Кіріспе

Сұйық емес тауарлар үшін көлем бірліктері Құрғақ өлшемдер – сұйық емес және әдетте баррель сияқты стандартталған ыдыстарда тасымалданып, сатылатын көлемді тауарларды өлшеуге арналған көлем бірліктері. Олар негізінен метрикалық жүйедегі көлем өлшемдерімен және британдық жүйедегі сұйық көлемдермен алмастырылған, бірақ АҚШ-тың дәстүрлі жүйесінде кейбір тауарлар үшін әлі де қолданылады. Олар ауыл шаруашылығында, агрономияда және тауар нарықтарында астық, кептірілген дәнділер, кептірілген және таза өнімдерді, сондай-ақ кейбір теңіз өнімдерін өлшеу үшін қолданылған. Бұрын олар тұздалған шошқа еті, тұздалған балық сияқты тағамдарға, сондай-ақ көмір, цемент және әк сияқты өнеркәсіптік тауарларға да қолданылған. Аталған бірліктердің аттары әр түрлі көлемді білдірсе де, сұйықтарды өлшеуге қолданылатын бірліктермен бірдей болып келеді. Құрғақ өлшемдердің үлкен көлемдері, олар тегіс емес, үйіліп толтырылған ыдыстарға негізделгендіктен туындаған. Бүгінде көптеген бірліктер, номиналды түрде құрғақ өлшемдер болып табылады, масса бірліктері ретінде стандартталды (бюшельді қараңыз); ал көптеген басқа бірліктер масса бірліктерімен шатастырылады немесе олармен біріктіріледі.

Метрлік бірліктер

Бастапқы метрикалық жүйеде құрғақ көлемнің бірлігі – бір метрлік текшеге тең стерео болған, бірақ ол қазіргі метрикалық жүйенің құрамына кірмейді; қазір литр мен куб метр қолданылады. Дегенмен, стерео отынды өлшеу үшін жиі қолданыла береді.

Императорлық және АҚШ-тың дәстүрлі бірліктері

АҚШ стандарттық бірліктерінде көлем бірліктерінің көпшілігі құрғақ және сұйық түрде болады, бірдей атауға ие, бірақ әртүрлі мәнге: құрғақ шошқа басы, құрғақ баррель, құрғақ галлон, құрғақ кварт, құрғақ пинт және т.б. Бушель мен пик тек құрғақ тауарларға қолданылады. Империялық көлем бірліктері құрғақ және сұйық тауарлар үшін бірдей. Олардың мәні құрғақ және сұйық АҚШ бірліктерінен өзгеше. Көптеген бірліктер нақты тауарлармен байланысты, мысалы, құрғақ шошқа басы қант пен темекіге, ал пик алмаға қолданылған. Сонымен қатар, ағаш өрімі, қап, жүн немесе мақтадан жасалған дорба, жеміс қорабы сияқты нақты тауарларға арналған арнайы өлшемдер де бар. Көлемді өлшеу қиын, ал массаны өлшеу оңай болғандықтан, осы бірліктердің көпшілігі қазір әр тауарға тән масса бірліктері ретінде анықталады, сондықтан алманың бір бушелі бидайдың бір бушелінен (нақты ылғалдылық деңгейінде өлшенгенде) салмағымен өзгеше болады. Шындығында, шикізат нарықтарында көрсетілетін ең танымал құрғақ өлшем бірлігі – бушель, осы жағдайларда масса бірлігі болып табылады. Керісінше, тоннажды анықтау және тасымалдау есептерінде қолданылатын тонна көбінесе масса емес, көлем өлшемі болып табылады. АҚШ асүйінде құрғақ және сұйық өлшемдер бірдей: стақан, ас қасық, шай қасық. АҚШ құрғақ өлшемдері сұйық өлшемдерге қарағанда 16%-ға үлкен.

Ұрғып өлшеу

Көлемді тауарлардың көлемі әдетте стандартты ыдысты толтыру арқылы өлшенеді, сондықтан ыдыстардың атауы мен өлшем бірліктерінің атауы көбінесе бірдей болады, және екеуі де "өлшем" деп аталады. Әдетте, тегіс деңгейдегі немесе қалыптастырылған өлшем қолданылады, артық бөлігі өлшемнің жиегімен ("қалыптастырылған") сыпырылып алынады – мұны істеу үшін қолданылатын таяқ "стрикль" деп аталады. Кейде үйіліп толтырылған өлшемдер де қолданылады, онда тауар өлшемнің үстінде конус пішінде үйіледі. Тарихи тұрғыдан, жер иелері шаруалардан үйіліп толтырылған өлшемдермен тауар талап ететін, ал шаруалар бұлшықтанған ыдыстардан тауар сатып алуға міндетті болған. Осыған қатысты ережелерді айналып өту үшін, бір бушельдің ішін қысып алатын ауыр, дөңгелек стрикльдер қолданылды.