Sid Meier Саяхаты III: Стратегиялық ойын

Кіріспе

2001 жылы кезекпен ойналатын стратегиялық бейне ойын

Sid Meier’s Civilization III – Sid Meier’s Civilization кезекпен ойналатын стратегиялық бейне ойындары сериясының үшінші бөлімі. Ол 2001 жылы шықты, одан кейін Civilization IV жарық көрді. Алғашқы ойыннан айырмашылығы, Civilization III-ті Сид Мейер емес, ойын дизайнымен айналысатын Джефф Бриггс және ойын бағдарламашысы Сорен Джонсон жасады. Civilization III, басқа Civilization ойындары сияқты, империяны бастапқыдан құруды қамтиды, б.з.д. 4000 жылдан басталып, қазіргі заманнан аздап кейінгі уақытқа дейін жалғасады. Ойыншы қалаларды салу және жақсарту, әскери және бейбіт мақсаттағы жасақтарды даярлау, жерді мелиорациялау, технологияларды зерттеу, Әлемнің жеті кереметін салу, көршілес өркениеттермен соғыс немесе бейбітшілік орнату және тағы да басқаларын істеуі керек. Ойыншының табысқа жетуі үшін жақсы инфрақұрылым, ресурстар, дипломатиялық және сауда қабілеттері, технологиялық прогресс, қала және империяны басқару, мәдениет және әскери күшті үйлестіруі қажет.

Ойын процесі

Ойын картасы торда орналасқан шаршы плиткалардан тұрады. Әрбір қала, жер бедерін жақсарту және бірлік белгілі бір плиткада орналасқан, ал әр плиткада кез келген бірлік саны орналаса алады. Жер плиткалары көлік (жол немесе теміржол) және жерді жақсартуды (ферма немесе шахта) немесе қаланы қамтуы мүмкін. Қалалар бір-бірінен кемінде бір плитка қашықтықта салынуы керек, яғни екі қала тікелей жанаса алмайды. Әр плитканың белгілі бір жер түрі болады, ол "жұмысқа" алынғанда қанша азық-түлік, өнім және сауда өндірілетінін анықтайды. Плитканы жұмысқа алу үшін ол қаланы қоршап тұрған жиырма плитканың бірі болуы керек. Бір плитканы бір уақытта бір қала ғана жұмысқа ала алады, және әр қала өз халқының санына тең немесе одан кем плитканы жұмысқа ала алады. Азық-түлік ойыншының қалаларын өсіру үшін қолданылады. Әрбір халық бірлігі тірі қалу үшін тамаққа мұқтаж, ал артық азық-түлік сақталады. "Қалқандар" ретінде көрсетілетін өндіріс бірліктерді, ғимараттарды және ғажайыптарды салу үшін қолданылады. Сауда ойыншының экономикасын күшейтеді. Бұл сауда зерттеу, салық кірісі және әрқайсысы әртүрлі мақсаты бар сән-салтанат арасында ойыншының қалауынша бөлінеді. Әр қаланың азаматтарының көңіл-күйі болады (бақытты, қанағаттанған, бақытсыз немесе қарсылық білдіретін). Көпшілік азаматтар бақытсыз болса, қалада тәртіпсіздік басталып, барлық өндіріс тоқтатылады; егер қала ұзақ уақыт бойы тәртіпсіздікте болса, бұл көтеріліске әкелуі мүмкін, нәтижесінде жақсартулар жойылды. Көпшілік азаматтар бақытты болса, олар өз басшыларын жақсы көреді және экономикалық пайданы арттырады. Жерді жақсарту жұмыстарын жұмысшы бірліктері жүзеге асырады. Суару азық-түлікті арттырады, кендер өндірісті арттырады, ал жолдар сауданы арттырады және оларды пайдаланатын барлық одақтас құрлық бірліктерінің қозғалыс шығындарын азайтады. Екі өркениет бір-бірінің жолдарынан пайда алу үшін, олардың арасында өту құқығы туралы келісімге қол қоюы керек. Ғимараттар қаланың қандай да бір жағынан жақсартады және оларды күтіп ұстауға шығын кетіреді. Бірліктер мен ғажайыптар сияқты, олардың әрқайсысы қажетті технологияны игергеннен кейін ғана салынуы мүмкін. Ғимараттар әр кезеңде қаржылық күтіп-ұстауды қажет етеді және оларды жоюға болады. Әр қалада әр типтегі ғимараттың тек біреуі ғана салынуы мүмкін. Civilization-дың бұрынғы бөлімдеріндегідей, әлемнің бірегей ғажайыптары бар, оларды бір ойында бір рет қана салуға болады. Ғажайыптар белгілі бір қалаға, құрлықтағы барлық қалаларға немесе бүкіл империяға түрлі пайдалар әкеледі. Civilization III сонымен қатар Кіші Ғажайыптарды қосты, олар функционалды түрде Ғажайыптарға тең, бірақ оларды әр ойында бір рет емес, әр өркениетке бір рет салуға болады. Кішігірім ғажайыптардың көпшілігі оларды салу үшін әлеуметтанулық және технологиялық талаптарға ие. Егер бір өркениет кішкентай ғажайыппен қаланы басып алса, ол автоматты түрде жойылады. Кішкентай ғажайыптардың мысалдары: Уолл-стрит, Тыйым салынған сарай және Пентагон. Ойынның маңызды ерекшеліктерінің бірі ғылыми зерттеулер. Жаңа технологияны зерттеуді аяқтау жаңа бірліктерді, қалаларды жақсартуды, әлемнің ғажайыптарын, сондай-ақ технологиямен байланысты арнайы бонустар мен қабілеттерді ашады. Технология ағашы төрт дәуірге бөлінген (Ежелгі дәуір, Орта ғасыр, Индустриялық дәуір және Қазіргі дәуір); әрбір дәуірге сол дәуірге өту үшін белгілі бір технологияларды зерттеу қажет. Сонымен қатар, қажет емес, бірақ империяны жақсы басқару үшін қажетті пайдалы бонустарды ұсынатын немесе өркениетке жаңа үкімет орнатуға мүмкіндік беретін технологиялар бар. Технологиялар басқа өркениеттерге алтын, ресурстар, технологиялар, жұмысшылар және қалалар үшін айырбастау арқылы сатылуы мүмкін. Осылайша алынған технологиялар бір немесе бірнеше басқа өркениеттермен байланыс орнату арқылы басқа жаңа технологиялармен алмастырылуы мүмкін ("технология брокерлігі" деп те аталады). Азаматтар - қалада жұмыс істейтін адамдар. Төрт түрі бар: Еңбекшілер, ойын-сауықшылар, салық жинаушылар және ғалымдар. Егер қалада жұмыс істеуге арналған плиткалардан гөрі көп азаматтар болса, артық азаматтар автоматты түрде ойын-сауықшыларға айналады. Екінші кеңейту, Conquests, ойынға екі жаңа азаматты қосады: Полицейлер (сыбайлас жемқорлықты азайту) және Азаматтық инженерлер (ғимараттар мен ғажайыптарды салуды жақсарту). Мәдениет - бұл франшизаның бұрынғы бөлімдерінде болмаған ерекшелік. Әр қаланың мәдени рейтингі бар, ол қаланың жергілікті жерге әсері. Негізінен, мәдениеттің сыртқы жиегі немесе "шекарасы" әр өркениеттің империясының шекарасы ретінде әрекет етеді. Қаланың мәдени рейтингі жоғарылаған сайын, оның ықпал аймағы да өседі, нәтижесінде көбірек аумақ ойыншының бақылауына өтеді. Өркениеттердің шекаралары тікелей жанасуы мүмкін, нәтижесінде олардың мәдени рейтингтері аумақ үшін бәсекелеседі. Егер бір ойыншының мәдени рейтингі екіншісінен жеткілікті жоғары болса, біріншісінің шекарасы бұрын екіншісіне тиесілі болған аумаққа еніп кетеді. Уақыт өте келе және мәдени қысым арқылы екінші ойыншының қаласы тіпті біріншісінің империясына қосылуға немесе "ауысуға" дайын болуы мүмкін. Сондықтан мәдениет бейбіт жолмен жаулау құралы болуы мүмкін. Әр өркениет белгілі бір артықшылықтармен басталады және оларға тән "ерекше бірлік" болады, оны тек олар ғана құра алады; бұл бірліктер көбінесе тарихи негізге ие (мысалы: жапондықтардың ерекше бірлігі - самурай, ол стандартты рыцарьды ауыстырады, ал британдықтардың ерекше бірлігі - Man O War, ол стандартты фрегатты ауыстырады). Азаматтардың ұлттығы олардың "туған" өркениетіне негізделген. Азаматтардың ұлттығы туралы "естеліктері" бар және жаңа өркениетке ассимиляцияланғанша олардың бұрынғы өркениетінің мүшелері екенін сезінеді. Шабуыл ойынның маңызды аспектісі. Әр шабуыл бірлігі үш өмірлік ұпаймен ("қалыпты" бірлік ретінде басталады, бірақ олардың статистикасын әсер ететін қосымша өмірлік ұпай бонустары бар). Егер бірлік барлық өмірлік ұпайларын жоғалтса, ол өледі. Сәтті шабуылдық миссиялардан кейін бірліктер жақсартуға ие болып, өмірлік ұпайларын арттыра алады. Бірлікке қол жеткізе алатын ең жоғары ранг - "элита" (бес өмірлік ұпаймен), ал ең төменгісі - "жаңадан келген" (екі өмірлік ұпаймен; бұл ранг жаңадан шақырылған сарбаздар мен шабандоздарға ғана беріледі). Әрбір бірліктің шайқастың жеңімпазын анықтау үшін шабуыл және қорғаныс мәні бар. Қосымша қорғаныс бонустарын, мысалы, белгілі бір жер бедері түрлері, бірліктің "Бекіну" командасы немесе өзеннен қорғану арқылы алуға болады. Нәтижесінде, шайқастың нәтижесін кездейсоқ сан генераторы анықтайды. Элиталық бірлік жау бірлігіне қарсы жеңіске жеткенде, Ұлы Басшы пайда болуының аз ғана мүмкіндігі бар. Ұлы Басшы армия құруға немесе қаладағы ғимарат құрылысын дереу аяқтауға қабілетті, бұл оларды ғажайыптарды аяқтау үшін ерекше пайдалы етеді. Империядағы қалаларды дамытуға қатысты, мәдени шекаралар ішіндегі плиткаларда бонус ресурстарын табуға болады. Әрбір ресурс азық-түлік, өндіріс немесе саудаға бонус бере алады, егер ол қала радиусының ішінде табылса және азаматтармен жұмысқа алынса. Сән-салтанатты немесе стратегиялық ресурстар сияқты ерекше ресурстар азаматтардың бақытын арттыру немесе ресурстарға қатысты шабуыл бірліктеріне қол жеткізу сияқты қосымша пайдалар береді. Сыбайлас жемқорлық Civilization III-те ысыраппен қатар бар, ол қаланың өнімділігін азайтады; сыбайлас жемқорлық пен ысырап ресурстарды дұрыс басқармауды, қалалық бюрократтардың заңсыз әрекеттерін және орталық биліктің империяны басқару қабілетінің шектеулерін көрсетеді. Сыбайлас жемқорлық пен ысырап көбінесе астана қаласында ең төменгі деңгейде болады және империяның шетінде ең жоғары деңгейде болады. Сонымен қатар, сыбайлас жемқорлық пен ысыраптың деңгейі өркениеттің үкімет жүйесіне байланысты. Сыбайлас жемқорлықпен күресудің бірнеше жолы бар, оның ішінде сот және полиция станциясы сияқты қалалық жақсартуларды салу. Тыйым салынған сарай және құпия полиция штаб-пәтері сияқты кішкентай ғажайыптар да сыбайлас жемқорлық пен ысырапты тиімді түрде азайтады, осылайша қосымша астана ретінде әрекет етеді. Ойынды жеңудің бірнеше жолы бар. Ойын...

The game map is made up of square tiles on a grid. Each city, terrain improvement, and unit is located in a specific tile, and each tile can host any number of units. Land tiles can contain a transportation improvement (road or railroad) and a land improvement (farm or mine) or a city. Cities must be built a minimum of one tile away from each other, i. e., no two cities may touch. Each tile is made of a particular type of terrain that determines, among other things, how much food, production, and trade it produces when "worked". A tile can only be worked if it is one of the twenty tiles surrounding a city. A tile can only be worked by one city at a time, and each city can only work a number of tiles equal to or less than its population. Food is used to grow the player's cities. Each population unit requires food to survive, and excess food is stored. Production, represented in the game as "shields", is used to build units, buildings, and wonders. Commerce powers the player's economy. This commerce is split up as the player sees fit between research, tax revenue, and luxuries, each with a different purpose. Each city's citizens have a certain mood (happy, content, unhappy, or resisting). If most citizens are unhappy, the city falls into civil disorder and all production ceases; if a city remains in civil disorder for too long, it can lead to rioting, which results in improvements being destroyed. If most citizens are happy, they will like their leader and increase economic benefits. Terrain improvements are built by Worker units. Irrigation increases food, mines increase production, and roads increase commerce and reduce movement costs for all allied land units using them. Two civilizations must have Right of passage treaty signed to benefit from each other's roads. Buildings enhance a city in some way and cost maintenance. Like units and Wonders, each one can only be built when the requisite technology has been acquired. Buildings require financial maintenance each turn, and can be destroyed. Only one of each type of building can be constructed in each city. As in previous installments of Civilization, there are unique Wonders of the World that can only be built once per game. Wonders provide a variety of major benefits to a specific city, all cities on a continent, or to an entire empire. Civilization III also added Small Wonders, which are functionally equivalent to Wonders except that each one can be constructed once per civilization, as opposed to once in every whole game. Small Wonders have, for the most part, a sociological requirement to construct them, as well as a technological requirement. When a civilization captures a city with a Small Wonder, it is automatically destroyed. Some examples of small wonders are Wall Street, the Forbidden Palace, and The Pentagon. One of the major features of gameplay is scientific research. Completing the research of a new technology will make available new units, city improvements, and wonders of the world, as well as special bonuses and abilities that are related to the technology. The technology tree is divided into four ages (Ancient Age, Middle Ages, Industrial Age, and Modern Age); each age requires the research of specific technologies to advance to that age. Additionally, there are non requisite technologies that nevertheless provide useful bonuses that are often essential for good empire management, or allow a civilization to install a new government. Technologies can also be traded to and from other civilizations in return for gold, resources, technologies, workers, and cities. Technologies acquired in this way can in turn be exchanged (also called 'technology brokering') for other new technologies by contacting one or more other civilizations. Citizens are the people who work in a city. There are four kinds: Laborers, Entertainers, Tax Collectors, and Scientists. If there are more citizens in a city than available tiles to work, the extra citizens automatically become Entertainers. The second expansion, Conquests, adds two new types of citizens to the game: Policemen (reduce corruption) and Civil Engineers (enhance building and wonder production). Culture is a feature that was not present in previous installments of the franchise. Each city has a cultural rating, which is the city's influence over local terrain. Essentially, the culture's outer edge, or "border", acts as the boundary of each civilization's empire. As the city's culture rating increases, so does its sphere of influence, bringing more territory under the player's control. Civilizations' borders may abut, resulting in their culture ratings vying for territory. If one player's culture rating is sufficiently higher than the other's, the former's borders will encroach into territory previously owned by the latter. Given enough time and cultural pressure, the latter player's city may even elect to join, or "flip to," the former's empire. Culture can thus serve as a means of peaceful conquest. Every civilization starts with certain special abilities, and they have a special "unique unit" that only they can build; these units usually have a historical basis (for example: the Japanese unique unit is the samurai, which replaces the standard knight, whereas the British unique unit is the Man O War, which replaces the standard frigate). Citizens have a nationality based upon the civilization under which they were "born." Citizens have a "memory" of their nationality and will consider themselves members of their previous civilization until they are assimilated into their new civilization. Combat is an important aspect of the game. Each combat unit begins as a "regular" unit with three hit points (although some units have additional hit points bonuses which affect their stats). If the unit loses all its hit points, it dies. Units can be promoted after successful combat missions and gain hit points. The highest rank a unit can attain is that of "elite" (which features five hit points), whereas the lowest is "conscript" (featuring two hit points; this rank is only given to newly drafted soldiers and barbarian units). Each unit has an attack and defense value to determine the winner of each battle. Additional defensive bonuses can be conferred by, e. g., certain terrain types, the unit's "Fortify" command, or defending across a river. Ultimately, a random number generator determines the outcome of each battle. When an elite unit wins a battle against an enemy unit, there is also a small chance that it will produce a Great Leader. A Great Leader has the ability to create an Army or instantly finish construction of a building in a city, which made them particularly useful for completing wonders. With respect to developing the cities within an empire, bonus resources may be found on tiles within the cultural borders. Each type of resource may provide a bonus to food, production, or commerce if found within the city radius and worked by a citizen. Particular kinds of resources, such as luxury or strategic resources, provide additional benefits such as increasing citizens' happiness or providing access to resource specific combat units. Corruption exists in Civilization III alongside waste, which decreases a city's productivity; together, corruption and waste represent the mismanagement of resources, the malfeasance of city level bureaucrats, and the limits of a central authority's ability to manage an empire. Corruption and waste is often lowest in the capital city and highest on the outskirts of an empire. Furthermore, the levels of corruption and waste are dependent on the system of government of a civilization. There are a number of ways to combat corruption which include building city improvements, such as the courthouse and the police station. Small wonders like the Forbidden Palace and the Secret Police HQ also drastically reduce corruption and waste by acting, in effect, as supplementary capitals. There are several ways to win the game. A player needs to meet only one of the victory conditions in order to win. These include Conquest victory, achieved when no civilizations besides the player's exist; Domination victory, achieved when two thirds of the world's land and population are controlled by the player; Cultural victory, achieved when the player successfully assimilates other civilizations; Diplomatic victory, achieved when the player is elected leader of the United Nations; and a science based victory, achieved when the player researches a sufficient number of technologies and builds a spaceship to reach Alpha Centauri. If no civilization has met any of the other victory conditions by the year 2050, the civilization with the highest score wins the game.

Даму

Civilization III екі жылдық дамудан кейін 2001 жылдың 30 қазанында жарық көрді. Westlake Interactive компаниясы жасаған және MacSoft компаниясы жариялаған Mac OS нұсқасы 2002 жылдың 6 қаңтарында шықты.

Сатылымдар

Америка Құрама Штаттарында Civilization III, 2001 жылғы 28 қазан мен 3 қараша аралығында NPD Intelect-тің апталық компьютерлік ойын сату тізімінде бірінші орынға енді. Оның коллекционерлік басылымы (Collectors Edition) осы кезеңде екінші орынды иеленді. Осы сәтті дебюттің арқасында Civilization III жалпы алғанда қазан айындағы ең көп сатылған төртінші компьютерлік ойын болды, оның орташа бөлшек сауда бағасы 49 долларға тең. Екінші аптасында ойын Backyard Basketball ойынымен ығыстырылып екінші орынға түсті, ал коллекционерлік басылымы топ-10-ға кірмеді. Firaxis-тің ойыны 11 қарашадан 1 желтоқсанға дейін NPD апталық топ-10 тізімінде қалды және қараша айының жалпы нәтижесі бойынша алтыншы орынды иеленді. Кейін тізімнен шығып, ол желтоқсан айында апталық топ-10-ға екі рет қайта кірді және айдың 11-орынын жеңіп алды. Civilization III 2001 жылды 294,789 дана ішкі сатылыммен аяқтады, бұл 13,5 миллион долларлық кіріс әкелді. 2006 жылғы тамызға дейін Civilization III АҚШ-та 550,000 дана сатылып, 21,7 миллион доллар табыс тапты. Осыған байланысты Edge журналы оны 2000 жылғы қаңтардан бері ең көп сатылған 21-ші компьютерлік ойын деп жариялады. 2000-шы жылдары шыққан барлық Civilization ойындарының жалпы сатылымы 2006 жылға қарай 2,5 миллион данаға жетті. Халықаралық деңгейде Civilization III ойын-сауық және демалыс бағдарламалық жасақтамаларын шығарушылар қауымдастығынан (ELSPA) "Күміс" сатылым сыйлығын алды, бұл Ұлыбританияда кем дегенде 100,000 дана сатылғанын көрсетеді.

Сын-пикірлер мен марапаттар

Джефф Лундриган ойынның ПК нұсқасын «Next Generation» журналы үшін қарап шықты, оған бес жұлдызdan бес жұлдыз беріп, былай деді: «Civ II кез келген ойын сияқты мінсіздікке жақын болғандықтан, оны өзгертуге емес, оған қосымша жаңа мүмкіндіктер енгізуге болады». Ойын шыққаннан кейін Civilization III-ке реакция өте жағымды болды. Ол бірнеше «Жылдың ойыны» сыйлығын жеңіп алды, мысалы, AIAS-тің 5-ші жылдық интерактивті жетістіктері сыйлығының «PC стратегиясы» сыйлығы (сондай-ақ «Жылдың компьютерлік ойыны» және «Жылдың ойыны» номинацияларына ие болды). «Computer Games Magazine» журналының редакторлары Civilization III-ді 2001 жылдың ең жақсы стратегиялық ойыны және жалпы алғанда ең жақсы компьютерлік ойыны деп атады. Олар: «Бұл қазірге дейінгі ең жақсы Civilization, және бұл маңызды жайт». Дегенмен, ойынның алғашқы нұсқасында кейбір қателер мен кемшіліктер кездесті. Ойынның алғашқы шығарылымынан кейін көп ұзамай бірінші жаңарту шықты, ал кейіннен тағы да жаңартулар жасалды, олар ойынды айтарлықтай жақсартты. Жаңартулар сонымен қатар топтық қозғалыс командасы сияқты жаңа мүмкіндіктерді де қосты. Бастапқы нұсқадан кейін жаңа мүмкіндіктер мен қателерді түзетуге қатысты шағымдар болды. «PC Gamer US» журналының редакторлары Civilization III-ге 2001 жылдың «Ең жақсы кезектік стратегиялық ойыны» сыйлығын берді және былай деп жазды: «Ол өзінің алдыңғы ойындарының барлық артықшылықтарын сақтап, оларды бірнеше керемет жаңа мүмкіндіктермен толықтыра білді». Civilization III 2001 жылы «Computer Gaming World» журналының «Ең жақсы стратегиялық ойын» сыйлығына үміткер болды, бірақ бұл сыйлық «Kohan: Immortal Sovereigns» ойынына бұйырды. Редакторлар былай деп жазды: «Civilization III де тамаша үміткер болды. Көптеген адамдар оны сериядағы ең жақсы ойын деп санайды және кезектік стратегиялық ойындар үшін жаңа стандартты белгілейді».

Кеңейтулер

Сид Мейердің «Цивилизация III» ойынына екі кеңейту жинағы жарық көрді: 2002 жылдың қазанында «Әлемді ойнаңыз» және 2003 жылдың қарашасында «Жеңіс». «Әлемді ойнаңыз» бастапқы нұсқаға көп ойыншылармен ойнау мүмкіндігін, сегіз жаңа өркениетті және бірнеше жаңа бірліктерді қосты. «Әлемді ойнаңыз» жинағынан кейін шыққан «Жеңіс» Месопотамиядан Тынық мұхитындағы Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі тоғыз тарихи сценарий ұсынады. Осы сценарийлердің көптегеніне ресурстар, жақсартулар, кереметтер, музыка және тіпті сценарийге тән үкімет түрлері бар, әсіресе Мезоамерика және Сенгоку Жапония науқандарында.