Якоб Хейсманс: Фламанд суретшісі және Англиядағы портреттер шебері

Кіріспе

Фламанд суретшісі (1696 жылы қайтыс болған)

Якоб Гюйсманс (шамамен 1633–1696) – Фландриялық портрет суретшісі, туған Антверпенінде білім алғаннан кейін, Реставрациядан бұрын Англияға көшіп келген. Ол сарайдың танымал суретшісі атанды және өзі сияқты католик болған португалдық туған королева Екатерина Брагансаның қолдауын иеленді, ол оның бірнеше портреттерін салған. Шабыттандыратын стилімен ол өмір бойы сарай суретшісі Питер Лелидің маңызды қарсыласы деп есептелді, ол өз модельдерін көбірек ұстамды бейнелеуді ұнатты.

Өмір

Ол Антверпенде туған деп саналады. Оның отбасының бірнеше мүшесі де суретші болған: ол Корнелис пен Ян Баптист Гюйсманның інісі болды, екеуі де пейзаж суретшілері. Гюйсманс Антверпенде білім алған және тарих суретшілері Гиллис Бакэрель мен Франс Вуттерстің шәкірті болған. «Ескендіриялық Әйгерім ретіндегі Патшайым» (шамамен 1664 жыл, Ұлыбритания Корольдік жинағы) және «Қасиетті Екатерина ретіндегі Патшайым» (оның әртүрлі нұсқалары бар) – Пепис сол кезде көрген суреттердің арасында болды. Гюйсманс 1696 жылы Лондонның Джермин-стрит көшесінде қайтыс болды және Пикадиллидегі Сент-Джеймс шіркеуіне жерленді, ол шіркеу үшін ол Патшайымның капелласындағы алтарьлық суретті салған болатын. Оның діни және тарихи суреттері портреттерінен гөрі көңілдірек стильде болады. Гюйсманның стилі құлшынысқа толы деп сипатталған, осы қасиет оны португалдық туған Патшайым Екатеринаға ерекше ұнатып, бағаланған. Оның стилі, бояуды қолдануы және түстерді үйлестіруі итальяндық барокко стиліндегі Антони ван Дейктің туындыларына жақын. Оның палитрасы жоғары тонды түстермен, дене түсіндегі қызыл реңдермен және тегіс, жылтыр жабынмен ерекшеленеді. Гюйсманс сарайда киетін сәнді киімдердің бай түстерін және текстураларын бейнелеуде ерекше шеберлік танытқан. Ол жарық, түс және контрастты текстуралардың өзара әрекеттесуін – фарфордай теріге қарсы ұсатылған атласты немесе әсем гүлдермен тоғысқан жылтыр локондарды көрсетуді ұнатқан. Гюйсманс өзінің модельдерін костюмдермен және театрлық декорациялармен, аллегориялық символдармен бейнелеуге бейімді болған. Ол модельдеріне берген сән-салтанат итальян суретшісі Гвидо Рени мен XVII ғасырғы Болонья мектебінің туындыларын еске түсіреді. Гюйсманның балалар портреттері де осы пасторальдық рухта жасалған. Мысалы, гүлдермен және иттің безендірілген қойымен үш аристократ баланың отбасылық портреті (19 сәуірде 2016 жылы Венадағы Доротеумдағы 258-лот) және Личфилдтің 1-ші графы Эдвард Генри Ли мен оның әйелі Шарлотта Фицройдың бала кезіндегі портреті (Виктория Ұлттық галереясы). Соңғы туынды Эдвард Генри Лиді (1663–1716), католик және Шарлотта Фицройды, Карл II мен оның сүйіктісі Барбара Вильерстің заңды емес, бірақ сүйікті қызын бейнелейді. Екеуі бала кезінде келісімге келген, ал Гюйсманның суреті оларды бала күндерінде көрсетеді. Суретте сол кезде Карл II-нің діни төзімділігіне қарамастан, заңсыз болған католик дініне жасырын сілтемелер бар. Тауыс Мәсіхтің қайта тірілуін және Мәсіхті бағбан ретінде бейнелейді.

He is believed to have been born in Antwerp. A number of his family members also became artists: he was the uncle of Cornelis and Jan Baptist Huysmans, both landscape painters. Huysmans trained in Antwerp and was a pupil of the history painters Gillis Backereel and Frans Wouters. Queen Catharine as a Shepherdess (c. 1664, British Royal Collection) and the Queen as St Catherine of Alexandria (of which there are various versions) were among the pictures Pepys saw on that occasion. Huysmans died in Jermyn Street, London, in 1696, and was buried in St. James's Church in Piccadilly, a church for which he had painted an altarpiece in the chapel of the Queen. His religious and historical paintings are more sober in style than his portraits. Huysmans' style has been described as exuberant, a quality that made it particularly appealing to the Portuguese born Queen Catherine. His style and handling of paint and application of colour are close to the Italianate Baroque style of Anthony van Dyck. His palette is characterized by the use of high keyed colours, reddish lights in the flesh tones, and a smooth, glossy finish. Huysmans was particularly skilled in rendering the rich colours and textures of sumptuous clothes worn at the court. He liked showing the interplay of light, colour and contrasting textures, crumpled satin against porcelain skin or glossy ringlets interwoven with jewel like flowers. Huysmans had a preference for depicting his sitters in costume and with props placed in theatrical settings and including allegorical symbols. The grandeur he bestowed on his sitters evokes the work of the Italian painter Guido Reni and the 17th century Bolognese school. In a similar pastoral vein are situated some portraits of children by Huysmans. Examples are the Family portrait of three aristocratic children with a sheep decorated with a floral wreath and a dog (At Dorotheum Vienna on 19 April 2016 lot 258) and the Portrait of Edward Henry Lee, 1st Earl of Lichfield, and his wife Charlotte Fitzroy as children (National Gallery of Victoria). The latter work depicts Edward Henry Lee (1663–1716), a Catholic and Charlotte Fitzroy, the illegitimate and preferred daughter of Charles II and his mistress Barbara Villiers. The two had become betrothed as children and Huysmans' painting shows the pair as children. The painting contains hidden allusions to the Catholic faith, which was illegal at the time despite Charles II’s religious tolerance. The peacock symbolizes the resurrection of Christ and Christ as a gardener.

Королеваның суреттері

Гюйсманның ең маңызды меценаттарының бірі – Екатерина патшайым, ол оның көптеген портреттерін салған. 1683 жылы Екатерина Лондондағы Сент-Джеймс сарайындағы шағын ғибадатханасы үшін сәнді алтарь және күмбез жасауды тапсырды. Гюйсманның патшайым мен оның қызметші қыздарының салған портреттерінің саны оның басты суретшісі болғанын көрсетеді. Патшайым, күйеуінің сүйіктісі Барбара Вильерстен қашықтау үшін, Лелиге демеушілік көрсеткеніне қарамастан, Гюйсманды жақтап отырған болуы мүмкін. Оның королева Екатеринаның шопан қызы ретіндегі портреті (шамамен 1664 жыл, Ұлыбритания Корольдік жинағы) – оның ең танымал туындыларының бірі. Осы суретті Пепис шеберханасында көріп, Гюйсманды жоғары бағалаған. Екатерина өзен жағасында отырған шопан қызы кейпінде бейнеленген. Шашындағы апельсин гүлі – махаббат, неке және құнарлылықтың символы. Оның сол қолы қошқардың басына тиген, бұл әділдік, тазалық және қарапайымдылықтың белгісі болуы мүмкін. Бір Купидон оған үлкен орамалға оралған гүлдер әкеліп отыр. Ағаштар арасында басқа да кішкентай Купидон балалары ойнап жатыр. Рочестер композицияның дизайнына, әсіресе маймылға қатысты маңызды элементтер қосыпты деп есептеледі. Рочестер үй жануары ретінде маймыл ұстағаны мәлім, оны адамдарға зәр тастауға үйреткен және бұл сурет салу үшін үлгі болған. Композицияда Рочестер бір қолында қолжазба ұстап, екінші қолымен маймылға ақынның лавр жапырағын табыс етеді. Маймыл ақынға қайтарып беретін кітаптың беттерін жыртып тастаған. Маймыл Рочестердің шығармаларында жиі кездеседі, ол адамның ақымақтығы мен мақтандығының символы ретінде бейнеленеді. Сондықтан, бұл суретті Рочестердің өзін-өзі сынайтын және пародиалық бейнесі ретінде қарастыруға болады. Портретке қатысты басқа да түсіндірмелер де бар. Кейбір өнер тарихшылары оны Джон Драйденге жасалған сатира ретінде қарастыру керек дейді, өйткені Рочестер мен ағылшын ақынының арақатынасы шиеленіскен. Бұл тұрғысынан, Рочестердің оң қолы лавр жапырағын берудің орнына алып тастағандай көрінеді. Лавр жапырағымен тәж кигізу кезінде әдетте екі қол қолданылады, бір қол емес. Маймыл Джон Драйденді бейнелейді, Рочестердің Горацийге жасаған сілтемесінде айтқан қаупі – оны лавр жапырағынан айыру.

One of the most important patrons of Huysmans was Queen Catherine of whom he painted many portraits. In 1683, Catherine also commissioned an opulent altarpiece and cupola for her Chapel in St James’s Palace in London. The quantity of portraits Huysmans painted of the Queen and her maids of honour suggest that he was her principal painter. Possibly the Queen favored Huysmans to distance herself from her husband's mistress Barbara Villiers, who patronized Lely. His portrait of Queen Catharine as a Shepherdess (c. 1664, British Royal Collection) is one of his most famous paintings, and is the one which Pepys saw in his studio and had caused him to praise Huysmans abundantly. Catherine is depicted in the guise of a shepherdess, sitting by a stream. A sprig of orange blossom in her hair symbolizes love, marriage and fruitfulness. Her left hand rests on the head of a lamb, possibly a symbol of the virtues of innocence, purity and humility. A Cupid is bringing her flowers in a large handkerchief. Other small cupids play among the trees in the background. Rochester is believed to have contributed important elements to the design of the composition, in particular, the monkey. Rochester is known to have kept a pet monkey, which he allegedly trained to defecate on people and probably served as the model for the painting. The composition portrays Rochester holding a manuscript in one hand and apparently bestowing the poet's laurels on a monkey with the other. The monkey has torn pages from a book which he is handing back to the poet. Monkeys feature prominently in Rochester's writing in which they serve as a symbol of the folly and presumption of man. The painting could therefore be read as a satirical and self deprecating depiction of Rochester. Other interpretations of the portrait have been offered. Some art historians have posited that it should be read as a satire on John Dryden, the English poet with whom Rochester had a tense relationship. In this interpretation, Rochester's right hand is seen as removing the laurel rather than bestowing it. When someone is crowned with a laurel it would normally be done using both hands not one hand. The monkey would represent John Dryden who is being 'de laureled' by Rochester, a threat which Rochester had made in his Allusion to Horace.