Иерусалимдік Гесихий: Өмір, шығармалары және жазбаларының тарихы
Hesychius of Jerusalem
Иерусалимдық Есихий – 5 ғасырдағы христиан ділдары, жазушы. Өмірі туралы мәлімет аз, шығармаларының бір бөлігі жоғалған, қалғаны басқа авторларға жатқызылған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Иерусалимдік Хесихий V ғасырдың бірінші жартысында қызмет еткен христиан дін қызметкері және жазбаларды түсіндіруші болды. Оның туған және қайтыс болған күндері (450 жылдары?) туралы нақты мәлімет жоқ, тіпті оның өміріндегі оқиғалар да белгісіз. "Құрметті қарт" (πρεσβύτερος) атағын иеленгендіктен, оны Ұлы Григорийдің замандасы Иерусалим епископы Есихиймен шатастырмау керек.
Hesychius of Jerusalem was a Christian priest and exegete, active during the first half of the fifth century. Nothing certain is known as to the dates of his birth and death (450s? ), or, indeed concerning the events of his life. Bearing as he does the title πρεσβύτερος "priest", he is not to be confused with Bishop Hesychius of Jerusalem, a contemporary of Gregory the Great.
Атауы
Иерусалимдік Хесикийдің жазбаларының бір бөлігі жоғалып, бір бөлігі басқа авторлардың еңбектері ретінде беріліп, өңделген, ал кейбіреулері әлі күнге дейін кітапханаларда қолжазба түрінде сақтаулы. Хесикийден бізге жеткен фрагменттерді жинап, ретке келтіргісі келген адам қолжазбаларға қайта оралуы керек, себебі Миннің шіркеу әкелерінің жинағында Хесихий есімді түрлі жазушылардың еңбектері "Хесихий, Иерусалим пресвитері" деген тақырып астында тәртіпсіз жинақталған. "Хесихий" тақырыбындағы материалдың шамамен жартысы алынып тасталуға тиіс. Дегенмен, Леуіліктерге жазылған түсіндірме, толығымен тек латын тілінде сақталған, түпнұсқа болып табылады, бірақ оның Китаяқтық мәтіні Септуагинт емес, Вульгатаға сәйкес келтірілген. Оның түпнұсқа екені грек тіліндегі фрагменттің жариялануымен дәлелденді, сонымен қатар латын мәтінінің жағдайы нашар екенін көрсетті. Аскетикалық нақылдар жинағы – Синайлық Хесикийдің еңбегі, Иерусалимдіктең емес. Мишель Обино грек тілінде Хесикий атымен тараған, толыққанды және жалған насихаттардың жан-жақты сындық басылымын жариялады.
The writings of Hesychius of Jerusalem have been in part lost, in part handed down and edited as the work of other authors, and some are still buried in libraries in manuscript. Whoever would collect and arrange the fragments of Hesychius which have come down to us must go back to the manuscripts; for in Migne's edition of the Church Fathers the works of various writers named Hesychius are thrown together without regard for order under the heading "Hesychius, Presbyter of Jerusalem". About half of the matter under "Hesychius" must be discarded. However, the commentary on Leviticus) which is extant in its entirety only in Latin is authentic, although its biblical text has been aligned to the Vulgate text rather than the Septuagint. Its authenticity has been proved by the publication of a Greek fragment, which, moreover, shows that the Latin text is in poor condition. The collection of ascetic maxims is the work of Hesychius of Sinai, and not of his namesake of Jerusalem. A comprehensive critical edition of the homilies, both authentic and spurious, transmitted in Greek under Hesychius' name was published by Michel Aubineau.
Оның экзегетикалық жазбаларының әдісі мен маңызы
Қолда бар үзінділер – армян, грузин және латын тілдеріне аударылған, шашыраңқы түрде сақталған – негізінде, Есихий Киелі кітаптарды, әсіресе Ескі өсиетті, зерттеу саласында (экзегетика) өте шығармашыл жазушы болғанға ұқсайды. Грек менологиясындағы 28 наурыздағы жазбада, барлық Киелі жазбаларды түсіндіру туралы айтылған, бұл Иерусалимдік Есихийден басқа ешкімге қатысты болмауы мүмкін. Герменевтикада ол Александриялықтардың аллегориялық-мистикалық әдісін қатаң сақтайды; ол Киелі кітаптың әрбір сөйлемінде догманың құпиясын көреді және Ескі өсиет мәтіндеріне Жаңа өсиеттегі идеялардың барлық жиынтығын оқиды. Ол Александриялық Оригеннің экзегездің баяндамалық түрін ең қысқа түсіндірмелермен (паратезис) беруін қалайды. Оның Ишая, XIX, 1-ге берген түсіндірмесі – «Тәңір жылдам бұлтқа мініп, Мысырға кіреді» деген сөздерге – «Мәсіх Құдай анасының құшағында» дейді. Оған су әрқашан «мистикалық суды» (крещение), ал нан – «мистикалық дастарқанды» (Евхаристия) білдіреді. Осы гипер-аллегориялық және глоссариалды әдіс оның экзегезінің ерекше белгісін құрайды және әдеби сыншыға нақты Есихийдің жазбаларын нақты емес жазбалардан ажыратуға көмектеседі. Көптеген түсіндірмелердегі антисемиттік көзқарас жергілікті жағдайлармен түсіндірілуі мүмкін; сондай-ақ, Иерусалимде тұратын экзегет Палестинаның қасиетті жерлеріне географиялық және топографиялық сілтемелер жасауы заңды. Есихийдің мәтіндік сынақтағы маңызы оның көптеген қайталауларының өзінің үлгісіндегі сөздерге ұқсас болуында және одан да маңыздысы, ол Гексапланың немесе Тетрапланың басқа бағандарынан, әсіресе Симмахтың нұсқаларынан жиі цитата келтіруінде жатыр, осылайша ол көптеген сирек нұсқаларды сақтап қалды. Ол Киелі кітаптың стихометриясында да маңызды рөл атқарады. Оның «Капитула» және түсіндірмелері ерте христиандардың кем дегенде он екі кіші пайғамбар мен Ишаяның кітаптарын тарауларға бөлуін көрсетеді, бұл қазіргі бөлінуге қарағанда тиісті кітаптардың ішкі идеялар тізбегімен сәйкес келеді. Кейбір жеке кітаптарда Есихий Киелі мәтіннің стихикалық бөлінуін жаңартқан – өйткені Забур мен Әндер кітабының ең көне қолжазбаларында айтылған «Қасиетті қаланың азаматы» (hagiopolites) – Иерусалимдік Есихийдің өзі. Джованни Меркати кейбір қолжазбаларда Есихийдің бөлімінің әрбір бастапқы әрпі түспен белгіленгенін анықтады. Есихий, әдетте, беделді автор ретінде танылған болуы керек, өйткені ол жай ғана Агиополит деп аталады немесе басқа жерде «Иерусалимдікі» (tou Hierosolymon) деген қысқаша сөзбен еске алынады.
Judging from the extant fragments—scattered and translated into Armenian, Georgian, and Latin—Hesychius must have been a very prolific writer on Biblical, particularly Old Testament, exegetics. The notice in the Greek Menology under 28 March, in which mention is made of the exposition of the entire Scriptures, can refer to none other than Hesychius of Jerusalem. In hermeneutics he adheres closely to the allegorico mystical method of the Alexandrines; he finds in every sentence of the Bible a mystery of dogma, and reads into texts of the Old Testament the whole complexus of ideas in the New. He follows Origen of Alexandria in choosing for the enunciative form of exegesis the shortest possible marginal gloss (paratheseis). His comment on Isaiah, xix, 1, "the Lord will ascend upon a swift cloud, and will enter into Egypt" is "Christ in the arms of the Virgin". Water represents always to him "the mystical water" (of baptism), and bread, "the mystical table" (of the Eucharist). It is this hyper allegorical and glossarial method which constitutes the peculiar characteristic of his exegesis, and proves a valuable help to the literary critic in distinguishing authentic Hesychiana from the unauthentic. The anti Semitic tone of many scholia may find an explanation in local conditions; likewise geographical and topographical allusions to the holy places of Palestine would be expected of an exegete living at Jerusalem. The importance of Hesychius for textual criticism lies in the fact that many of his paraphrases echo the wording of his exemplar, and still more in his frequent citation of variants from other columns of the Hexapla or Tetrapla, particularly readings of Symmachus, whereby he has saved many rare variants. He is likewise of importance in Biblical stichometry. His "Capitula" and commentaries show the early Christian division into chapters of at least the Twelve Minor Prophets and Isaiah, which corresponds to the inner sequence of ideas of the respective books better than the modern division. In the case of certain separate books, Hesychius has inaugurated an original stichic division of the Sacred Text—for the "citizen of the Holy City" (hagiopolites) cited in the oldest manuscripts of catenae of the Psalms, and the Canticles, is none other than Hesychius of Jerusalem. It was discovered by Giovanni Mercati that in some manuscripts the initial letter of each division according to Hesychius is indicated in colour. Hesychius must have been generally known as an authority, for he is quoted simply as Hagiopolites, or, elsewhere, by the equally laconic expression "him of Jerusalem" (tou Hierosolymon).
Жеке түсініктемелер
Хесикийдің Леуіліктер, Забур, Әндер жырлары, Он екі кіші пайғамбар, Ишая және Лұқаның (I тарау?) кітабына тікелей түсіндірмелер жазғаны белгілі. Оның аты басқа кітаптардағы мәтіндерге (Түпнұсқа, 1 және 2 Самуил, Езекиел, Даниял, Матай, Жохан, Елшілердің істері, Католик хаттары) қатысты кейбір түсініктемелерде кездеседі, бірақ олардың шынайылығына қатысты сұрақтар болғандықтан, бұл түсініктемелер тиісті кітаптарға толық түсіндірмелерден алынғаны деп айту қиын. Сондай-ақ, Хесикийге жатқызылатын аскетикалық жинақтағы цитаталар экзегетикалық еңбектерден алынған. Ең қиын мәселе – Хесикийдің Забурларға жазылған үш түсіндірмемен байланысы. Забурларға қатысты Хесикийден келген көптеген цитаталар және оның атынан берілген Забурлар туралы түсіндірмелер, әсіресе Оксфорд пен Венеция қолжазбаларында, бір-бірінен күрт өзгешеліктерді көрсетеді, бұл бір түпнұсқаның әртүрлі көшірмелеріндегі қарапайым өзгерістер емес екенін көрсетеді. Демек, Хесикий Забурларға бірнеше түсіндірмелердің авторы болған, немесе аталған түсіндірмелер Хесикий есімді бірнеше авторға жатқызылуы мүмкін. Шындығында, испан қолжазбалары Хесикий монахы, Забурлар мен Әндер жырларына түсіндірме жазған, және Хесикий діни қызметкерін ажыратады. 1900 жылы Афанасийдың еңбектері арасында табылған мәдхияларға арналған түсіндірме Хесикийдің псевдоним астында шығарылған глоссарийі ретінде түсіндірілді. Бұл гипотеза кейіннен қосымша дәлелдермен расталды. Ескі және Жаңа Келісімнің Әндер жырларына арналған Хесикийдің толық түсіндірмесі қолжазба түрінде сақталған; оның кез келген басылымы Bodl. Miscell., 5, 9 ғ. негізінде болуы керек. Бұл басылым үшін және Хесикий мәселесін шешу үшін аса құнды болған тағы бір кодекс – Турин қолжазбасы B. VII. 30, 8-9 ғ., өкінішке орай, өртенген. Сан-Лазаро мехитаристерінің иелігінде Иерусалимдік Хесикий есімімен Әйүп туралы армянша түсіндірме бар, оны 1983 жылы Шарль Мерсье мен Шарль Рено француз тіліне аудармамен бірге жариялады. Римде, Парижде және Мәскеудегі алты қолжазбада сақталған Он екі кіші пайғамбарға арналған Хесикийдің шәкірттері Мац Эриксон баспасында жарық көрді. Оның Ишаяға қатысты түсіндірмесі 1900 жылы он бірінші ғасырдағы Ватикан қолжазбасының (Vatic., 347) анонимді шеткі жазбаларында табылды және факсимильмен жарияланды; осы 2860 шәкірттерінің түпнұсқалығы кейіннен тоғызыншы ғасырға жататын Бодлей қолжазбасымен (Miscell., 5) расталды. Магнификатқа арналған шәкірттер, Әндер жырларының катеналары және Париж мен Афон тауындағы қолжазбалар Хесикийтің Киелі Лұқаның Ізгі хабарына, кем дегенде бірінші тарауына түсіндірме қалдырғанын нақтылайды. "Евангелиелер үйлесімділігінің" шынайылығын дәлелдеу үшін алдымен қайта тірілу туралы трактатты қарастыру керек. Бұл екі түрде сақталған: ұзыны (Грегорий Нисса тұсында) және қысқасы, соңғысы бұрынғысының қысқартылған нұсқасы және әлі жарияланбаған. Х, ХІ және ХІІ ғасырлардағы бұрынғысының қолжазбаларында "Иерусалимдік Хесикий діни қызметкеріне" қосымша "теолог" атағы қосылған.
It is certain that Hesychius was the author of consecutive commentaries on Leviticus, the Psalms, the Canticle of Canticles, the Twelve Minor Prophets, Isaiah, and Luke (Chapter i?). His name occurs in catenae in connection with an occasional scholium to texts from other books (Genesis, 1 and 2 Samuel, Ezekiel, Daniel, Matthew, John, Acts, the Catholic Epistles), which, however, apart from the question of their authenticity, are not necessarily taken from complete commentaries on the respective books. Likewise the citations from Hesychius in ascetic florilegia are taken from exegetical works. The most perplexing problem is the connection of Hesychius with the three commentaries on the Psalms attributed to him. The numerous citations from Hesychius in catenae of the Psalms and the exegetical works on the Psalms handed down over his name, particularly in Oxford and Venice manuscripts, are so widely at variance with each other as to preclude any question of mere variations in different transcriptions of one original; either Hesychius was the author of several commentaries on the Psalms or the above mentioned commentaries are to be attributed to several authors perhaps named Hesychius. As a matter of fact Spanish manuscripts clearly distinguish between Hesychius the Monk, author of commentaries on the Psalms and Canticles, and Hesychius the Priest. In 1900 the commentary on the Psalms included among the works of Saint Athanasius was explained as the glossary of Hesychius issued over a pseudonym. This hypothesis has since been confirmed by further evidence. A complete commentary of Hesychius on the Canticles of the Old and New Testament, which are known to have constituted a distinct book in the early Christian Bible, is preserved in manuscript; any edition of this must be based on the Bodl. Miscell., 5, saec. 9. Another codex which would have been particularly valuable for this edition and for the solution of the Hesychius problem, the Turin manuscript B. VII. 30, saec. 8 9, has unfortunately been destroyed by fire. The Mechitarists of San Lazzaro have in their possession an Armenian commentary on Job over the name of Hesychius of Jerusalem, which was published with a French translation by Charles Mercier and Charles Renoux in 1983. The scholia of Hesychius to the Twelve Minor Prophets, which are preserved in six manuscripts at Rome, Paris, and Moscow, have been published by Mats Eriksson. His commentary on Isaiah was discovered in 1900 in the anonymous marginal notes to an eleventh century Vatican manuscript (Vatic., 347) and published with a facsimile; the authenticity of these 2860 scholia was later confirmed by a ninth century Bodleian manuscript (Miscell., 5). Scholia to the Magnificat, in the catenae of Canticles, and manuscripts at Paris and Mount Athos establish beyond doubt the fact that Hesychius left a commentary on the Gospel of St. Luke, at least on the first chapter. For evidence as to the authenticity of the "Harmony of the Gospels" the treatise on the Resurrection must first be examined. This is extant in two forms, a longer (under Gregory of Nyssa and a shorter, the latter an abridgement of the former and as yet unpublished. In tenth , eleventh , and twelfth century manuscripts of the former, to "Hesychius Presbyter of Jerusalem" is added the further title "the theologian".