Гордон Лиш: Американдық жазушы және әдеби редактордың өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Америкалық жазушы (1934 жылы туған)

Гордон Лиш (1934 жылдың 11 ақпанында туған) – әдеби редактор ретінде көптеген американдық авторларды, әсіресе Реймонд Карвер, Барри Ханна, Эми Хемпел, Рик Басс, Том Спанбауэр және Ричард Фордты қолдаған. Ол – романшыл Аттикус Лиштің әкесі.

Жас шағы мен отбасы

Лиш Нью-Йорктің Лонг-Айленд аймағында өскен. Оның әкесі Lish Brothers фирмасын құрған және бас серіктесі болған. Балалық шағында ол ауыр псориазбен ауырғандықтан, көптеген достарынан шеттетілген. Ол Филипс академиясына қабылданған, бірақ 1952 жылы антисемит сыныптасымен туған жанжалдан кейін бітірмей кетіп қалған. Нью-Йорк штатының Вестчестер округіндегі емханаға қысқа мерзімге жатқан кезде, псориаз емдеу үшін қолданылатын ACTH гормонына жағымсыз реакциядан кейін ол танымал ақын Хейден Каррутпен достық қарым-қатынас орнатты. Босатылғаннан кейін, Коннектикут штатының Нью-Хейвен қаласындағы WEIL радиосында Гордо Локвуд псевдонимімен радиохабаршы болып жұмыс істеді және Каррутпен хат алмасып тұрды, ол Лишті "Partisan Review" журналымен таныстырған. Ол псориазына аймақтың климатының жағымды әсері болғандықтан Аризона штатының Тусон қаласына көшті. 1956 жылдың қараша айында Лиш Лоретта Фрэнсис Фокске үйленді, олардың үш баласы болды (Дженнифер, Бекка және Итан). Франсис оған колледжге түсуге кеңес берген соң, Лиш жақын жердегі Аризона университетіне оқуға түсті. Ол ағылшын және неміс тілдерін оқыды және шығармашылық жазу пәнінің оқытушысы Эдвард Лумиспен келіспеді, ол "Жаңа сын" мектебінің жақтасы болды және Лиштің ерекше ықпалдары – Ральф Уолдо Эмерсон, Дилан Томас және Джек Керуакты жиі сынға түсірді. Дегенмен, Лиш екі жылдың ішінде дипломмен бітіріп, 1959 жылы тәмамлады. Лиштің бітіруінен кейін отбасы Сан-Францискоға көшті. Осы кезеңде Лиш Сан-Францисконың қайта жаңару дәуірінің соңғы іздерін сезінді және 1960 жылы Сан-Франциско мемлекеттік университетінде оқытушылық куәлігін алды. Калифорния штатының Берлингем қаласына көшкеннен кейін, ол Калифорния штатының Миллбрей қаласындағы Миллс орта мектебінде ағылшын тілі пәнінің мұғалімі болып жұмыс істеді, онда Сан-Францисколық жазушы Джон Херрман басқаратын Тынық мұхиты жағалауының жаңа авангардты әдеби журналы "Chrysalis Review"-ге қосылды. Херрман журналды тастағаннан кейін, Лиш оны өз қолына алды, және ол ақырында "Genesis West" журналына айналды.

Lish was raised in Hewlett, New York, on Long Island; his father was the founder and primary partner in Lish Brothers, a millinery firm. During his formative years, he suffered from extreme psoriasis and was often ostracized by his peers. He attended Phillips Academy but left without graduating following an altercation with an antisemitic classmate in 1952. While briefly institutionalized in Westchester County, New York, following an adverse reaction to the hormone ACTH (used in psoriasis treatment), he developed a friendship with noted poet Hayden Carruth. Following his release, he took a job as a radio broadcaster for WEIL in New Haven, Connecticut, under the pseudonym of Gordo Lockwood and continued to correspond with Carruth, who introduced Lish to the Partisan Review. He relocated to Tucson, Arizona, due to the ameliorative effects of the region's climate on his psoriasis. In November 1956, Lish married Loretta Frances Fokes; they would go on to have three children (Jennifer, Becca and Ethan). After Frances advised him to attend college, Lish matriculated at the nearby University of Arizona. He majored in English and German and clashed with creative writing instructor Edward Loomis, an adherent of the New Criticism who routinely disparaged Lish's more idiosyncratic influences, including Ralph Waldo Emerson, Dylan Thomas and Jack Kerouac. Nevertheless, Lish completed a cum laude degree in two years, graduating in 1959. Following Lish's graduation, the family moved to San Francisco. During this period, Lish experienced the last vestiges of the San Francisco Renaissance and completed a teaching credential at San Francisco State University in 1960. Following another move to Burlingame, California, he took a position as an English teacher at Mills High School in Millbrae, California, where he joined a new Pacific Coast avant garde literary journal, Chrysalis Review, edited by the San Francisco writer, John Herrmann. When Herrmann left the magazine, Lish took it over, and eventually it evolved into Genesis West.

Жаратылыс Батыс

Genesis West 1961 және 1965 жылдар аралығында The Chrysalis West Foundation-ның жеті томдық басылымында жарық көрді. Genesis West-те жұмыс істеп жатқанда, олардың үйі мен журналы белгілі бір орталыққа айналып, Нейл Кассади, Кен Кизи, Джек Керуак, Аллен Гинзберг, Джек Гилберт және Герберт Голд сияқты авторларды таныстырды. Лиш Мерри Пранкстерлердің қатарына жатпаса да, ол Кези мен Кассадиді жиі үйінде қабылдады. Нил Касседи өзінің жалғыз авторы болған кітабының 151-бетінде Лиш үйінде өткізген уақытын еске алады. Каролин Касседи «Жолдан тыс» еңбегінде Лиш үйіне тоқталған. Genesis West-тің ерекшелігі мектеп кеңесінің өкілдерін ашуландырды, нәтижесінде 1963 жылы Лишке тұрақты қызметке тағайындалмайтын шешім қабылданды; екі әріптес оқытушы наразылық білдіріп кетті, ал осы дау-дамағұл туралы The Nation басылымында жазылды. Чикаго университетінің дінтану мектебіндегі стипендиядан және Дип-Спрингс колледжіндегі оқытушылық қызметтен бас тартқаннан кейін, Лиш Калифорния штатының Менло-Парк қаласындағы Мінез-құлықты зерттеу зертханасының бас редакторы және лингвистикалық зерттеулер директоры болды. 1964 жылы ол педагогтарға арналған «Ағылшын грамматикасы» оқулығын, «Неге жұмыс істеу керек?» атты сұхбаттар жинағын, «Американдық көркем әдебиеттегі жаңа үндер» – әңгімелердің драмалық оқылуының жазбаларын және «Адамның жұмысы» – кәсіптік бағдарламалаудағы ақпараттық-мотивациялық дыбыс жүйесін жариялады. Ол 50-ден астам мөлдір альбомнан тұратын. Осы кезеңде Лиш Йель университетінде шығармашылық жазудан лекция оқыды және қонақ ретінде қатысты. Esquire журналында Лиш «Біздің заманымыздың құпия өмірі» және «Біздің барлық құпияларымыз бірдей» атты жинақтарды редакциялады, онда Владимир Набоковтан Милан Кундераға дейінгі көптеген белгілі авторлардың туындылары кірді. 1977 жылдың ақпан айында Esquire журналы «Руперт үшін – уәдесіз» атты туындыны авторсыз көркем шығарма ретінде жариялады: бұл журнал авторды көрсетпей жұмысын жариялаған алғашқы жағдай болды. Оқырмандар бұл Дж.Д.Салинджердің еңбегі деп болжады, бірақ шындығында бұл Лиш жасаған тапқыр пародия еді, ол былай деді: «Мен Салинджердің үнін және оның өмірінің психологиялық жағдайларын қарызға алуға тырыстым, мен оларды қазіргі уақытта қалай көретінімді еске ала отырып. Мен осы нәрселерді оның шығармаларындағы белгілі бір жағдайлар мен оқиғаларды тереңдетіп, күрделілігін арттыруға тырыстым».

Genesis West was published in seven volumes by The Chrysalis West Foundation between 1961 and 1965. While working on Genesis West, their house and magazine became a focus point, and celebrated such authors as Neal Cassady, Ken Kesey, Jack Kerouac, Allen Ginsberg, Jack Gilbert, and Herbert Gold. Although Lish is not ranked among the Merry Pranksters, he often hosted Kesey and Cassady in his home. Neal Cassady makes note of his time spent at the Lish home on page 151 of his only self authored book, The First Third. Carolyn Cassady makes note of the Lish home in Off the Road. The outré nature of Genesis West incensed school board officials, and Lish was denied tenure in 1963; two fellow teachers left in protest, and the kerfuffle was covered by The Nation. After refusing a fellowship at the University of Chicago Divinity School and a teaching position at Deep Springs College, Lish became editor in chief and director of linguistic studies at Behavioral Research Laboratories in Menlo Park, California. There, in 1964, he produced English Grammar, a text for educators; Why Work, a book of interviews; New Sounds in American Fiction, a set of recorded dramatic readings of short stories; and A Man's Work, an information motivation sound system in vocational guidance. It consisted of over 50 translucent albums. Throughout this period, Lish taught creative writing at Yale University as a lecturer and guest fellow. While at Esquire, Lish edited the collections The Secret Life of Our Times and All Our Secrets Are the Same, which contained pieces by a number of prominent authors, from Vladimir Nabokov to Milan Kundera. In February 1977, Esquire published "For Rupert – with no promises" as an unsigned work of fiction: this was the first time it had published a work without identifying the author. Readers speculated that it was the work of J. D. Salinger, but it was in fact a clever parody by Lish, who is quoted as saying, "I tried to borrow Salinger's voice and the psychological circumstances of his life, as I imagine them to be now. And I tried to use those things to elaborate on certain circumstances and events in his fiction to deepen them and add complexity."

Carver түзетулері

1998 жылдың тамызында, Кэрол Полгров Лиштың Раймонд Карвердің «Көршілер» туындысын ауыр редакциялағанын сипаттап, редакциялауды көрсететін факсимиле бетін жариялағаннан кейін үш жыл өткен соң, «The New York Times Magazine» журналы Д. Т. Макстың Лиштің Карвердің әңгімелерін редакциялау деңгейі туралы мақаласын жариялады. Карвер өмірінің соңында Лишке былай деп жазған еді: «Егер менің әлемде қандай да бір беделім, абыройым немесе сенімім болса, оны сізге қарыздымын». 2007 жылдың желтоқсан айында «The New Yorker» журналы Карвердің «Махаббат туралы сөйлескенде не туралы сөйлейміз» әңгімесінің бұрынғы, әлдеқайда ұзын нұсқасын Карвердің «Бастауыштар» деген атауымен жариялады. Журнал Лиштің әңгімені кеңінен редакциялағанын веб-сайтында салыстыру үшін ұсынды. 2010 жылдың мамырында Джайлс Харви «New York Review of Books» журналында Карвердің туындыларын талдап, ««Бастауыштар» жариялануы Карверге ешқандай пайда әкелмеді. Керісінше, ол Гордон Лиштің редакторлық шеберлігін кездейсоқ көрсетті» деген пікір білдірді. 2013 жылы Дэвид Винтерс «The Guardian» газеті үшін Лиштің өмірбаянын жазып, Карвермен байланысының кеңінен таралғаны Лиштің қабылдануын бұрмалап, оның өзінің көркем туындыларының формалық және стильдік жаңалықтарына, сондай-ақ оның шәкірттерінің жетістіктеріне назар аударды деді.

Мұра

Француздық "Le Nouvel Observateur" журналы оны замандас 200 ең ірі жазушының бірі деп атады. Лиш 1951 жылдан 2012 жылға дейінгі, шамамен 80 000 данадан тұратын қағаздары мен қолжазбаларын Индиана университетінің Лили кітапханасына тапсырды. 1997 жылы Лиш көркем әдебиеттен сабақ беруден зейнеткерлікке шықты, бірақ 2009 және 2010 жылдары Манхэттендегі Көркем әдебиет орталығында жазғы сабақтар өткізу үшін зейнеттен қайтып оралды. Ол 2013 және 2014 жылдары Колумбия университетінде бірнеше дәріс оқыды. Дон ДеЛилло "Мао II" кітабын Лишке арнап, оның ұстазы және досы ретіндегі ықпалын мойындады. Лиш "My Romance", "Mourner at the Door" және "Epigraph" кітаптарын ДеЛиллоға арнады. Сонымен қатар, Лиш ДеЛиллоның алғашқы пьесасы "Ай жарығының инженерінің" жарияланым соңында сөз сөйледі, онда ДеЛиллоның көзқарасын қараңғы дейтіндерге қарсы шығып, "Біз қайдамыз және қайда барамыз – ДеЛилло қайда. Ол біздің ең аз ностальгиялық, маңызды жазушымыз" деді. 2003 жылы "The Review of Contemporary Fiction" журналына берген сұхбатында Дайан Уильямс: "Мен Гордонмен Нью-Йоркте екі семестр оқыдым, себебі оның ұсынысын түсіндім – тілді максималды әсерге қол жеткізу үшін қалай манипуляциялауға болатынын білудің ерекше мүмкіндігі. Көп жағдайда, біздің табиғи түрде күшті сөйлеуімізде, оны қалай жасағанымызды толық түсінбейміз, сондықтан оны басқару мүмкіндігінен айырыламыз" деді. 1994 жылы ол Oneonta қаласындағы Нью-Йорк мемлекеттік университетінен құрметті әдебиет докторы атағын алды. Барри Ханнаның "Рэй" атты қысқа романында Лиштің кейіпкері капитан Гордон болып келеді, ал Лиш Ханнаның "Бумеранг" романында өзінің ролін сомдайды. Дэвид Ливитттің "Мартин Бауман; немесе, Әрине нәрсе" романы Гордон Лиштің жетекшілігімен баяндаушының тәжірибесін көрсетеді. Романда Лиш – жазу мұғалімі Стэнли Флинт кейіпкерінің прототипі.