Кіріспе

Cossacks: European Wars – украиналық GSC Game World компаниясы жасаған Microsoft Windows платформасы үшін нақты уақыт стратегиялық бейне ойын. Ол 2001 жылдың 24 сәуірінде жарық көрді. Ойын изометриялық көрініспен ұсынылған және 17-18 ғасырлардағы Еуропа ортасында өтеді. Ойынның әрқайсысының өзіндік сәулеттік стилі, технологиясы және бірліктер саны шектелмейтін он алты ойналатын мемлекеті бар. Ойыншылар аштықтан сақтануға, әскерін кеңейтуге, құрылыс салуға және қарапайым ресурстарды жинауға тырысуы керек. Ойындық сценарийлер отыз жылдық соғыс сияқты Аустрия мұрагерлік соғысына дейінгі қақтығыстарды қамтиды, ал ойын ойыншылардың басқаруға болатын шексіз бірліктерінің санымен әйгілі. Осы мүмкіндік оны сол кездегі Age of Empires және Empire Earth сияқты басқа ойындардан ерекшелендірді. Cossacks – бұл ойын, ол пайдаланушыға стратегиялық дағдыларды меңгеруге және жан-жақты энциклопедия арқылы сол дәуірдің тарихын үйренуге мүмкіндік береді. Ойын екі сыйлыққа ие болды және көптеген сыншылардың оң бағалауын алды. Ол қаржылық жағынан табысты болды.

Ойын процесі

Ойынның 6 негізгі ресурсы бар, олар ойыншының әскери жеңісі үшін маңызды. Олар: алтын, ағаш, тағам, тас, темір және көмір. Алтын, темір және көмірді тек белгіленген аймақта шахталар салып, оларға шаруаларды жіберу арқылы алуға болады, ал тағам диірмендерден және балық аулау қайықтары арқылы өндіріледі. Ағаш пен тас әдеттегі тәсілдермен жиналады, сондай-ақ оларды жинауға арналған арнайы аймақтар бар. Салынған немесе оқытылған әрбір бірлік/құрылым үшін қажетті ресурстар мөлшері, құрылатын бірлік немесе құрылым түріне байланысты арта түседі. Ресурстардың таусылуы ойыншы үшін жағымсыз салдарға әкеледі, мысалы, тағам жетіспеушілігі мемлекетте ашаршылыққа алып келеді және ойыншының әскерлері жарақ-жабдықсыз қырылады. Сол сияқты, көмір мен темірдің жетіспеушілігі атысшылар мен артиллерияның қаруларын қолдануын тоқтатады, ал алтынның жетіспеушілігі жалақы төленетін әскерлердің мемлекетке қарсы бүлік көтеруіне себеп болады. Экономикалық жұмыс күшін шаруалар құрайды, олар бірнеше тапсырманы орындай алады және жау әскерлеріне шабуылдай алады. Дегенмен, оларды жау әскерлері тұтқынға алып, өз жағына ауыстыруы мүмкін. "Козактар" ойынының ерекшелігі – әскери қимылдар жасақтарды әскерлерге тағайындау арқылы немесе оларды дұрыс жасақсыз жеке шабуылдауға рұқсат беру арқылы жүзеге асырылуы мүмкін. Жасақтарды бір типтегі 15, 36, 72, 120 немесе 196 бірлікті тиісті офицер мен барабаншының қатысуымен топтастыру арқылы құруға болады. Әртүрлі шабуыл тәсілдерін қолдану үшін 3 түрлі жасақтарды пайдалануға болады. Жасақтағы бірліктерге "орнында тұру" бұйрығы берілуі мүмкін, бұл оларға қорғаныс бонусы мен рухты көтеруді қамтамасыз етеді. Кавалерия бірліктерін де жасақтарға біріктіруге болады және олар офицер мен барабаншысыз жаяу әскер жасағы сияқты жұмыс істейді. Қару-жарақ пен қорғаныс көрсеткіштеріне әсер ететін жаңартуларды казармаларда, қораларда немесе қару-жарақ қоймаларында зерттеуге болады. Офицерлерді даярлау және жасақтар құру үшін академия немесе минарет (әртүрлі ғылыми зерттеулер үшін) қажет. Ойын барысында ойыншылар әртүрлі армияны басқару стратегияларын әзірлейді. Ойындағы артиллерия минометтерге, зеңбіректерге, көп түтіктелген зеңбіректерге және гаубицаларға бөлінеді, олардың барлығы бір жағдайда тиімді, бірақ келесі жағдайда тиімсіз болуы мүмкін. Минометтер негізінен жау ғимараттары мен кемелерін қашықтан бомбалау үшін қолданылады. Ғимаратқа түскен сынықтар мен қирандылар жақын маңдағы жау бірліктерін, тіпті ойыншының әскерлерін де өлтіруі мүмкін. Зеңбіректер "Козактар" ойынындағы артиллерия күштерінің негізгі бөлігі болып табылады және жақсы қашықтыққа (тиісті зерттеулермен жақсартуға болады) және ату күшіне ие, бірақ ғимараттарға қарсы, әсіресе ғимараттар жаңартылғаннан кейін, аса тиімді емес. Зеңбіректер жаулардың топтамасын жақын қашықтықтан жою үшін жүзімді оқтарды да атуға болады, ал көп түтіктелген зеңбірек (академияда зерттелуі керек және барлық елдерге қолжетімді емес) ұқсас жұмыс істейді, бірақ зеңбірекке қарағанда жылдамырақ қайта жүктеледі. Гаубицалар ең аз қашықтықтағы артиллерия, бірақ ең жақсы ату күшіне ие. Олар доға бойынша атып, жау қабырғалары олардың оқ-дәрілерін тоқтатуына мүмкіндік бермейді. Олар әскерлер мен ғимараттарға қарсы жақсы, бірақ күзетшілермен сүйемелдеуі керек. Барлық артиллерия бірліктерін жау күштері шаруалар сияқты тұтқынға ала алады. Артиллерияны жаңартудың негізгі параметрлері – қашықтықты ұзарту, дәлдікті арттыру, құрылыс уақытын және құнын төмендету. Ойыншы теңіз шайқастарын жүргізу үшін кемелер құрастыра алады және яхта, галера, фрегат немесе 18 ғасырдың соғыс кемесін таңдай алады. Тарихи жағынан нашар дамыған елдер құрылыс иерархиясында тек галералармен шектеледі. Түркия батыс елдерінің фрегаттарына тең технологиялық деңгейдегі "шебектер" құра алады. Кемелер теңізде үстемдік құру үшін немесе жағалауды бомбалау үшін қолданылады. Ойыншы үлкен су кеңістіктерінен шабуыл жасауға дайындалу үшін паромдық бірліктер құра алады. Үлкен кемелерге күтіп ұстау үшін әдетте алтын қажет болады және егер ресурс таусылса, оның экипажы иесіне қарсы бүлік көтеруі мүмкін. Атысшылар (мысалы, мушкетерлер мен стрелецтер) залптан кейін қаруларын қайта жүктеуге уақыт жұмсайды және жақын шайқаста қарсы шабуылға ұшырайды. Қашықтықтан атушы бірліктерге нысанаға ату үшін жеткілікті қашықтық қажет, сондықтан олар көбінесе қажетті қашықтыққа жете алу үшін кері шегінеді. Әртүрлі атысшылардың ату қашықтығы әртүрлі, ал атты драгун жаяу әскерге қарағанда көп зиян келтіреді. Атысшылардың зиян деңгейін арттыру үшін маңызды жаңартулар жасалуы мүмкін, сондай-ақ атысшыларды өндіру құнын екі есеге төмендетуге болатын жаңартулар да бар. Гранатометшілер ғимараттарды гранаталарымен бұзуға және жаулармен жақын және қашықтықтан шайқасуға қабілетті. Әскери өндіріс ғимараттарын (мысалы, казармалар мен қоралар) тек артиллерия және/немесе гранатометшілер ғана бұзуға болады, ал азаматтық ғимараттарды әдеттегідей тұтқынға алуға болады.

Карталар

Cossacks-те ойналатын, кездейсоқ түрде жасалған көптеген карталар бар, оған қоса жеңу өте қиын саналатын бес ұзақ науқан бар. Бұл науқандар тарихи тұрғыдан нақты, және көбінесе ойыншыны жеңілуге тиімсіз жағдайларға қарсы қояды.

Ұлттар

Алжир – Алжирліктер, басқа да ислам елдері сияқты, Осман империясы да 18 ғасырға қадам баса алмайды. Олар арзан, жылдам өндірілетін бөлімдерге және жауларын басып тастау үшін көптеген әскерлерді жинау тактикасына сенеді. Олардың теңіз күші, Осман империясы сияқты, еуропалықтардың фрегаттарын шығара алмайды, оның орнына олардың кеме жасау орындарында Xebecs жасалады, ол еуропалықтардың 17 ғасырлық шайқас кемелерімен тең. Алжирліктер 18 ғасырлық кемелерді шығара алмайды. Алжирліктердің ерекшеліктері – садақшы және Мамелюк.

Австрия – Австриялықтар – ойынның ең әртүрлі мемлекеттерінің бірі, 17 және 18 ғасырларда бірегей бөлімдері бар. Австрия 17 ғасырлық ең көп зиян келтіретін мушкетерлерді (Jäger), тұрақты Roundshiers, Pandurs және хорват кавалериясын шығарады.

Дания – Даниялық мушкетерлер, кем дегенде ең соңғы нетбук нұсқасында, граната тасымалдайды, бірақ арнайы гранатирлерден айырмашылығы, олардың қуатын арттыруға болмайды.

Англия – Англиялық әскерлердің барлығы басқа елдерге қарағанда жылдам дайын тұрады. Англиялық жаңартулар басқалардан ерекшеленеді, өйткені олар басқа елдерге қарағанда ертерек жоғары шабуыл құнын береді. Англияның ерекше бөлімдері – Highlander және Bagpiper. Highlander – байнеті жоқ, ұзақ қашықтықтағы бөлім, ол 18 ғасырлық казармадан жасалады. Bagpiper 18 ғасырлық офицермен бірге 18 ғасырлық формацияларды құру үшін қолданылады.

Франция – Француздар мылтықпен қаруланған кавалерияға маманданған, өйткені олардың екі ерекше бөлімі, Патшаның мушкетері және 18 ғасырлық драгун осы санатқа жатады. Үшінші француздық ерекше бөлім – Chasseur, байнеті жоқ, ұзақ қашықтықтан шабуылдайтын жаяу әскер. Францияға қарсы ойнайтын ойыншылар 18 ғасырлық драгундардың шабуылына дайын болуы керек. Француз драгундары ерекше, өйткені олар әдеттегі драгундарға қарағанда жылдамдықты арттырады, бірақ оттық күшін жоғалтады.

Нидерланды – Голландтықтарға қарсы ойнайтын ойыншылар 17 ғасырлық голландтық мушкетерлерге (Harquebusier) шабуыл жасауға дайын болуы керек, өйткені олар өз түрінің ең жылдам өндірілетін бөлімдері. Бұл – Голландияның жалғыз ерекше бөлімі. Олар қарапайым мушкетерлерге қарағанда аз шабуыл жасайды, бірақ арзан. Сонымен қатар, олардың атыс жылдамдығы 17 ғасырлық мушкетерлер арасында ең жоғары.

Пьемонт – Пьемонттан Padres шығады, олар – ойынның ең үздік емдеушілері. Сонымен қатар, олардың 17 ғасырлық мушкетері бар, ол екінші жаңартуда жылдамдықты арттырады. Пьемонт әскерінің қарапайым жаяу әскеріне арналған бірнеше Padres 10-нан төмен зиян келтіретін бөлімдермен жеңіліс табу қиын.

Польша – Польшада төрт ерекше бөлім бар: 17 ғасырлық мушкетер, 17 ғасырлық пикмен, қанатты гусар және жеңіл салт атты. Ол жеңіл кавалерияның ең күшті шабуылшысы болып табылады және жаяу әскер мен кавалерияға қарсы тиімді. Польшалық мушкетерлер ең ұзақ уақытқа созылған, бірақ ең арзан және австриялық әріптестеріне тең шабуыл жасайды. Польшаның 17 ғасырлық пикмендері әлсіз, бірақ өте тез өндіріледі.

Португалия – Португалдықтардың бірегей бөлімдері жоқ, бірақ олар бірегей ғимаратқа ие. Португалиялық кеме жасау зауыты мұнара сияқты жұмыс істейді, өйткені ол қорғаныс шарасы ретінде оқ атуы мүмкін және мұнара сияқты оның қаруларының санын арттыра алады. Португалияның су ойындарында артықшылығы бар, онда оқ, мұнаралар мен қабырғалар өшіріледі, өйткені оның кеме жасау зауыты өзін-өзі қорғауға арналған.

Пруссия – Пруссияның ерекше бөлімдері – 18 ғасырлық мушкетерлер (Fusilier) және Пруссия гусарлары. Пруссиялық мушкетерлер қуатты, бірақ оларды жасау қымбат. Пруссияның екінші ерекше бөлімі – гусарлар – тез құралатын, тез әрекет ететін кавалерия бөлімі.

Ресей – Патшалар елінде ең көп бірегей бөлімдер бар. Алайда оның барлық ерекшеліктері 17 ғасырда шығарылған. Орыстар найзашыларды, 17 ғасырлық арнайы барабаншыларды, командирлерді (17 ғасырлық офицерлердің орнына), Дон казактарын, Витяздарды және Стрелецтерді шығара алады.

Саксония – Саксониялық ойыншылар ойынның ең тиімді 18 ғасырлық мушкетерлерінің біріне қол жеткізе алады, бірақ ол сонымен қатар ең үлкен өндіріс уақыты бар. Саксондық ойыншылардың кавалериялық күзеттері де бар, олар тез құрылатын, ауыр соққы беретін, броньды кавалерия бөлімі. Оның қорғанысы 7-ші деңгейге дейін жетілдірілді, +30 қорғанысы.

Испания – Испандықтардың тек бір ерекше бөлімі бар, бірақ ол 17 ғасырлық казармаларды салғаннан кейін оңай қол жетімді. 17 ғасырлық испандық мушкетері (Conquistador) – бүкіл ойындағы жалғыз броньды, оқ атуға қабілетті жаяу әскері. Испандық мушкетері де байнетпен жабдықталмайды және жау бірліктері тым жақын келсе шегінеді.

Швеция – Король Густав Адольфтың армиясы екі ерекше бөлімімен сипатталады – швед салт аттысы (knekt) және швед 18 ғасырлық пикмені.

Түркия – Түріктер жаяу әскер, кавалерия және теңіз күштеріне маманданған, бірақ басқа ислам елдері сияқты, Алжир сияқты 18 ғасырға қадам баса алмайды. Олардың ерекше бөлімдері – Янычар, Спахи, Татар және түрік яхтасы. Түркия сонымен қатар оқ атар жаяу әскерін шығарады – Янычарлар. Олар ұзақ қашықтықтан оқ атып, жеңіл жаяу әскерімен немесе Осман пикмендерімен біріктірілгенде тиімді.

Украина – Украиндықтар бес ерекше бөлім шығарады – украин шаруасы, Сердюк (оқ атушы) және үш казак бөлімі. Украин шаруасы – қолға түсірілмейтін жалғыз шаруа. Сердюктар – украиндықтардың тек қана жалдамалы әскерлерден басқа шығара алатын жаяу әскерінің түрі. Украина да басқа елдер сияқты келесі ғасырға қадам баса алмайды. Украиндық Сердюктар казак гетманының басшылығымен жалдамалы әскерлер болып саналады, бірақ гетманға алтын жұмсау қажет. Басқа екі украиндық ерекше бөлімі – тұрақты Січ және Реестр казактары. Січ казактары – ойындағы ең жылдам кавалерия бөлімдері, олар жауды мазалау және шабуылдар үшін ең жақсы қолданылады. Реестр казактары жаяу әскерін жоюға арналған және тез жасалады. Гетман командирлері қымбат, алайда гетмандардың шабуылдық қабілеті өте жоғары.

Венеция – Венециялықтар – теңіз күші. Венециялық құрлық әскері ерекше емес, алайда Венецияның бір ерекше бөлімі – галлеас, оның теңіз күшінің қуатына куәлік етеді. Галлеас екі түрлі қаруға ие – кемеден оқ атуға арналған зеңбірек және 100 градус бұрышпен оқ атуға арналған кемелік миномет. Галлеас теңізден бекіністерді атқылау үшін арналған, бірақ ол бірнеше жұмысты атқара алады.

Даму

Cossacks: European Wars ойынын Украинада GSC Game World компаниясы әзірледі. Ойын көркемдік сапасымен және тамаша графикасымен, әсіресе бір кезде "теңдесі жоқ" деп сипатталған арнайы эффектілерімен көзге түсті. Cossacks ойынын жасауға деген ниет 1997 жылы Age of Empires жарық көрген кезде туды, ал даму 1998 жылы басталды. 17-18 ғасырлар таңдалды, себебі Age of Empires-тің ең логикалық жалғасы ортағасырлық Еуропа болар еді, ал Cossacks – оның бәсекелесі емес, табиғи мұрагері. Бастапқыда Cossacks Украина мен Ресей арасындағы қақтығысқа арналған деп жоспарланған, онда төрт ел болмақ: Украина, Ресей, Еуропа және Түркия. Ойын ішкі нарықта сатылатын болды. Бірақ Канн қаласында өткен MILIA көрмесінде Cossacks-тың демо-нұсқасы компьютерлік ойындарды жасау және жариялау саласындағы сарапшылардан жақсы баға алғаннан кейін, елдер санын 16-ға дейін көбейтіп, ойынды бүкіл әлемде сатуға шешім қабылданды. Мыңдаған бірліктермен картада ойнау мүмкіндігін қамтамасыз ету үшін 2D графика таңдалды. Ойынды жасаған команда 1998 жылы төрт адамнан 2000 жылы он екі адамға дейін ұлғайтылды, осы кезде жоба аяқталуға жақын еді. Жұмыстың әртүрлі кезеңдерінде карта жасаушылар мен тестерлер командаға қосылды. 2001 жылдың наурыз айында Cossacks: European Wars дүкендерде пайда болды. Ойын 2011 жылы Steam платформасында қайта жарық көрді, сонымен қатар Cossacks II ойыны да жаңартылды. Ойын GOG.com сайтынан DRM-сыз да қолжетімді.

Қазақтар: соғыс өнері

2002 жылғы 1 сәуірде жарық көрген The Art of War – тұңғыш дербес кеңейту жиынтығы. Түпнұсқа Cossacks сияқты, ойын 17-18 ғасырларда өтеді және 8000 бірлікпен басқару мүмкіндігі бар. Cossacks: The Art of War 5 жаңа науқан, 2 жаңа ел (Дания және Бавария), карта редакторы және жаңа ландшафттармен 16 есе үлкен карталарды қосады. Екі жаңа елдің де 18 ғасырлық мушкетер жасағы бар, олардың қасиеттері әртүрлі.

Қазақтар: соғысқа қайта оралу

2002 жылғы 18 қазанда жарық көрген «Соғысқа қайту» – екінші толықтыру жиынтығы, оны жеке ойнауға болады. «Cossacks: Back to War» еуропа тарихына тигізген әсері үшін «Cossacks: European Wars» және «Cossacks: Art of War» ойындарына швейцариялықтар мен венгрлерді қосады. Сондай-ақ жаңа карталар, оқулық кампаниясы және карта редакторы да бар. «Cossacks: Back to War» дискісінде Шон Флетчер жасаған Mod1 немесе Baddog's mod деп аталатын модификация бар, ол әртүрлі елдерге бірнеше әскер түрлерін, жаңа артиллерия түрлерін қосады және құрылыс уақыты, жаңарту және құрылыс құны сияқты кейбір параметрлерді өзгертеді.

Қазақтар: жорық кеңейтілді

Cossacks: Campaign Expansion, 2002 жылдың 1 қарашасында шықты, бұл Cossacks: Back to War ойынына арналған қосымша мазмұн. Онда бастапқы Cossacks: European Wars ойынынан төрт және The Art of War ойынынан бес – барлығы 63 қиын миссиясы бар тоғыз кампания кіреді.

Сатылымдар

Eurogamer-дің Джон Бай «Cossacks: European Wars» ойынын «үлкен сәттілік» деп сипаттады. 2001 жылдың желтоқсан айына дейін Ресейде 300 000-нан астам дана сатылды. Ол сондай-ақ Ұлыбританияда танымал болды, сату тізімінде 1-орынға ие болды және GSC Game World мәліметінше, сол кездеге дейін шамамен 100 000 дана сатылды. Керісінше, әзірлеушілер ойынның АҚШ-тағы нашар нәтижесіне көңілі қалды. 2004 жылдың мамырына қарай «Cossacks» Францияда ғана 150 000 данадан астам сатылды. CDV компаниясының Германия нарығындағы бастапқы жетістіктеріне риза болды. Verband der Unterhaltungssoftware Deutschland (VUD) 2001 жылдың шілдесінде ойынға «Алтын» сыйлықсын табыстады, бұл Германия, Австрия және Швейцария бойынша кем дегенде 100 000 дана сатылғанын көрсетеді. Қазан айына қарай ойын Media Control тізіміндегі үздік 30-дың ішінде 11 ай бойы сақталды, қыркүйекте 11-орынды, қазанда 18-орынды иеленді. 2001 жылдың желтоқсанына қарай «Cossacks» әлем бойынша 500 000 данадан астам сатылды. Бұл сәттілік оны сол кездегі CDV компаниясының ең ірі жобаларының біріне айналдырды, «Sudden Strike» сияқты. 2002 жылдың қыркүйегіне қарай сатылымдар 650 000 данадан асты. 2005 жылдың басында франшиза 2,5 миллион данадан асты.

Сыни пікірлер

"Казактар: Еуропа соғыстары" ойынына жазылған пікірлер орташадан жақсыға дейін ауыспалы. "Казактар: Еуропа соғыстары" PC Zone журналының үздік ойын сыйлығына және Strategy Player журналының айдың стратегиялық ойыны сыйлығына ие болды. Сынақшылар көбінесе ойын барысындағы егжей-тегжейлілік пен дәлдікті жоғары бағалады, сондай-ақ, ойынның кіріспе көріністері мен ашылу видеосы әсерлі болғанын айтты. Computer Games Magazine редакторы "Казактарды" 2001 жылғы ең жақсы стратегиялық ойын деп атады, бірақ ақырында сыйлықты Kohan: Immortal Sovereigns ойынына берді.

Қатардағы ойындар

Ойынның ресми жалғасы – Cossacks II: Napoleonic Wars. GSC Game World компаниясынан сол қозғалтқышты пайдаланатын American Conquest ойыны – козактардың туындысы. GSC Game World 2004 жылы Ubisoft үшін «Александр» ойынын жасады, ол «Александр» фильміне негізделген, алайда аса сәтті болмаған стратегиялық компьютерлік ойын. Сонымен қатар, 2006 жылы шыққан «Қырылған Империялар Батырлары» ойынына назар аудару керек; нашар жасанды интеллектісінің кесірінен ол да аса сәтті жоба болмады.