдетте кең ауқымды консультациялар жүргізеді, осылайша ешқандай маңызды топ оған тікелей қарсы болмайды және референдум өткізуге дайын емес екеніне көз жеткізеді.
Конституциялық референдумдар (Халық бастамалары)
Конституцияға өзгерістер енгізу міндетті дауыс беру арқылы жүзеге асырылады және ұлттық деңгейдегі барлық сайлаушылардың, сондай-ақ кантондардың екі есе көпшілігін қажет етеді. Мұндай дауыс берулер парламент конституциялық өзгертуді ұсынғанда немесе 100 000 азамат 18 ай ішінде конституциялық өзгертуді ұсынатын федералды халықтық бастамаға қол қойғанда өткізіледі. Ал қатысу деңгейі кемінде 40% болуы керек (кантондық референдум процедурасымен салыстырылады). Егер 18 айдың ішінде тиісті сандағы азаматтар халықтық бастаманы қолдаса, Федералдық Кеңес және Парламент бастаманы ресми заңнама ретінде бекітуге ұсыну қажеттігін қарастырады. Бекітілгеннен кейін, жаңа конституциялық ережелер жаңа бастаманың әсеріне түсетін қолданыстағы заңнама негізінде жасалады. Кантондық дауыс беруде 26 кантонның 20-сы бір дауысқа ие, ал тарихи тұрғысынан ғасырлар бұрын бөлінген 6 «жарты кантон» жарты дауысқа ие. Кантондық дауыс беру сол кантон халқының жалпы дауыс беруі арқылы анықталады; егер көпшілік ұсынысты қолдаса, кантонның барлығы ұсынысты қолдайды деп есептеледі. Бұл кантондық дауыс беру шағын кантондардың үлкендермен тең өкілдікке ие болуын қамтамасыз етеді. Мысалы, Базель-Кантри кантонының шамамен 256 000 тұрғыны бар, бірақ ол жарты ғана кантондық дауысқа ие (басқа «жарты кантон» – Базель қаласы). Ал, керісінше, Ури кантоны толық кантондық дауысқа ие, бірақ онда бар болғаны 35 000 тұрғын бар. 1848 жылғы конституция қабылданғаннан бері 550-ден астам референдум (заңнамалық немесе конституциялық) өткізілді.
Муниципальді дауыс беру
Әр ауылдың, қаланың немесе кенттің өкілдік жиналысы болады. Кейбір ауылдарда бұл қалалық жиналыс, онда барлық ересек азаматтар қол көтеру арқылы дауыс бере алады. Мұндай жиналыстарда азаматтар ауызша немесе жазбаша ұсыныстар енгізе алады, олар келесі жиналыста дауысқа салынады. Ірі қалаларда қалалық жиналыстар, әдетте бір немесе бірнеше округте пропорционалдық өкілдікпен сайланады. Қалалық басқаруды әрқашан азаматтар сайлайды, көбінесе көпшілік дауыспен, бірақ кейбір ерекшеліктер де бар. Мұндай муниципалдық кеңестерде шамамен бес-тоғыз мүше болады. Шартты түрде айтқанда, қалаша қаншалықты кішкентай болса, кеңестегі партия мүшелері де соншалықты аз болады. Кеңестің басшысы көбінесе азаматтармен көпшілік дауыспен сайланады. Муниципалдық жиналыстар "қалалық ережелерге" (Gemeindereglement) өзгерістер енгізу, сондай-ақ қоғамдық кеңістікті пайдалану, атқарушы биліктің құзыретінен асып түсетін қаржылық міндеттемелер және азаматтыққа қабылдау мәселелері бойынша шешім қабылдайды.
Дауыс беру құқығы
2018 жылғы жағдай бойынша елде 8,5 миллионға жуық тұрғыны бар, оның 6,25 миллионы – 18 жасқа толғанда дауыс беруге құқығы бар Швейцария азаматтары. Кейбір кантондар мен муниципалитеттер шетелдіктерге, егер олар белгілі бір жылдар бойы Швейцарияда тұрса, кейбір сайлауларда дауыс беру құқығын берген. 1971 жылдың 7 ақпанында әйелдерге сайлау құқығы берілгеннен кейін, 18 жастан асқан барлық швейцариялық азаматтар федералдық деңгейде дауыс беруге құқылы болды. 1990 жылдың 27 қарашасынан бастап барлық ересек азаматтар кантондық деңгейде дауыс бере алады, осыған дейін Appenzell Innerrhoden кантоны, жалпы сайлау құқығын мойындамай келген соңғы кантон, федералды сот шешімімен осыдан басқа мәжбүр болды. Сонымен қатар, Швейцариядан тыс жерде тұратын және 18 жастан асқан швейцариялық азаматтар федералдық мәселелер бойынша, ал кейбір кантондарда – кантондық мәселелер бойынша дауыс беруге құқылы. Мұндай дауыс берушілер үшін жергілікті немесе ең жақын орналасқан Швейцария консулдығы арқылы тіркелу міндетті (өйткені олар тұратын муниципалитетте тіркелмеген). Олар бұрын тіркелген Швейцарияның соңғы муниципалитетінде немесе басқа жағдайда – бастапқы мекенжайында тіркелуге құқылы.
Азаматтық туралы дауыс беру
Азаматтандыру туралы шешімді қалалық парламент, әкімшілік немесе азаматтандыру комиссиясы қабылдайды. Дегенмен, кейбір қалаларда азаматтыққа қабылдау халықтың дауыс беруіне байланысты болған. Жоғарғы Сот 2003 жылы азаматтандырудың әкімшілік акт екенін шешті, демек, оның өз қалауынша әрекет етуге тыйым салынған қағидаға бағынуы керек, бұл түсіндірмесіз анонимді халық дауысы арқылы бас тартуды болдырмайды. Ережелерді өзгерту мәселесі талқыланып жатыр: бір ұсыныс бойынша, егер шетелдіктер белгілі бір талаптарға сай келсе, олар автоматты түрде азаматтыққа қабылданады, ал азаматтар азаматтық бермеуді ұсына алады, егер олар өз ұсынысын негіздесе. Егер шетелдік дауыс беру нәтижесімен келіспесе, соттан себептердің объективтілігін тексеруді сұрауға құқылы. Кейбір саясаткерлер Швейцария Конституциясын өзгерту үшін, азаматтыққа қабылдау бойынша дауыс беруді заңдастыру мақсатында федералдық халықтық бастама көтерді, бірақ ол 2008 жылдың маусым айында өткен референдумда қолдау таппады.