Кіріспе

Социологияда номос (көпше түрі: номой) – әлеуметтік және саяси мінез-құлықтың әдет-ғұрыптары мен салты, ол әлеуметтік тұрғыдан жасалған және тарихи жағдайда қалыптасқан. Ол тек ресми заңдарды ғана емес, адамдардың күнделікті қызметінде өздігінен түсінілетін барлық қағидалар мен формаларды қамтиды. Өйткені ол өз билігіне бағынғандар үшін мойынсұнуға тиіс және күшін жоғалтпайтын тәртіпті білдіреді, сондықтан ол этикалық аспектілері бар әлеуметтік құрылым болып табылады.

Өмірбаян

Номос – ежелгі гректердің қоғамдық нормаларын білдіретін термин. Бұл гректердің «соғысшыл» және «қанқұсты» фракийлық тайпалардан өзгеше немесе моральдық тұрғыдан жоғары екендігі туралы әдеби мәлімдемелердің негізі болды. Фракийлықтарға шектен тыс маскүнемдік, әдепсіздік және шексіз жыныстық құштарлық танытқандары үшін айып тағылды.

Карл Шмитт

Карл Шмитт бұл терминді 1934 жылы жарық көрген «Юристік ойдың үш түрі» деген еңбегінде халықтың «нақты тәртібін» көрсету үшін қолданды. Кейіннен ол 1950 жылы шыққан «Еуропалық мемлекеттік құқығының аясында Жердің Номосы» кітабында оны одан әрі пайдаланды.

Питер Л. Бергер

Шмиттен кейін осы терминді қазіргі контексте қолданған келесі ықпалды автор – Питер Л. Бергер. Бергер адамдардың өз қызметі арқылы әлемді жасауын жазады. Бергер бұл процесті жеке тұлғалар мен қоғам арасындағы үнемі қайталанып отыратын үш цикл арқылы жүзеге асырылатынын көрсетеді: сыртқа шығару, объективтендіру және іштей сіңіру. Осылайша жасалған әлемде тәртіп – принциптер жиынтығы болады, оны жеке адамдар сыртқа шығару және объективтендіру арқылы қоғамға сіңіріп, сонымен қатар әрбір жеке тұлғаның санасына енгізеді. Осылайша, бұл тәртіп, жалпыға ортақ сана ретінде қарастырылу үшін, әлеуметтік дискурсқа енгізіліп, айтылып, талқыланады. Әлемді және өмірлік тәжірибені реттеу – бұл корпоративтік және әлеуметтік процестермен қатар, жеке тұлғаның да процесі болып табылатын номос. Бергер «әлеуметтік тұрғызылған номос» «қорқынышқа қарсы қалқан ретінде» түсіндіріледі деп жазады; яғни, «қоғамның ең маңызды функциясы – номизация». Оның бұл терминді қолдануы Бергердің номосқа мифология мен повесть қажет екендігіне, олар белгілі бір номос шеңберіндегі әрбір әрекеттің мағынасын түсінудің тірегі ретінде қызмет етеді деген пікіріне негізделген. Кавердің пікірінше, заң мен әлеуметтік бақылау механизмдері заңның бір бөлігі болғанымен, заңды зерттеушілер мен заңгерлердің назары нормативтік әлемге, әлеуметтік бақылаудың барлық құралдарына аударуы керек. Бергер сияқты, Кавер номосты «повесть» деп түсіндіреді, ал постструктуралисттер оны мета-повесть деп атайды. Кавердің пікірінше, заң институттарының ешбір жиынтығы оларды орналастыратын және мағына беретін повестьтерден бөлек болмайды. Оның ойынша, бұл біздің моральдық сезіміміздің қорытындылар шығаратын және өзімізді басқа адамдармен салыстыратын повестьтерден тұратындығына байланысты. Повесть – мораль болғандықтан, нормативтік әлем повестьке негізделуі керек. Біз әлем туралы көзқарасымызды физикалық жағынан да повесть арқылы құратынымыздықтан, Кавер нормативтік әлемнің физикалық әлем сияқты өмір сүруіміздің бір бөлігі екенін айтады. Содан кейін Кавер біріктіру туралы аргумент келтіреді: біз физикалық әлемге қаншалықты жауап беретін болсақ, соғұрлым «басқашалыққа» жауап беруіміз уақыт өте келе өзара әрекеттесу арқылы қалыптасады. Осыдан, ол құқықтық жүйесі дамыған қоғамдар формалды және техникалық шеберліктен гөрі нормативтік әлемді түсінудің байлығына сүйенеді деп тұжырымдайды. Ол қоғамның ресми құрылымы, осы жағдайда құқықтық қоғам, және мінез-құлықтың нормативтік шеңбері арасындағы нақты байланыс, қоғамның функционалдығын бағалаудың кілті болып табылады деп санайды.

Қосымша көздер

Грей, Ф. Гари, режиссер. 2009 жыл. Заңға бағынушы азамат. Басты рөлдерді Джерард Батлер мен Джейми Фокс ойнады. АҚШ: Constantin Film. Бұл фильмде басты кейіпкер "Nomos" деген тазалау қызметінің формасын киеді. Фильм әйелі мен қызы өлтірілген, ал кісі өлтіруші жазасыз қалған адам туралы.