Кіріспе

Фазиль Абдулович Искандер (6 наурыз 1929 – 31 шілде 2016) – кеңестік және ресейлік жазушы, ақын. Бұрынғы Кеңес Одағында Кавказ өмірін көркем бейнелеуімен танымал. Ол "Zashita Chika" сияқты көптеген әңгімелердің авторы, онда "Чик" есімді тапқыр және жағымды жас бала бейнеленген. Бірақ, ең бастысы "Шегемнің Сандро" романы және оның жалғасы "Шегем ішіндегі Ізгі хабар" еңбегімен әйгілі.

Ерте өмір

Фазил Абдулович Искандер 1929 жылы Грузияның (кейін КСРО құрамына кірген) Сухумидің көпұлтты порты қаласында ирандық әкесі (Абдул Ибрагимович Искандер) мен абхаздық анасы (Лейли Хасановна Искандер) отбасында дүниеге келді. 1938 жылы әкесі Иранға күштеп жер аударылып, жазалау лагеріне жіберілді, онда 1957 жылы қайтыс болды. Оның әкесі Иосиф Сталиннің Кавказдың ұлттық азшылықтарын жер аудару саясатының құрбаны болды.

Мансап

Абхазияның ең танымал зиялысы, ол алғаш рет 1960-шы жылдардың ортасында Юрий Казаков және Василий Аксёнов сияқты "жас проза" қозғалысының басқа өкілдерімен бірге танымал болды, әсіресе оның ең жақсы әңгімесі, «Соzvezdie kozlotura» (1966), әртүрлі түрде «Ешкі-бұқа шоқжұлдызы», «Кез бұзау шоқжұлдызы» және «Капритавр шоқжұлдызы» деп аударылған. Ол туған жері Абхазияға оралған жас газетшінің көзқарасынан жазылған, жергілікті газет ұжымына қосылады және ешкі мен Батыс Кавказ тауының гибриді (Capra caucasica) – жаңадан өндірілген шаруашылық жануарының жарнамалық науқанына тартылады; «Лисенконың генетикасы мен Хрущевтің ауыл шаруашылығы науқандарының ерекше сатирасы, ол Кеңес Одағын жағымсыз жарықтан көрсеткені үшін қатаң сынға ұшырады». Ол ағылшын тіліндегі әлемде «Чегемдегі Сандро» романымен танымал, бұл 20-ғасырдың басындағы жылдардан 1970-жылдарға дейінгі ойдан шығарылған абхаздық ауылдағы өмірді баяндайтын пикарескалық туынды. Роман авторды «абхаздық Марк Твен» деп мақтауға ие болды. Искендердің юморы, Марк Твендікі сияқты, күшпен соққы берудің орнына, жақындап келеді. Романның кей бөлімдері негізінде бес фильм түсірілді. Искендер 1980-ші жылдардың соңында абхаздық сепаратистік ұмтылыстардан алшақтап, Абхазияның грузин және абхаз қауымдастықтарын этникалық преюдистері үшін сынады. Ол Абхазияның жаңа Таулы Қарабаққа айналуы мүмкін екенін ескертті. Кейіннен Искендер Мәскеуде тұрып, «Культура» газетінде жазушы болып жұмыс істеді. 2011 жылдың 3 қыркүйегінде Сухумидегі Мухаджир-куэйінде Искендердің әдеби кейіпкері Чиктің ескерткіші ашылды.

Отбасы

Искендер 1960 жылдан бері орыс ақыны Антонина Михайловна Хлебниковамен үйленген. 2011 жылы олар алтын тойларын тойлау үшін "Қар мен жүзім" атты өлеңдер жинағын жариялады.

Онлайн

Фазил Искандердің еңбектері Archive.org сайтында.