Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бирмалық саясаткер және әскери қолбасшы
Burmese politician and military commander
Кяу Зау (, ; 3 желтоқсан 1919 – 10 қазан 2012) – Татмадаудың (қазіргі Бирма армиясының) негізін қалаушылардың бірі және Ұлыбританиядан тәуелсіздік үшін күресте Жапонияда оқыған Отыз жолдастың мүшесі. Ол сонымен қатар Бірма Коммунистік партиясының жетекшілерінің бірі болды және 1989 жылдан бастап саясаттан кеткен соң Қытайдың Юньнань провинциясында эмиграцияда өмір сүрді.
Kyaw Zaw (, ; 3 December 1919 – 10 October 2012) was one of the founders of the Tatmadaw (the modern Burmese Army) and a member of the Thirty Comrades who trained in Japan in the struggle for independence from Britain. He was also one of the leaders of the Communist Party of Burma, and had lived in exile in Yunnan Province, China, since 1989 after retiring from politics.
Студент белсендісі
Маунг Шве деген атпен туған Кяу Зау, Британдық Бирманың Тарравадди ауданындағы Тонзеге жақын Хсайсу ауылында дүниеге келді. Ол дәстүрлі білім алып, көбінесе буддалық үрімдік мектептерде оқыды, кейде буддалық үрімдік кезеңде сановат монах болды. Соңғы курста Рангун қаласындағы Пазундаунг қалалық жоғары мектебіне түсті. Онде ұлтшыл Доблама Асияоне (Біз – бірмалықтар қауымдастығы) мүшелері болған мұғалімдермен танысты, олар оны саяси жағдайынан хабардар етіп, жақын арада Йе тат (Батыр Доблама жасағы) қосылды. Ол тек қана жергілікті тілде білім алғандықтан және университетке қажетті ағылшын тілін білмегендіктен, ағылшын тілі талап етілмейтін Жоғары дәрежелі мұғалімдер даярлау мектебіне оқуға түсті. 1938 жылғы Ұлы жалпы ереуіл, «1300 жылғы революция» (бірмандық күнтізбе бойынша жыл санауымен аталған) ретінде белгілі болды. Ол студенттердің жеңіс шеруімен шыққанда, 20 желтоқсандағы колониялық үкіметтің штаб-пәтері – хатшылықты сәтті пикеттеген студенттердің қатарында болды. Студенттер жеңіспен шерулесіп келе жатқанда, Рангун университетінің студенттеріне атты полиция шабуыл жасап, оларды таяқтармен ұрып, Аунг Кяу есімді біреуін қаза таптырды. Кяу Зау осыны көрді және өзі де аттың таптауынан жеңіл жарақат алды. Сол кездегі Премьер-министр – У Ну, ал Армияның Бас қолбасшысы – генерал Не Вин еді. 1949 жылы Инсейн шайқасында, Карен Ұлттық қорғаныс ұйымы (KNDO) Рангун қаласын қоршауға алғанда, Кяу Зау жамбасына түскен оқ сынықтарынан жарақат алды. Ол дағдарыс кезінде Не Виннің бұйрығымен қолбасшылыққа тағайындалды және бұл шайқасты өзінің әскери мансабындағы ең қанды және өлім-жұлым көп шайқас деп бағалады. Алайда, 1948 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін коммунистік қолбасшылар бастаған армиялық көтеріліске қатысудан бас тартты, себебі туберкулезден айығып жатқан еді. Ол бірман халқының лайықты үкімет үшін күресі әлі аяқталмағанына және олардың «өзі үшін батыл, үздіксіз және бірігіп күресуі керек» деп сенді. Кяу Зау сол кезде тірі қалған отыз жолдастың бірі ғана еді. Отыз жолдас – 1941 жылы Бірмадан құпия түрде кетіп, Хайнань аралында жапондықтармен оқытылған және 1942 жылдың басында-ортасында жапон әскерімен бірге Бірмаға оралған бір топ бірмандық ер адамдар еді. 1941 жылғы 26 желтоқсанда Бангкоктегі бір үйде отыз жолдастың көпшілігінен қан алынып (шприцтерге), күміс тостағанға құйылды, содан әрқайсысы ішіп (дәстүр бойынша «твай таук» жасады) және бір-біріне және бірман тәуелсіздігіне «мәңгілік адалдық» серт берді. Отыз жолдастың арасында Бо Тайза әскери лақабын алған Такин Аун Сан, Бо Не Вин аталған Такин Шу Маунг және Бо Кяу Зау аталған Такин Шве болды. Кяу Зау – «Отыз жолдас» тобының ең жас мүшесі еді. Бүгінде «Отыз жолдас» тобының жалғыз тірі қалған мүшесі – Пинманада тұратын Бо Е Хтут. Бо Е Хтут, Бо Зейя (1968 жылы қаза тапқан) және Бо Ян Аунг (1967 жылы КПБ тазалау кезінде қаза тапқан) сияқты, 1948 жылы Бо Кяу Зау армияда қалуға шешім қабылдағанда армиялық көтеріліске басшылық еткен «Отыз жолдас» тобының коммунистік мүшелерінің бірі болды. Кейбіреулер оны Бірма тарихындағы қарапайым сарбаздардың жүрегінде ұстаз мәртебесіне ие болған үш әскери басшының бірі деп есептейді, ал қалған екеуі – Аун Сан мен Тин Оо еді.
Born Maung Shwe in a village called Hsaisu near Thonze in Tharrawaddy District, British Burma, Kyaw Zaw was educated in the traditional manner, mainly in monastic schools often becoming a novice monk during the Buddhist lent, until the final year when he went to the Pazundaung Municipal High School in Rangoon. There he met teachers who were members of the nationalist Dobama Asiayone (We Burmans Association) who made him become politically aware and soon joined the Yè tat (The Braves Dobama militia). As he was educated only in the vernacular and had no knowledge of the English language required for university, he went on to the Highergrade Teachers Training School where English was not required. The Great General Strike of 1938, known as Htaung thoun ya byei Ayeidawbon (the "Revolution of 1300" named after the Burmese calendar year), saw him as one of the student protesters successfully picketing the Secretariat, the seat of the colonial government, on December 20. As the students left in triumphant procession, they were confronted by the British mounted police who charged into the students from Rangoon University at the head of the procession beating them with their batons and killing one of their number called Aung Kyaw. Kyaw Zaw saw this and was himself slightly injured trampled by a horse. The Prime Minister at the time was U Nu and the Commander in Chief of the Army General Ne Win. Kyaw Zaw was wounded by a shrapnel in his thigh in 1949 during the Battle of Insein when the Karen National Defence Organisation (KNDO) laid siege to the capital Rangoon. He was commissioned by Ne Win during the crisis as the commanding officer and Zaw rated this battle as the bitterest with the greatest loss of life in his military career. He had however decided not to join the Army rebellion led by Communist commanders soon after independence in 1948; he was convalescing from tuberculosis. He believed the Burmese people's struggle for a government they deserved had not finished yet and that they would have to "struggle for themselves courageously, ceaselessly and collectively". Kyaw Zaw was then only one of two surviving Thirty Comrades. The Thirty Comrades were a group of Burmese men who secretly left Burma in 1941, and were trained by the Japanese on Hainan Island and returned to Burma with the invading Japanese Army in early to mid 1942. In a house in Bangkok on December 26, 1941, most of the Thirty Comrades had their blood drawn (in syringes) and poured into a silver bowl from which each of them drank (thway thauk in time honoured tradition) and pledged "eternal loyalty" to each other and to the cause of Burmese independence. Among the Thirty Comrades were Thakin Aung San who took the nom de guerre Bo Tayza, Thakin Shu Maung who became Bo Ne Win and Thakin Shwe who became Bo Kyaw Zaw. Kyaw Zaw was one of the youngest of the Thirty Comrades. The sole surviving member of the Thirty Comrades today is Bo Yè Htut who is believed to be living in Pyinmana. Bo Ye Htut, like Bo Zeya (killed in action in 1968) and Bo Yan Aung (killed in the CPB purge of 1967), was one of the Communist members of the Thirty Comrades who led the Army rebellion in 1948 when Bo Kyaw Zaw decided to remain in the Army. He was regarded by some as one of only three military leaders in Burma's history that enjoyed the status of teacher in the heart of ordinary soldiers; the other two were Aung San and Tin Oo.
Өлім
Кяу Зау 2012 жылғы 10 қазанда Қытайдың Юньнань провинциясының астанасы Куньмин қаласындағы ауруханада қайтыс болды. Ол 92 жаста болды, және одан екі қызы, бір ұлы және жеті немересі қалды. Оның өмірден бағудағы соңғы тілегі Янгондағы Шведагон пагодасына соңғы рет барып қайту болды.
Kyaw Zaw died on 10 October 2012 at a hospital in Kunming, the capital of Yunnan, China. He was 92, and survived by his two daughters, one son and seven grandchildren. His last dying wish was to pay a final visit to the Shwedagon pagoda in Yangon.