Кіріспе
Пэтти Старр ісі, кейде Пэттигейт немесе Пэтти Старр жанжалы деп аталады, 1989 жылдан 1990 жылға дейін Онтарионың либералдық үкіметін әсер еткен саяси дау болды. Пэтти Старр – еврей әйелдерінің ұлттық кеңесінің Торонто бөлімшесі деп аталатын қайырымдылық қорының басшысы ретінде заңсыз саяси үлестер жасаған демеуші және қайырымдастырушы болды. Оның схемасы арқылы ол федералдық, провинциялық және муниципалды саясаткерлерге 160 000 доллар көлемінде үлес түсірді. Атап айтқанда, ол 1987 жылғы Онтарио провинциялық сайлауы кезінде либералдық науқан қорларына, соның ішінде кейбір жоғары лауазымды министрлердің науқандарына қаржылай көмек көрсетті. Бұл схеманың ашыққа шығуы 1990 жылы либералдық үкіметтің құлауына себеп болды. Ол кезде бұл Онтарио тарихындағы ең ірі саяси жанжалдардың бірі еді. 1989 жылы премьер-министр Дэвид Петерсон осы істі тергеу үшін судья Ллойд Хоулденді тағайындады. Тергеу басталғаннан кейін көп ұзамай Старр оны тоқтату үшін сотқа шағымданып берді. Старр Хоулденге қарсы сот ісі Канаданың Жоғарғы сотына жетті, ол тергеудің конституциялық емес екенін, себебі ол айыпталушылардың қылмыстық сотта қол жетімді болатын әділ сот процесіне құқығын шектеуге мүмкіндік береді деп шешті. Бұл шешім 1992 жылғы Вестрей кенішіндегі апат және 2012 жылы Эллиот көліндегі Algo Centre Mall құлауы сияқты болашақ сот тергеулері үшін үлгі болды. 1991 жылы Старр сайлау алдауы мен сенімді сақтамағаны үшін кінәлі деп танылды. Ол алты айға түрмеге кесілді, бірақ екі айдан кейін мерзімінен бұрын босатылды. 1993 жылы ол өзінің басынан өткен оқиғасы туралы «Тағдырға құмарлық: билік пен саясат туралы ескерту» атты кітап жазды. Кітапта ол өзінің жасаған қателіктерінің шағын екенін және Петерсон оны либералдық партия мен үкіметтегі басқа да іс-әрекеттерді тексеруден қашу үшін айыпты етіп көрсеткенін айтты.
The Patti Starr affair, sometimes referred to as Pattigate or the Patti Starr scandal, was a political controversy that affected the Ontario Liberal government from 1989 to 1990. Patti Starr was a fundraiser and supporter who made illegal political contributions through her role as head of a charity called the Toronto Section of the National Council of Jewish Women. Through her scheme she made $160,000 in contributions to federal, provincial, and municipal politicians. In particular she contributed to Liberal campaign funds during the 1987 Ontario provincial election, including those of some senior cabinet ministers. When the scheme was revealed it contributed to the downfall of the Liberal government in 1990. At the time it was one of the biggest political scandals in Ontario history. In 1989, Premier David Peterson appointed Justice Lloyd Houlden to lead a judicial inquiry into the affair. Shortly after the inquiry began, Starr launched a lawsuit to have it shut down. The suit, Starr v. Houlden, reached the Supreme Court of Canada which ruled that the inquiry was unconstitutional since it would impair the rights of the defendants to due process which would be available to them in a criminal trial. This decision set a precedent for future judicial inquiries including the Westray Mine disaster of 1992 and the Algo Centre Mall collapse in Elliot Lake in 2012. In 1991, Starr was found guilty of election fraud and breach of trust. She was sentenced to six months in jail but paroled after two months. In 1993, she wrote a book about her experience called Tempting Fate: A cautionary tale of power and politics. In the book she argued that her sins were minor and that Peterson used her as a scapegoat to avoid scrutiny of other activities within the Liberal party and government.
Өмірбаян
1985 жылы Старр 1897 жылдан бері жұмыс істеп келе жатқан қайырымдылық ұйымы – Еврей әйелдерінің ұлттық кеңесінің (NCJW) Торонто бөлімінде ерікті төраға болды. Ол бұл лауазымын федералды және провинциялық саясаткерлермен қарым-қатынас орнатуға пайдаланды. Ол Дэвид Питерсонның ағасы Джим Питерсонмен жақын қарым-қатынаста болды. Сондай-ақ, ол премьер-министрдің жетекші көмекшісі Гордон Эшвортпен және Бас хатшы Хершел Езринмен кездесті. Ол премьер-министрдің кеңсесіне жиі баратын, онда жұмыс істейтін бір қызметкер оның «жүнін қоятынын» айтты. Ол Езрин мен Эшвортты «балаларым» деп атады. Олар Старрға өзінің қаржы жинау іс-шараларын қайда бағыттау керектігін айтып берді. Ақша жинағаны үшін сыйақы ретінде оған «Онтарио Плейс» төрағасының қызметіне тағайындалды. МакКуайг NCJW-нің саяси партияларға қайырымдылық ұйымдарының есеп беру туралы заңға қайшы келетін жарналар бергенін айтқан мақала жариялады. Старр жарна беру әдісі актіде қарастырылмағанын мәлімдеді. Мақала жарияланғаннан кейін көп ұзамай сайлау қаржы комиссиясы мен мүдделер қақтығысы жөніндегі комиссар тергеуді бастады. Старр жоғары тұрған министрден осындай саяси жарналар жасау туралы кеңес алғанын және қордан түсетін жарналар қайырымдылық ұйымдарының бухгалтерлік есеп туралы заңға қайшы келмейді деп сенетінін мәлімдеді. Ол оны «босақтық» немесе «сұр аймақ» деп атады. Канадалық кірістер басқармасының директоры Гордон Мюррей оның қателескенін және қайырымдылық ұйымдарының партиялық саяси мақсаттарға үлес қосуына тыйым салынғанын айтты. NCJW-де бұрынғы атқарушы директор Бетти Стоун президентке Глория Стромге саяси салымдарды көрсететін құжаттармен барды. Стром Старрмен кездесті, ол оған мұндай жарналар берілмегенін айтты. Стоун тергеуді жалғастыра бастағанда, Старр оны жұмыстан босатты. Оның ісі көпшілік назарына тартылған. Стром кейін былай деді: «Біз айыптаулар мен олардың салдарынан қорқамыз. Канадалық NCJW-нің беделі қорланып отыр. Торонто бөлімшесі 93 жыл жұмыс істейді және Старр ханымның қатысуына дейін бірде-бір ақшаны дұрыс қолданбағаны туралы айтылмаған». Мамыр айында Старр қайырымдылық ұйымының президенті болып қызметінен кетті, бірақ оның тергеуге қатысы жоқ екенін айтты. 8 маусымда ол «Онтарио Плейс» төрағасы болып қызметінен кетті. 12 маусымда Бас прокурор Иан Скотт ОПК мен арнайы прокурор айыптауларды қарастыратынын мәлімдеді. 22 маусымда Гордон Эшворт тегін тоңазытқышты және үйін жаңа бояумен бояуды қабылдағанын мойындағандықтан, отставкаға кетуін мәлімдеді. Иан Скотт: «Ашвортты тоңазытқышпен қамтамасыз еткенін білмеймін, бірақ оны алды деп есептейік, қызықтысы, менің тоңазытқышым бар, әлде одан да жақсы деп ойлаған адамдардың саны». 23 маусымда қоғамдық сенім білдіруші 1987 жылғы сайлау науқаны кезінде 24 саясаткердің жарна алғанын хабарлады. Олардың арасында денсаулық сақтау министрі Элинор Каплан мен көлік министрі Эд Фултон бар. Сонымен қатар, консервативті федералды депутат Билл Аттеуэлл мен Торонто қаласының әкімі Арт Эгглтон да төлем алды. Бұл аштықтар Петерсонның кабинетін алмастыруға әкелді, онда жарна алған бес министр өз қызметтерінен айырылды.
Сот іс жүргізуі
1989 жылғы 23 маусымда Петерсон Старр, Тридель Корп және үкімет арасындағы қарым-қатынасты тергеу үшін сот сауалнамасын құруға бұйрық берді. 6 шілдеде Иан Скотт сауалнаманы Ллойд Холден басқаратынын хабарлады. Сауалнаманың мақсаты "сайланған немесе сайланбаған мемлекеттік қызметкерге немесе оның отбасының кез келген мүшесіне қандай да бір пайда, артықшылық немесе сыйлық берілді ме" дегенді анықтау болды. 18 қыркүйекте сауалнама тыңдауларын бастады, бірақ Старрдың, Эшворттың және Тридельдің адвокаттары оны тоқтату туралы өтініш берді. 21 қыркүйекте Онтарио Жоғарғы сотының үш судьясынан тұратын комиссия олардың өтінішін қабылдамады. Олар Онтарио апелляциялық сотына шағымданып, 6 қарашада сот 1990 жылғы қаңтарда істі тыңдауға келісті. Онтарио апелляциялық соты олардың шағымын қабылдамады. Содан кейін олар Канада Жоғарғы сотына шағымданып, сот оларға шағымдануға рұқсат берді. 1990 жылғы сәуірде Жоғарғы сот Старр мен Холден ісін қарап, сауалнаманы конституциялық емес деп жариялады. Олар қылмыстық айыптауларды тергеу сауалнамасының пәндерін толық құқықтарынан айыратынын сәтті дәлелдеді. Қоғамдық сауалнамалар куәларды куәлік беруге міндеттей алады, бірақ қылмыстық іс бойынша айыпталушылар куәлік беруден бас тарта алады. Жоғарғы соттың шешімінен кейін полиция Старрға қарсы 76 айып тақты, оның ішінде сайлау шығындары заңын бұзғаны үшін 30-дан астам айып тағылды. Ол азаматтық және мәдениет министрлігін алдап, ұйымы кеңселерін жөндеуге арналған гранттардан 350 000 канад долларынан артық алғаны үшін айыпталды. Либералдық партия мен бірнеше партиялық шенеуніктерге де алаяқтық және сенімді сақтамағаны үшін айып тағылды.
Сот
1991 жылдың маусым айында Старр сайлау алаяқтығына қатысты сегіз қылмысты мойындады, осыған байланысты оған 3 500 доллар айыппұл салынды. Қалған 28 қылмыстық іс тоқтатылды немесе қарастырылмай қалды. Ол сондай-ақ екі қылмыстық іске (бастапқыда 11 іс болған) кінәлі деп танылды: жеке мақсатына пайдалану үшін 33 000 доллар қайырымдылық қаражатын қолдану арқылы сенімді сақтамауы және ұйымына тиіс қаражаттан артық 360 000 доллар мемлекеттік грант ақшасын алу арқылы алаяқтық жасауы. Оған екі алты айлық түрме жазасы берілді, олар бірдей мерзімде өтелуге тиіс. Сот шешімі кезінде судья Тед Рен былай деді: "Бұл іс Патрисия Старр үшін де, қоғам үшін де трагедия. Ол Еврей әйелдерінің ұлттық кеңесін ғана емес, олардың сайлаушыларынан жеке және қаржылық көмек сұраудағы сенбеушілікке де себепкер болды." Ол жазасының екі айын өтегеннен кейін мерзімінен бұрын босатылды.
Салдары
Пэтти Старр ісі 1990 жылғы провинциялық сайлауда Либералдық үкіметтің жеңілісіне әкелген факторлардың бірі болды. Дэвид Петерсонның тікелей қатысы болмаса да, осы оқиға Либералдық партияның 1990 жылғы сайлау кампаниясына дейінгі коммуникация стратегиясын қауіпке тіктеді. Бұл 1990 жылдың тамызында өткен теледебатта Либералдық партияның адалдығына күмән тудырып, Петерсонды қорғануға мәжбүр етті. Консерваторлар мен Жаңа демократтар бұл оқиғаны Петерсон мен Либералдық үкіметке шабуыл жасау үшін пайдаланды. Осы жайттарға байланысты халықтың наразылығы Либералдық үкіметтің жеңілісіне себеп болған басты факторлардың біріне айналды. Сауалнамалар көрсеткендей, респонденттердің жартысынан астамы Петерсон мәселені тиімді шеше алмады деп санайды, ал 61% үкіметте кең таралған коррупцияны көрсетті деп ойлады. Бұл істің ұзақ мерзімді маңызға ие болған жағы – Канаданың Жоғарғы Сотының қоғамдық сауалнаманың конституциялықтығына қатысты шешімі. Бұл шешім 1992 жылғы Westray шахтасындағы апат және 2012 жылғы Эллиот көліндегі Algo Centre Mall құлауы сияқты басқа да ұқсас жағдайларда көп рет сілтеме жасалды. МакКуайгтың мақалалары жарияланғаннан және тергеу басталғаннан кейін, Дэвид Петерсон ДельЗотто отбасының мүшелерін, тікелей кінәлі емес екендеріне қарамастан, қоғамдық қызметтерінен кетуге шақырды. Ол кезде Конрад Блэк Toronto Sun және Financial Post газеттерінде мақалалар жазатын. Ол ДельЗотто отбасын қорғап, тергеуші журналистерді «жануарлар» деп атады. Әсіресе, ол МакКуайгты «әлсіз және аса зиялы емес, солшыл» деп сипаттады. Financial Post бағанды Блэкті ашуландырған есімдерсіз қайта басып шығарды. Осыған байланысты ол Financial Post үшін колонка жазуын тоқтатты. Старр өзінің кітабында оның «қателіктерінің» салыстырмалы түрде шағын болғанын және Петерсон оны басқа үкіметтік іс-қимылдарды тексеруден жалтарып, айыптының құрбаны ретінде пайдаланғанын мәлімдеді.