Кіріспе

Тигран I (Τιγράνης) – Арменияның артаксиялық патшасы, б.з.д. II ғасырдың соңы мен I ғасырдың басында билеген. Оның және оның ізашары Артавасдес I билігі туралы аз ғана мәлімет сақталған, бұл шатасуға себеп болды. Кейбір зерттеушілер мұндай патшаның тіпті билік еткеніне күмәнданады. Ал басқа тарихшылар, мысалы, Хакоб Манандиан, Дэвид Маршалл Ланг және Рубен Пол Адалиан оны нақты тұлға деп есептейді, бірақ оның билік мерзімінің нақты жылдары туралы пікірлер әртүрлі немесе белгісіз. Тигран I б.з.д. 123 жылдан 96 жылға дейін билік еткен деген ұсыныс болғанмен, бұл көзқарас сынға ұшырады. Тағы бір ұсыныс бойынша Тигран I б.з.д. 120 жылдан 95 жылға дейін билік еткен, және бұл жақында тарихшы Кристиан Марекпен расталды.

Атауы

Тигранес (Τιγράνης) – көне иран тіліндегі Тигрананың грекше түрі (Тигран Տիգրան армян тілінде). Этимологиясы нақты белгісіз, бірақ бұл *āna жұрнағы мен *Tigrā (*мағынасы белгісіз*) есімдерінен құралған көне ирандық атау болуы мүмкін. Армян тарихшысы Мовс Хоренаци Артаксийдің ұлы және Артавасдейдің інісі Тиранды, Тигран І ретінде таниды.

Өмірбаян

Тигран I Артаксия I мен Сатенік арасындағы бес ұлдың төртіншісі деп саналады. Ол Артавас I-нің тікелей мұрагері болмағандықтан, сондай-ақ оның басқа ағалары Артавас I-нің сарайынан қуылғандықтан таққа отырды. Артаксия I оны батыс армиясының сарбазы (бас қолбасшысы) етіп тағайындаған.

Билік

120 ж.б.д. Артавасдес I қайтыс болғаннан кейін Тигран I таққа отырды. Хакоб Манандиан Страбонға сілтеме жасап, Тигран I парфтарға қарсы қатты қарсылық көрсеткенін, Арменияны сәтті қорғағанын және содан кейін ешқандай қақтығысқа ұшырамағанын айтады. Ол сондай-ақ Вахевунилерді дін қызметкерлігінен шеттетуге мәжбүр болды, себебі олар Артаксий I қайтыс болғаннан кейін Армавирдегі алтын жалатылған Ваган мүсінін Аштишаттағы өз иеліктеріне көшірген. Бұл көзқарас қазіргі зерттеулермен де қолдалады. Парфтармен болған қақтығысты есептемегенде, Тигран I билігі көбінесе бейбіт және маңызды сыртқы оқиғаларсыз өткен деп сипатталады.

Ақша шығару

Ковакстың айтуынша, Тигран І-ге қатысты үш түрлі монета ғана анықталған, олардың барлығында грекше "ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΜΕΓΑΛΟΥ ΤΙΓΡΑΝΟΥ" ("Ұлы Тигран патша") деген жазу және Тигран І-нің бес қырлы тиара киген суреті бейнеленген. Бұл монеталардың сыртқы жағында тұрған құбыла, жүзім шоғыры бар мүйіз немесе найзағай бейнеленген. Кейбір нумизматтар, мысалы Бедукиан мен Нупертлиан, солға қарап тұрған сақалсыз патшаның дөңгелек бейнесін бейнелейтін монеталардың Тигран І-ге тиесілі екенін айтқан. Дегенмен, Ковакс оларды Тигран II-ге жатқызады, себебі монетаның арт жағындағы патшалық жыл көрсетілген. Бұл монеталар Нисибисте соғылған, ал Тигран І тұсында Нисибис Арменияның бақылауында болмаған.