Кіріспе

Византия теологы және монахы Есихий Синай тауындағы Әйелі Екатерина монастырының иеромонахы және Византия әдебиетінің аскет жазушысы. Оның өмір жолы мен дәл қай уақытта өмір сүргені туралы нақты мәлімет жоқ. Осы автордың әдеби мұрасының тек фрагменттері ғана сақталған, оларды әлі жинап, жеке-жеке талдау қажет. Қолжазбаларда оған көбінесе «Біздің қасиетті әкеміз» деген құрметті лақап беріледі және қолжазбада осы лақаптың дұрыстығы анықталған жағдайларда, оны сол аттас басқалардан, әсіресе Иерусалимнің белгілі Есихийінен ажыратуға жеткілікті. Ол Грек Православ Шіркеуінің Синаксарионына енген, онда ол 7-ғасырда Синай тауындағы Әйелі Екатерина монастырының игумены болғандығы айтылады, ал оның мерекесі 29 наурызда тойланады. Рим-католик Шіркеуінде оның литургиялық мерекесі 3 қазанда өтеді.

Атауы

Киелі кітап мәтінін зерттеу, бұл мәтін Хесикийдің бірінің немесе екіншісінің трактаттарының негізі болып табылады, осы сыртқы критерийдей маңызды; сондықтан, Синайлық Хесикий Киелі кітапқа жасаған сілтемелерінде үнемі Синай кодексінің нұсқасын ұстанады. Аталардың "Иерусалимдік пресвитер Хесикий" деген атпен Минье басылымында жарық көрген әдеби материалдың қаншасы Синайлық Хесикийге тиесілі екенін тек монографиялық зерттеу ғана анықтай алады. Мұндай зерттеудің басты мәселесі – 200 аскетикалық нақылдың жинағы болып табылады. Минье осы нақылдарды Иерусалимдік Хесикийге псевдониммен жатқызады, бірақ оларды, күмәнсіз, Синайлық Хесикийге жатқызу керек. Себебі, осы нақылдардың авторы сөзбен ойнау арқылы (ho hesychias pheronymos) өзінің аты Хесикий екенін және ол Василиандық монах екенін білдіреді; сонымен қатар, көптеген қолжазбалар осы ішкі дәлелді қолдайды. Минье басылымының мәтінін ағылшын қолжазбаларынан толықтырып, жақсартуға болады. Нақылдардың белгілі бір Теодулға арналғандығы кейбір қолжазбаларда Теодулдың автор екендігі туралы жаңылыс пікір тудырды. Осы нақылдардың қаншасы ескі аскеттерден алынған, ал қаншасы кейінгілер қабылдаған, оны анықтау мүмкін емес. "Біздің қасиетті әкеміз Хесикий" деген атпен сақталған аскетикалық және Киелі кітапқа қатысты аскетикалық фрагменттер де Синайлық Хесикийге жатқызылуы мүмкін.