Венесуэланың білім жүйесіне шолу

Кіріспе

Венесуэладағы білім берудің жалпы шолуы

Венесуэладағы білім беруді Венесуэланың Білім министрлігі реттейді. Тоғыз жылдық білім беру міндетті. Оқу жылы қыркүйек айының ортасы немесе соңында, қазан айының басында басталып, маусым айының соңында немесе шілде айының басында аяқталады. Боливар революциясының әлеуметтік бағдарламалары шеңберінде бірнеше Боливарлық миссиялар білім беруге бағытталған, оның ішінде Робинсон миссиясы (бастауыш білім беру, оның ішінде сауаттылықты арттыру), Рибас миссиясы (орта білім беру) және Сукре миссиясы (жоғары білім беру).

Тарих

Колониялық Венесуэладағы білім беру, испан империясының экономикалық тұрғыдан үлкен қызығушылық танытқан басқа аймақтарымен салыстырғанда, ескере алынбады. Венесуэладағы алғашқы университет, қазіргі Венесуэланың Орталық университеті 1721 жылы құрылды. Білім берудің барлық деңгейі сапасы және саны жағынан шектеулі болды, ал бай отбасылар жеке репетиторлар, саяхаттар және империя тыйым салған еңбектерді оқып үйрену арқылы білім алуға тырысты. Мысалы, тәуелсіздік көшбасшысы Симон Боливар (1783–1830) және оның ұстазы Симон Родригес (1769–1854) және педагог Андрес Белло (1781–1865). Родригес, Жан Жак Руссоның білім беру теорияларына көп сүйенген, Боливар тарапынан «Каракастың Сократы» деп сипатталды. 1870 жылдан кейінгі 15 жыл ішінде бастауыш мектептердің саны төрт есеге өсіп, 2000-ға жуық болды, ал балалардың оқуға қабылдануы он есеге артып, 100 000-ға жетті. ХХ ғасырдың басында мұнай есебінен байлық өркендесе де, диктатор Хуан Висенте Гомес кезінде білім беруге көңіл бөлмеді. Ол қайтыс болғаннан кейін бір жыл өткен соң, мектеп жасындағы халықтың тек 35%-ы ғана білім алды, ал ұлттық сауаттылық деңгейі 20%-дан төмен болды. 1928 жылы болған студенттік көтеріліс тез басылды, бірақ ол 1928 жылғы буынның пайда болуына себеп болды, ол кейінгі жылдардағы демократиялық қозғалыстың ядросын құрады.

Бастауыш және орта білім беру

Көптеген бес жасқа дейінгі балалар мектепке дейінгі білім беру орталығына қатысады. Балалардың алты жасынан бастап мектепке баруы міндетті. Олар он бір жасқа дейін бастауыш мектепте оқиды. Содан кейін олар негізгі білім берудің екінші деңгейіне өтеді, онда олар 14 немесе 15 жасқа дейін оқиды. Мемлекеттік мектеп оқушылары әдетте ауысым бойынша сабаққа қатысады. Кейбіреулері ертеңгі сағаттарда шамамен 13:30-ға дейін, ал басқалары түстен кейін шамамен 18:00-ге дейін сабаққа барады. Барлық оқушылар мектеп формасын киеді. Білім беру балалар үшін міндетті болғанымен, кейбір кедей балалар отбасын асырау үшін жұмыс істеуге мәжбүр болғандықтан мектепке бармайды. Венесуэланың білім беру жүйесі мектепке дейінгі білім беруден басталады, оны 4 жасқа дейінгі балаларға арналған балалар бағы мен 4-6 жастағы балаларға арналған кіндік шешелерге бөлуге болады. Балалар бағындағы оқушылар біркелкі киім ережесіне сәйкес киюге тиіс болғандықтан, оларды әдетте "сары жейделілер" деп атайды, ал кіндік шешедегі оқушыларды "қызыл жейделілер" деп атайды. Негізгі білім беру 1-6 сыныптарды қамтиды және математикадан басқа жалпы басқару бағдарламасы жоқ. Негізгі білім беру кезеңінде ағылшын тілі негізгі деңгейде оқытылады. Бұл оқушыларды "ақ жейделілер" деп атайды. Негізгі білім беруді аяқтағаннан кейін оқушыларға негізгі білім туралы сертификат беріледі. Орта білім (7-9 сыныптар) ғылымдарды жеке пән ретінде және алгебраны зерттейді. Ағылшын тіліндегі білім беру жалғасады және мектептер этиканы немесе католик дінін оқытуды таңдай алады. Бұл оқушыларды "көк жейделілер" деп атайды. Венесуэлалықтар өздеріне қажетті пәндерді таңдай алмайды. Оқушы 9-сыныпты бітіргеннен кейін диверсификацияланған білім беруге түседі, себебі оқушы келесі екі жыл бойы гуманитарлық немесе ғылыми бағытты таңдауы керек. Бұл таңдау әдетте олардың жоғары білім беру деңгейінде қандай мамандықтарды таңдауына әсер етеді. Бұл оқушыларды "бейж жейделілер" деп атайды. Диверсификацияланған білім беруді аяқтағаннан кейін (11-сынып) оқушыларға Ғылым бакалавры (Bachiller en Ciencias) немесе Гуманитарлық ғылымдар бакалавры (Bachiller en Humanidades) деген атақ беріледі. Кейбір мектептер кәсіби білім беруді де ұсынады және оның орнына Ғылымдар бойынша техник (Técnico en Ciencias) атағын береді.

Many children under five attend a preschool. Children are required to attend school from the age of six. They attend primary school until they are eleven. They are then promoted to the second level of basic education, where they stay until they are 14 or 15. Public school students usually attend classes in shifts. Some go to school from early in the morning until about 1:30 PM and others attend from the early afternoon until about 6:00 PM. All schoolchildren wear uniforms. Although education is mandatory for children, some poor children do not attend school because they must work to support their families. Venezuelan education starts at the preschool level, and can be roughly divided into Nursery (ages below 4) and Kindergarten (ages 4–6). Students in Nursery are usually referred to as "yellow shirts", after the color of uniform they must wear according to the Uniform Law, while students in Kindergarten are called "red shirts". Basic education comprises grades 1 through 6, and lacks a general governing program outside of the Math curriculum. English is taught at a basic level throughout Basic education. These students are referred to as "white shirts". Upon completing Basic education, students are given a Basic Education Certificate. Middle education (grades 7–9) explores each one of the sciences as a subject and algebra. English education continues and schools may choose between giving Ethics or Catholic Religion. These students are referred to as "blue shirts". Venezuelans cannot choose their classes. Once a student ends 9th grade, they enter Diversified education, so called because the student must choose between studying either humanities or the sciences for the next two years. This choice usually determines what majors they can opt for at the college level. These students are referred to as "beige shirts". Upon completing Diversified education (11th grade), students are given the title of Bachiller en Ciencias (Bachelor of Sciences) or Bachiller en Humanidades (Bachelor of Humanities). Some schools may include professional education, and instead award the title of Técnico en Ciencias (Technician of Sciences).

Социалистік білім

Боливариандық үкімет кезінде Венесуэланың Білім министрлігі социалистік ел құруға көмектесетін білім беру жоспарын ұсынды. 1999 жылдың 14 мамырында президент Уго Чавес жас азаматтарды социалистік идеологияға баулу үшін мектептерге арналған кітаптар тізімін бекітті. "Революциялық оқу жоспары" теоретик Карл Маркс, революционер Че Гевара және азат етуші Симон Боливар туралы материалдарды қамтуы керек еді. Венесуэланың Мәдениет министрлігі мәлімдегендей, міндетті кітаптар тізімі мектеп оқушыларына "капиталистік ойлауды" жоюға және "социалистік ел құруға қажетті" идеялар мен құндылықтарды жақсырақ түсінуге көмектесу мақсатында жасалып жатыр. 2011 жылы үкіметтің "боливариандық" оқулықтарында социалистік оқу материалдары қолданыла бастады. Associated Press агенттігінің хабарлауынша, үкіметті қолдайтын мәлімдемелер "Венесуэла оқулықтарының беттеріне таратылған" еді. Венесуэланың Білім Ассамблеясының өкілі Леонардо Карвахальдың сөзіне қарағанда, кітаптар жинағы "вульгарлық үгіт-насихатқа" айналды.

Миранда штаты PISA бағдарламасы аясында

Миранда штатының үкіметі 2010 жылы PISA бағдарламасына қосылды және алғашқы нәтижелер 2011 жылдың желтоқсанында жарияланды. Алғашқы нәтижелер көрсеткендей, аймақтық үкімет басқаратын мектептердегі оқушылар PISA оқу сауаттылығы шкаласында орташа есеппен 422 ұпай жинады, бұл Мексика оқушылары алған ұпай санымен бірдей.

Жоғары білім

Венесуэлада 90-нан астам жоғары оқу орны бар, 2002 жылы оларда 860 000 студент оқыды. 1999 жылғы Конституцияға сәйкес жоғары білім беру тегін сақталады және білім беру бюджетінің 35% қаржыландырылды, бірақ студенттердің санының барлығының 11% ғана осы деңгейде білім алды. Университет студенттерінің 70% астамы халықтың ең бай топтарынан шыққан. Бұл мәселені шешу үшін бастауыш және орта білім беруді жақсартудың орнына, үкімет 2003 жылы Боливар университеті жүйесін құрды, оның мақсаты – минималды талаптармен, саяси бағытталған оқу бағдарламаларын ұсыну арқылы «жоғары білім» алуға қол жеткізуді демократияландыру. 2004 жылдан бері автономды мемлекеттік университеттердің операциялық бюджеттері мемлекет тарапынан тоқтатылды, ал 2008 жылдан бері қызметкерлердің жалақысы жылына 20-30% инфляция болғанына қарамастан тоқтатылды. Жоғары оқу орындары дәстүрлі түрде техникалық училищалар мен университеттерге бөлінеді. Техникалық училищалар үш жылдық оқу бағдарламасын аяқтағаннан кейін студенттерге Técnico Superior Universitario (Жоғары техникалық университет) атағын береді. Университеттер студенттерге Licenciado (бакалавр) немесе Ingeniero (инженер) сияқты мамандықтарына сәйкес атақтарды береді, көбінесе бес жылдық бағдарламаны аяқтағаннан кейін. Кейбір жоғары оқу орындары Diplomados (мамандық жоғарылату курстары) тағайындауы мүмкін, бірақ оларды алуға қажетті уақыт әртүрлі болады. Аспирантура білімі АҚШ стандарттарына сәйкес келеді (бағдарлама аяқталғаннан кейін «Магистр» және «Доктор» атақтары беріледі).

Ұлттық қабылдау жүйесін реформалау

2015 жылы Венесуэла Ұлттық қабылдау жүйесін реформалады және мемлекеттік университеттердегі оқу орындарына студенттерді тағайындау құқығын толығымен үкіметке берді. Бұл реформамен қатар Боливар үкіметі қосымша шаралар енгізіп, олардың нәтижесінде нашар отбасылардан келмеген студенттердің мемлекеттік университеттерге түсуі қиындады. Реформа көп дау тудырды, наразылық акциялары мен реформаның идеологиялық мақсатта жүзеге асырылғаны туралы айыптаулар болды. Quartz басылымының мәліметінше, Боливар үкіметінің реформасы «Венесуэланың бірнеше заңдық прецеденттерін», соның ішінде конституциялық заңдарды елеуге алмады.

Сауаттылық

1970-ші жылдары Венесуэла мұнай сатудан үлкен өсімге қол жеткізген кезде, Уго Чавестің билікке келуіне дейін сауаттылық деңгейі 77%-дан 93%-ға дейін өсті, бұл аймақтағы ең жоғары көрсеткіштердің бірі болды. 2007 жылы 21 жастан асқан венесуэлалықтардың 95,2%-ы оқи және жаза білді. 2007 жылғы сауаттылық деңгейі ерлер арасында 95,4%, ал әйелдер арасында 94,9% деп есептелді. 2008 жылы Коннектикут штатындағы Уеслиан университетінің профессоры Франсиско Родригес және IESA профессоры Даниэль Ортега Чавес үкіметі кезінде венесуэлалық сауатсыздыққа елеулі әсер еткенін көрсететін «дәлелдің аз екенін» мәлімдеді. Венесуэла үкіметі 1,5 миллион венесуэлалықты оқытуға үйреткенін мәлімдеді, бірақ зерттеу «бастапқыда 1,1 миллион адам ғана сауатсыз болғанын» және 100 000-нан аз сауатсыздықтың азаюы негізінен қарт жастағы және қайтыс болған адамдардың есебінен болғанын көрсетті. Венесуэланың физикалық, математикалық және табиғи ғылымдар академиясының президенті Клаудио Бифаноның сөзіне қарағанда, Уго Чавестің президенттігі кезінде «жарты ғасырдан астам уақыт бойы құрылған» Венесуэланың «технологиялық және ғылыми әлеуетінің» көп бөлігі жоғалған. Бифано елдің үлкен білім беру қаражаты мен ғылыми қызметкерлерінің бар екенін мойындайды, бірақ осы ғалымдардың нәтижелері айтарлықтай төмендегенін мәлімдейді. Бифаноның хабарлауынша, 2008 және 2012 жылдар аралығында халықаралық журналдар 40%-ға азайды, бұл көрсеткіш 1997 жылғы деңгейге жетті, ол кезде Венесуэлада 2008-2012 жылдар аралығындағы ғалымдардың төрттен бірі ғана болған. Сондай-ақ, 2013 жылы медицинаны бітірген түлектердің жартысынан астамы елден кеткенін айтты. El Nacional басылымының хабарлауынша, білім беру мамандарының елден кетуі Венесуэлада мұғалімдердің жетіспеушілігіне әкелді. Мәдениет зерттеу және білім беру орталығының директоры Мариано Эррера математика және ғылым пәнінің мұғалімдерінің шамамен 40%-ы жетіспейді деп есептейді. Кейбір мұғалімдер бірнеше сыныпты оқытып, оқушыларды жағдайына қарай өткізіп жіберді. Венесуэла үкіметі Симон Родригес микромиссиясы арқылы білім беру мамандарының бітіру талаптарын 2 жылға дейін қысқарту арқылы мұғалімдердің жетіспеушілігін азайтуға тырысады.

In the 1970s when Venezuela was experiencing huge growth from oil sales, the literacy rate increased from 77% to 93% by the start of Hugo Chávez's tenure, being one of the highest literacy rates in the region. By 2007, of Venezuelans aged 21 and older, 95.2% could read and write. The literacy rate in 2007 was estimated to be 95.4% for males and 94.9% for females. In 2008, Francisco Rodríguez of Wesleyan University in Connecticut and Daniel Ortega of IESA stated that there was “little evidence” of “statistically distinguishable effect on Venezuelan illiteracy” during the Chávez administration. The Venezuelan government claimed that it had taught 1.5 million Venezuelans to read, but the study found that "only 1.1 million were illiterate to begin with" and that the illiteracy reduction of less than 100,000 can be attributed to adults that were elderly and died. According to Claudio Bifano, president of the Venezuelan Academy of Physical, Mathematical and Natural Sciences, most of Venezuela's "technology and scientific capacity, built up over half a century" had been lost during Hugo Chávez's presidency. Bifano acknowledges the country's large educational funds and scientific staff, but states that the output of those scientists had dropped significantly. Bifano reports that between 2008 and 2012, international journals declined by 40%; with journals matching the same number as 1997, when Venezuela had about a quarter of the scientists it had between 2008 and 2012. He also says that more than half of the medical graduates of 2013 had left the country. According to El Nacional, the flight of educational professionals resulted in a shortage of teachers in Venezuela. The director of the Center for Cultural Research and Education, Mariano Herrera, estimated that there was a shortage of about 40% for math and science teachers. Some teachers resorted to teaching multiple classes, and passing students out of convenience. The Venezuelan government seeks to curb the shortage of teachers through the Simón Rodríguez Micromission by cutting the graduation requirements for educational professionals to 2 years.

Жоғары оқу орнын бітіргендер

"Шетелдегі венесуэлалық қауым: жаңа сүргін әдісі" атты зерттеуде Венесуэланың Орталық университетінің Томас Паэз, Мерседес Вивас және Хуан Рафаэль Пулидо 1,5 миллионнан астам венесуэлалық, яғни Венесуэла халқының 4%-дан 6%-ға дейін, Боливар революциясынан кейін елден шығып кеткен. Кеткендердің 90%-дан астамы жоғары білім алған, олардың 40%-ы магистр, ал 12%-ы докторлық немесе постдокторлық дәрежесіне ие. Зерттеу үшін Венесуэладан тыс жерлерден алынған деректердің ресми растауы және жүздеген бұрынғы венесуэлалықтардан алынған сауалнамалар пайдаланылды. Зерттеуге қатысушылар Венесуэладан кету себептері ретінде бостандық жоқтығын, жоғары деңгейдегі қауіпсіздіксіздікті және елде мүмкіндіктердің шектеулі болуын атады. Паэз сондай-ақ, Венесуэладағы кейбір ата-аналардың балаларына елдегі қауіпсіздік жағдайынан қорғау үшін елден кетуге кеңес беретінін түсіндірді.