Косоволық суретші Абдулла Гёргури және иконаларды сақтау еңбегі
Abdullah Gërguri
Албан суретшісі Абдулла Гëргури (1931-1994) Косоволық иконалар мен фрескаларды сақтау және қалпына келтірудегі маңызды рөлі. Өмірі мен еңбектері туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Албаниялық суретші Абдулла Гергури (1931–1994) – Косово албан суретшісі, ол иконалар мен фрескаларды қалпына келтіру және консервациялаумен айналысты.
Albanian painter
Abdullah Gërguri (1931–1994) was a Kosovo Albanian artist in restoration and conservation of the icons and frescoes.
Алғашқы жұмыс және оқыту
Гергури Югославия Корольдігінің оңтүстігінде, қазіргі Косоводағы Подуево маңындағы Сибофц ауылында дүниеге келген. Сурет консерваторы Гергури Приштинадағы Мәдени ескерткіштерді қорғау институтында жұмыс істеген кезінде фрескаларды, иконаларды және ескерткіштерді консервациялаумен, сондай-ақ оларды қалпына келтірумен шұғылданды. 1954 жылы Пежадағы өнер орта мектебін (алб. SHLP) бітірді. Ол осы мектептің алғашқы студенттік тобының мүшесі болды. Мектепті бітіргеннен кейін Подуево орта мектебінде сурет мұғалімі болып жұмысқа орналасты. SHLP-дегі көркемсурет тобындағы курсын аяқтағаннан кейін, 1958–1961 жылдары Приштинадағы Школа Нормаледе оқыды. Осыдан кейін ол Приштинадағы Мәдени ескерткіштерді қорғау институтында жұмыс істей бастады және өмірінің соңына дейін сол жерде жұмыс істеді. Ол алғашқыда Призрендегі үлкен күмбезі мен биік минареті бар Синан паша мешітімен айналысты, ондағы қабырға суреттері осы монументалды және мәдени ғимаратқа ерекше және тамаша көрік береді. Ең маңызды фрескалар күмбездің ортасында, сондай-ақ негізгі розеткада орналасқан. Синан паша мешітіндегі барлық қабырға суреттері ізгі, рухани суреттермен және сирек кездесетін түстердің байлығымен ерекшеленеді. Бұл мешіттегі суреттер жинағы Косоводағы ислам өнерінің қабырға суреттерінің ең әдемі мысалдарының бірі саналады. Бұл мешіт 1615 жылы салынған. Оның сәулетшісі – Лүме Албаниясының Ваджле ауылында туған Софи Синан-паша.
Gërguri was born in the village Sibofc near Podujevo, in southern Kingdom of Yugoslavia, present day Kosovo. The painter conservator Gërguri, while he was working at the Institute for Protection of Cultural Monuments in Pristina, was engaged heavily in conservation of frescos, icons and monuments, and also in their restoration. He finished the High School of Arts in Peja (Alb. SHLP) in 1954. He was a member of the first student cohort at this school. After he finished this school, he was engaged as an art teacher in Podujevo's high school. After he finished his course at the SHLP, the fine art group, he was engaged in Shkolla Normale in Pristina during 1958–1961. After this time he started to work at the Institute for Protection of Cultural Monuments in Pristina, where he worked until he died. He firstly was engaged in Sinan Pasha Mosque (Prizren), which has a tall minaret with a large dome (diameter , internal height ), where the mural paintings give magnificent and specific sight in this monumental and cultural building. The most important murals are in the middle of the dome, as is the main rosette. All mural paintings in Sinan Pasha Mosque are characterized with virtuous, spiritual drawings and a wealth of rare colours. The collection of the paintings within this mosque are considered among most beautiful examples of mural paintings of Islamic art in Kosovo. This mosque was built in 1615. Its architect was Sofi Sinan Pasha, born in village Vajle, Lumë Albania.
Сақтау-реставрациялау жұмыстары
Призрендегі қала құрылысы және мәдениет ескерткіштерін қорғау институтының 1972 жылғы 21 қыркүйектегі шешіміне сәйкес, Абдулла Гергури мешіттегі қабырға суреттерін сақтау және қалпына келтіру жұмыстарын бастады. Ол кезде мешітте елеулі зақымдар болған, оларды ол кейін жөндеді. Жөндеудің екі түрі қажет болды: ескі суреттерді ашып көрсету және суреттердің екі қабатын сақтау. Күмбездегі суреттерді сақтау жұмысы кейінірек жүргізілді. Күмбез беттері төрт маусым бойы: 1972, 1974 және 1975 жылдары жөнделді. Гергури сондай-ақ Джаковицадағы Хадум мешітінде және Приштинадағы Үлкен мешітте (1969) жұмыс істеді. Кейіннен ол басқа тарихи ескерткіштердің арабескелерін және сәндік қабырға суреттерін қалпына келтірумен айналысты. Гергури Грачаницадағы Печ Патриархалды монастырының Апостолдар шіркеуінде, сондай-ақ Сент-Прентияда жұмыс істеді. Приштинадағы Мәдени ескерткіштерді қорғау институтында фрескаларды, иконаларды және басқа ескерткіштерді сақтау жұмыстарында болғанда, ол Хокадағы Әулие Иоанн, Кабаштағы Кориштенің Әулие Петр және Сицевадағы Әулие Никола шіркеулерінде де жұмыс істеді. Бұл шіркеулер 14 ғасырда салынған. Гергури Косоводан тыс жерлерде де жұмыс істеді. Македонияда (Охрид) әртүрлі шіркеулерде фрескаларды қалпына келтіруде жұмыс істеді. Ол Босниядағы көптеген шіркеулерде де белсенді түрде еңбек етті. Ол көп рет марапатталды.
In accordance with the decision of the Institution for Urbanism and Protection of the Monuments of the Culture in Prizren, on 21 September 1972, Abdullah Gërguri started work on the conservation and restoration of mural paintings in the mosque. At that time, the mosque had significant damage which he later repaired. Two types of repairs were necessary: revealing old paintings and conservation of two layers of the paintings. The conservation of the paintings on the dome was done later. The surfaces of the dome were repaired during four seasons: in years 1972 1974 and 1975. Gërguri has also worked in the Hadum Mosque in Đakovica and the Great Mosque (1969) in Pristina. He later worked on restoration of the arabesques and decorative mural paintings of the other historical monuments. Gërguri has worked on the Patriarchal Monastery of Peć – Saint Apostles in Gračanica, in Saint Prentia also. While he was working at the Institute for Protection of Cultural Monuments in Pristina, on conservation of frescoes, icons, and other monuments, he also worked in Saint John's Church in Hoca, Saint Peter of Korishtë in Kabash and Saint Nicola's Church on Sicevë which were built in the 14th century. Gërguri worked also out of Kosovo. He worked in Macedonia (Ohër Ohrid), in different churches on fresco restoration. He was largely engaged also in many churches in Bosnia. He was given awards many times.
Марапаттар
Мәдениет ескерткіштерін қорғаудың 30 жылдығында оған диплом мен медаль табысталды. Призрендегі Мәдениет ескерткіштерін қорғау институтының құрылғанына 10 жыл толуына орай, ол үздік қызметі үшін сертификатпен марапатталды. Ол Хорватия, Словения, Босния сияқты елдерде түрлі білімдер алды, ал ескерткіштерді сақтау саласындағы жетістіктермен танысу үшін Италия, Албания, Түркия және Грекияға сапарлады. Ол қабырға суреттерін сақтау және қайта жаңарту жөніндегі жұмыстарымен белгілі. Ол сол кезде Косовода осы саламен айналысқан жалғыз суретші болды.
During the 30th anniversary of the Protection of the Monuments of Culture, he was awarded the diploma and medallion. During the 10th anniversary of the creation of the Institute for the Protection of Cultural Monuments in Prizren, he was awarded with a certificate for outstanding work. He was on different specializations in Croatia, Slovenia, Bosnia, etc., and to gain more knowledge about the achievements on the conservation of the monuments, he visited Italy, Albania, Turkey and Greece. He is known for his conservation and restoration of mural paintings. He was the only painter at that time in Kosovo working in this field.
Фрескалар/иконалардың көбейтілуі
Суретші Гергури бос уақытында Косовоның әртүрлі шіркеулерінде жұмыс істеген кезде православие христиандық фрескалары мен иконаларын көшіріп салған. Олардың арасында: "Қасиетті Иоанн", "Құмырамен қыз" (Печ патриархалдық монастыры), "Апостолдың суреті", "Призрендегі Иса", "Соңғы дастарқаннан үзінді" (Қасиетті Пренья, Призрен), "Қасиетті Меркурий", "Тәктідегі Әзіре Мария" (Хоче-и-Маде), "Қасиетті Николас" (Кабаш), "Иконадан үзінді" (Дечани) және т.б.
Painter Gërguri also used to copy Orthodox Christian frescoes and icons in his spare time while he was working in different churches in Kosovo. Among these are: 'Saint John', 'The Girl with the Pot' (Patriarchal Monastery of Peć), 'Portrait of the Apostle', 'Jesus of Prizren', 'A detail from the Secret Supper' (Saint Prenia, Prizren), 'Saint Mercury', 'Saint Mary on the Throne' (Hoçë e Madhe), 'Saint Nicolas' (Kabash), 'Detail form the icon' (Dečani) etc.