Перудегі Ай құдайының ғимараты

Кіріспе

Перудегі археологиялық орын Хуака де ла Луна ("Ай храмы") – негізінен Перудің солтүстігіндегі моче тайпасы салған үлкен саз кірпіштен тұрғызылған құрылыс. Хуака-дель-Сольмен бірге Хуака де ла Луна Хуака-де-Моче құрамына кіреді, ол бір кезде Серро Бланко деп аталған ежегі моче астанасының қалдықтары, осы аттас жанартау төбесінің жанында орналасқан.

Өмірбаян

Хуакас-де-Моше ескерткіші қазіргі Трухильо қаласынан 4 км қашықтықта, Моше өзені аңғарының сағасына жақын орналасқан. Бұл жердегі екі хауканың ішіндегі кішігірім болса да, ең көп археологиялық ақпарат жиналған. Хуака-дель-Соль XVII ғасырда испан конкистадорлары тарапынан ішінара қиратылып, тоналыпты, ал Хуака-де-ла-Луна салыстырмалы түрде зақымданбаған. Археологтар Хуака-дель-Соль Моче элитасының жерлеу ордасы ретінде, сондай-ақ әкімшілік, әскери және тұрғын үйлік функцияларды атқарған болуы мүмкін деп санайды. Хуака-де-ла-Луна негізінен діни және рәсімдік мақсаттарға қызмет еткен, бірақ онда жерлеулер де кездеседі. Бүгінде Хуака-де-ла-Лунаның кірпіш қабырғалары жұмсақ қоңыр түсті. Салынысымен бірге қабырғалар қара, қызыл, көк, ақ және сары түстермен боялған суреттермен әсемделген. Күн мен ауа райы осы қабырғалық суреттерді толығымен жойды. Хуаканың ішінде құрылыстың ертерек кезеңдерінде жасалған басқа да қабырғалық суреттер сақталған. Олардың көпшілігі қазіргі кезде Айяпек деп аталатын құдайды бейнелейді. Аяпек – мучик тілінен аударғанда «барлығын білуші» деген мағына береді. (Ескерту: «Аяпек» немесе «Ай Апаэк» атауы заманауи туынды. Ларко Хойл өз жұмыскерлерінен Мучик тілінде «ең жоғары құдай» қалай аталатынын сұрағанда, олар «Ай Апаэк» деп жауап берді. Сондықтан Ларко Хойл осыны Мочелердің жоғарғы құдайының аты деп мәлімдеді. Ол сонымен қатар Колумбияға дейінгі Моче аңғарында сөйленетін тіл мучик емес, квиннам екенін ескермеді). Кейінірек инкалар құдайдың сыртқы түріне байланысты оған тағы бір ат берді – «Қытыршық Бет». Құрылыста кейінірек қолданылған кірпіштердің көпшілігінде 100-ден астам түрлі белгілер бар, бұл әртүрлі қауымдардан келген жұмысшылардың топтарына сәйкес келеді. Мүмкін, әр «командаға» кірпіштерін белгілеуге тапсырылған, және олар қаржылық және (демек) бәсекелестік мақсаттар үшін салынған кірпіштердің санын санау үшін пайдаланылған. Хуака-де-ла-Луна – үш негізгі платформадан тұратын ірі кешен, әрқайсысы өзіндік функцияларды атқарады. Бір кезде түрлі қабырға суреттерімен және рельефтерімен әсем безендірілген солтүстік платформа тонаушылар тарапынан қиратылған. Орталық және оңтүстік платформалар қазба жұмыстарының негізгі ошағы болып табылады. Орталық платформада түрлі әсем керамикамен бірге бірнеше жоғары мәртебелі жерлеулер табылды, бұл оның Моче діни элитасының жерлеу орны ретінде пайдаланылғанын көрсетеді. Хуака-дель-Сольде табылған қабір заттары саяси билеушілерді жерлеу үшін қолданылған болуы мүмкін. Шығыс платформа, қара тастар және іргелес аулалар адам құрбандықтары рәсімдерінің орындары болған. Бұл Моче графикалық бейнелерінде, әсіресе боялған керамикада көрсетілген. Құрбандық шалғаннан кейін құрбандардың денелері Хуаканың қабырғасынан лақтырылып, аулаларда жалаңаш қалдырылатын. Зерттеушілер таудың етегінде еркектердің бірнеше қаңқасын тапты, олардың барлығы өлімнің себебі ретінде жарақат алған, әдетте басқа ауыр соққыға ұшыраған. Дүниежүзілік ескерткіштер қоры Хуака-де-ла-Лунада қажетті консервациялық жұмыстарды қолдау үшін жұмыс істеп жатыр. Бұл үздіксіз бағалау, құжаттама, тұрақтандыру және қазбадан табылған сәулеттік және сәндік элементтерді нығайтуды қамтиды.

The Huacas de Moche site is located 4 km outside the modern city of Trujillo, near the mouth of the Moche River valley. The Huaca de la Luna, although it is the smaller of the two huacas at the site, has yielded the most archaeological information. The Huaca del Sol was partially destroyed and looted by Spanish conquistadors in the seventeenth century, while the Huaca de la Luna was left relatively untouched. Archeologists believe that the Huaca del Sol may have served for administrative, military, and residential functions, as well as a burial mound for the Moche elite. The Huaca de la Luna served primarily a ceremonial and religious function, although it contains burials as well. Today, the Huaca de la Luna is colored the soft brown of its adobe brickwork. At the time of construction, it was decorated in registers of murals that were painted in black, bright red, sky blue, white, and yellow. The sun and weather has since utterly faded these murals away. Inside the Huaca are other murals created in earlier phases of construction. Many of these depict a deity now known as Ayapec. Ayapec is a Muchik word translating as all knowing (note: the name "Ayapec" or "Ai Apaec" is a modern artifact. When Larco Hoyle asked his workers about how would be "the highest god" in Muchik, they answered him that it would be "Ai Apaec". For that reason Larco Hoyle stated, that it was the name for the Moche supreme deity. He ignored also that in the pre Columbian Moche Valley the spoken language was not Muchik, but Quingnam). "Wrinkle Face" is the name given to another deity by the later Inca because of the deity's appearance. Many of the later bricks used in the structure bear one of more than 100 different markings, perhaps corresponding to groups of laborers from different communities. Maybe each "team" was assigned a mark to put on their bricks and these were used to count the number of bricks laid for financial as well as (presumably) competitive purposes. The Huaca de la Luna is a large complex of three main platforms, each one serving a different function. The northernmost platform, at one time brightly decorated with a variety of murals and reliefs, was destroyed by looters. The surviving central and southern platforms have been the focus of most excavations. The central platform has yielded multiple high status burials interred with a variety of fine ceramics, suggesting that it was used as a burial ground for the Moche religious elite. The grave goods found at the Huaca del Sol suggest it may have been used for the interment of political rulers. The eastern platform, black rock, and adjacent patios were the sites of human sacrifice rituals. These are depicted in a variety of Moche graphic representations, most notably painted ceramics. After the sacrifice, bodies of victims would be hurled over the side of the Huaca and left exposed in the patios. Researchers have discovered multiple skeletons of adult males at the foot of the rock, all of whom show signs of trauma, usually a severe blow to the head, as the cause of death. The World Monuments Fund has been working at Huaca de la Luna to support needed conservation work. This includes ongoing assessments, documentation, stabilization, and consolidation of excavated architectural and decorative elements.